MT29 M29 Sex_Relaties Alles voor mama regelen Beeld Kristel Steenbergen
Beeld Kristel Steenbergen

PREMIUM

Zó ga je als mantelzorger op vakantie zonder schuldgevoel

Eindelijk, het is zover: de zomervakantie staat voor de deur. Even een paar weken zorgeloos genieten. Maar hoe doe je dat als je mantelzorger bent? Kun je dan überhaupt wel weg?

“Ik voel me gevangen. Terwijl iedereen mijmert over de mooie oorden waar ze deze zomer naartoe gaan, zit ik klem,” vertelt Suzanne Veenstra (57). “De zorg voor mijn moeder – zij heeft MS en zit in een rolstoel – vraagt veel van mij. Elke dag ga ik bij haar langs. Maak ik het huis aan kant, haal ik boodschappen en spelen we scrabble. Natuurlijk, ik doe het met liefde. Mijn moeder is er altijd voor mij geweest en nu kan ik iets terugdoen. Maar een vakantie naar het buitenland zit er niet in. Mijn vader is overleden en ik ben enig kind. Dus wie zorgt er voor haar als ik er niet ben?”

Zij in een zorghotel, ik op het strand

Suzanne is één van de vele mantelzorgers voor wie het lastig is om op vakantie te gaan. Schuldgevoel speelt een rol; ik kan mijn moeder toch niet in een zorghotel stoppen en zelf lekker op het strand gaan liggen? Daarbij komt dat veel mantelzorgers bang zijn dat niemand zo goed voor hun naaste kan zorgen als zijzelf. Zou ze wel op tijd haar medicijnen krijgen? En wat als ze verdrietig is? Niemand kan haar zo goed troosten als ik. Er gaat dus al een heel emotioneel proces aan vooraf voordat je besluit op vakantie te gaan. En áls je dit dan eenmaal hebt beklonken, moet je over een behoorlijke hoeveelheid veerkracht en doorzettingsvermogen beschikken om het voor elkaar te krijgen. Deze rompslomp doet veel mantelzorgers dan ook besluiten ervan af te zien. Dan maar niet op vakantie.

MT29 M29 Sex_Relaties Alles voor mama regelen Beeld

Mooie gesprekken

Ook Sandra Verbrugge (60) heeft gewikt en gewogen of zij en haar man een paar weken naar Italië konden gaan. “Twee jaar geleden is mijn moeder overleden. Tijd om te rouwen was er niet. Ik schoot meteen in de productiemodus, want hoe moest het met mijn vader? Hij is negentig, slecht ter been en al is hij nog hartstikke pienter, zijn geheugen laat hem geregeld in de steek. Daarbij komt: hij kan nog geen ei bakken. Mijn moeder deed alles, zelfs de boekhouding. En ja, wat doe je dan als dochter? Dan ben je er voor je vader. Dus kook ik elke avond één portie extra voor in de vriezer, slaap ik eens per week bij hem, doe zijn financiën, ga met hem naar het ziekenhuis, de tandarts of de kapper en ga zo maar door. Mijn zus woont 150 kilometer verderop, dus van haar valt weinig te verwachten. Het zorgen brengt mij ook veel. Nooit eerder had ik zulke mooie gesprekken met mijn vader. Natuurlijk zijn er momenten dat de zorg mij zwaar valt. Sta ik op een feestje of zit ik in een vergadering, dan belt mijn vader. De ene keer om te vragen hoe de wasmachine werkt, een andere keer om te zeggen dat-ie is gevallen. En ja, dan schrik ik me rot, want die angst dat hem iets overkomt, is er altijd. Dus laat ik alles uit mijn handen vallen en rijd snel naar zijn huis. Vorig jaar zomer zijn we niet op vakantie geweest. Dat had te maken met corona én met de zorg voor mijn vader. Maar deze zomer gaan we wél. Ik heb een huis geboekt in Italië en mijn vader gaat mee. Ik heb hem gevraagd of hij in een zorghotel wilde verblijven en daar stond hij best voor open, ‘maar,’ zei hij, ‘ik ben liever bij jou.’ Mijn man vindt het prima. Hij weet dat hij een leukere vrouw aan mij heeft als ik me geen zorgen hoef te maken over mijn vader. Mijn vader wordt heus geen 130, dus zolang ik er voor hem kan zijn, ben ik er.”

MT29 M29 Sex_Relaties Alles voor mama regelen Beeld
MT30_31 M30_31 horizontale lijn geel Beeld
  • Er zijn in Nederland 2 miljoen werkende mantelzorgers.
  • 400.000 van hen zorgen intensief (8 uur per week of meer).
  • Intensief zorgende mantelzorgers die ook werken, combineren dit gemiddeld met een baan van 31 uur per week. Daarbij is wel een groot verschil tussen mannen (37 uur) en vrouwen (25 uur).
MT30_31 M30_31 horizontale lijn geel Beeld

Even pauze

Dit klinkt Fleur Kusters, persvoorlichter van MantelzorgNL, allemaal bekend in de oren. “Veel mantelzorgers blijven thuis of nemen de zorgvrager mee omdat de emotionele en organisatorische hobbels te groot zijn. Er zijn drie opties om als mantelzorger op vakantie te gaan. De eerste is samen gaan, zoals Sandra. Een andere mogelijkheid is een logeerplek vinden voor de zorgvrager en de derde optie is iemand in huis halen die de zorg van je overneemt. Dat kan een broer of zus zijn, maar een vrijwilliger kan ook. Maar zo gemakkelijk als dit klinkt, is het helaas niet.”

MT29 M29 Sex_Relaties Alles voor mama regelen Beeld

Budget voor mantelzorgers

Gemeentes krijgen vanuit het Rijk een budget dat zij naar eigen zicht mogen inzetten om mantelzorgers te ondersteunen. De invulling ervan verschilt dus per gemeente. Wat de ene gemeente wel vergoedt, doet een andere niet. Er zijn vier verschillende wetten waar mantelzorgers mee te maken kunnen krijgen. Allereerst de Wet Maatschappelijke Ondersteuning, uitgevoerd door de gemeente, voor mensen die begeleiding en ondersteuning nodig hebben zoals huishoudelijke hulp of dagbesteding. Dan is er de Wet Langdurige Zorg voor mensen die 24 uur per dag toezicht en intensieve zorg nodig hebben, zoals kwetsbare ouderen of mensen met een geestelijke of lichamelijke beperking. Onder de Zorgverzekeringswet vallen mensen die persoonlijke verpleging of verzorging nodig hebben. En dan is er tot slot de Jeugdwet voor kinderen en jeugdigen die hulp en ondersteuning behoeven. “Al lijkt dit overzichtelijk, ook nu geldt dat het in de praktijk lastiger is dan bovenstaand doet vermoeden,” vervolgt Fleur. “Voor mensen met dementie is er vaak een casemanager die familieleden begeleidt bij hun zoektocht naar zorg, maar in andere gevallen mag je het zelf regelen. En dat kan, buiten de zorgen die er al zijn, de nodige spanning opleveren. Wij horen vaak dat mantelzorgers van het kastje naar de muur worden gestuurd. De gemeente beweert dat je het met de zorg-verzekering moet regelen, de verzekering zegt weer dat je bij de gemeente moet aankloppen. Om de mogelijkheden inzichtelijker te maken, hebben we de wegwijzer, te vinden op onze site, ontwikkeld. Deze wijzer biedt handvatten, ook als je als mantelzorger op vakantie wilt. Je vult in welke zorg er al is, aan welke professional je behoefte hebt en hoe dat kan worden betaald. Ook als je structureel wilt worden ontzorgd of op zoek bent naar een vast logeeradres voor de zorgvrager helpt de wijzer je op weg. Om te voorkomen dat je er als mantelzorger aan onderdoor gaat, is het namelijk echt belangrijk dat je geregeld pauze neemt voor jezelf. Dat kan incidenteel zijn, tijdens een vakantie, of structureel, bijvoorbeeld elke week een dagdeel of maandelijks een weekend.”

MT29 M29 Sex_Relaties Alles voor mama regelen Beeld
MT30_31 M30_31 horizontale lijn geel Beeld

Mantelzorgklem is het gevoel dat je móét in plaats van wílt. Dat kan ontstaan doordat de hulpbehoevende alleen door hem/haar wil worden geholpen of doordat er niemand anders beschikbaar is.

MT30_31 M30_31 horizontale lijn geel Beeld

Intensieve zorg

Omdat het uitzoeken van de mogelijkheden niet 1,2,3 geregeld is, raadt Fleur mantelzorgers aan vroeg te beginnen. “Als je in augustus op vakantie wilt en je gaat medio juni eens op onderzoek uit, dan kan het zijn dat het niet meer op tijd kan worden geregeld. Dus zoek tijdig naar een geschikte plek en vraag goed door naar de voorwaarden van de logeerzorgaanbieder. Zo moet soms de eigen huisarts binnen een bepaalde tijd kunnen komen of moet er een bekende van de zorgvrager bereikbaar kunnen zijn voor vragen. Controleer vervolgens de beschikbaarheid van de locatie. Ook is het goed om de voorwaarden van verschillende annuleringsverzekeringen na te gaan. Sommige verzekeraars houden rekening met mantelzorgsituaties die ervoor zorgen dat je eerder naar huis moet. Want stel je voor dat de buurvrouw, die voor vader zou zorgen, haar been breekt of dat je vader complicaties krijgt. Dan kun je niet op vakantie of moet je vervroegd terug naar huis.” Uit onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau blijkt dat de meeste mantelzorgers voor hun ouders of schoonouders zorgen, gevolgd door mantelzorgers die zorgen voor een partner of een kind. Deze zorg vindt meestal plaats in het eigen huishouden, waardoor de zorg intensief is en in tijd niet goed af te bakenen.

Veel geduld

Josephine Groenewoud (56) weet dat als geen ander. Naast haar baan zorgt ze voor haar man Lex. “Ik weiger mezelf mantelzorger te noemen,” begint Josephine, “Je zorgt voor elkaar omdat je van elkaar houdt. For better and for worse. Vorig jaar vond ik Lex in de keuken. Op de grond. Tien minuten later werd hij met loeiende sirenes afgevoerd. Een herseninfarct. Van de ene op de andere dag kon mijn charmante, sterke, levenslustige geliefde niet meer praten of lopen. Na een halfjaar revalideren kwam hij thuis. Ik vond het heerlijk om hem weer om me heen te hebben, maar het was ook spannend. In het revalidatiecentrum was hij met gelijkgestemden, thuis werd hij veel meer geconfronteerd met wat hij allemaal niet meer kon. We zijn nu een jaar verder. Helemaal de oude zal hij nooit meer worden, maar door therapie, logopedie en fysiotherapie gaat hij beetje bij beetje vooruit. Alleen praten blijft moeizaam en dat valt hem zwaar. Lex is iemand die van een goed gesprek houdt. Zelfstandig douchen en aankleden lukt hem. Zelf eten ook. Althans als wij een bord voor hem neerzetten. Maar omdat zijn honger- of dorstprikkel in de hersenen niet meer werkt, vergeet hij te eten en te drinken. Zelfs als ik drie glazen water voor zijn neus zet. Dit maakt het lastig om hem alleen te laten. Dus ben ik voortdurend aan het anticiperen en sta ik altijd ‘aan’, wat best vermoeiend is. Gelukkig zijn we gezegend met veel lieve mensen om ons heen, die willen bijspringen. Dankzij hen ben ik minder afhankelijk van de gezondheidszorg. Want het mag dan goed geregeld zijn in Nederland, je moet wel stevig in je schoenen staan, elke dag aan de telefoon hangen, mails schrijven en geduld hebben om iets voor elkaar te krijgen. Onlangs was ik met een vriendin op vakantie. Toen ze me vroeg mee te gaan, zei ik meteen ja, al wist ik nog niet hoe ik het zou oplossen. De hulpvraag neerleggen bij mijn kinderen – onze jongste dochter woont nog thuis, onze oudste op kamers – wilde ik niet. Zij hadden al zo veel verdriet om hun vader. Tot ik mijn oudste dochter vertelde over mijn plannen. Ze zei meteen: ‘Dan kom ik naar huis.’ Haar woorden ontroerden me. Hoe ik ook tegenstribbelde, ze stond erop. Ze vond het juist fijn om er te kunnen zijn voor haar vader.

Niets is onmogelijk

“Vaak beginnen mantelzorgers met het zoeken naar een oplossing in hun eigen omgeving,” vervolgt Fleur. “Studerende kleinkinderen die worden ingevlogen of een broer of zus die in huis komt bij de zorgvrager en de rol van de mantelzorger overneemt tijdens vakantie.” Het kan natuurlijk ook zijn dat de zorgvrager niet door iemand anders wil worden verzorgd. Wat doe je dan? Volgens Fleur is het dan raadzaam een gesprek aan te gaan met een derde erbij. “Bij voorkeur is dat iemand die de situatie kent. Dat kan een huisarts zijn of een mantelzorg-consulente. Zij zijn erin getraind dit soort gesprekken te voeren, ze kennen de gevoelens over en weer en weten wat er mogelijk is.”Het moge duidelijk zijn: als je als mantelzorger op vakantie wilt gaan, kom je de nodige beren tegen op de weg. Het begint al met het bespreken van logeerzorg en de zorg toevertrouwen aan een ander. Maar niets is onmogelijk en met de juiste professionele begeleiding kom je een heel eind. Dus houdt moed en vertrouw erop dat er altijd een oplossing is.

MT30_31 M30_31 horizontale lijn geel Beeld

Nuttige sites en informatie

Dan zijn er nog andere (landelijke en regionale) organisaties waar mantelzorgers meer informatie kunnen vinden: amvn.nl (aanvullende mantelzorg vereniging Nederland), meemantelzorg.nl, florence.nl, handeninhuis.nl en saaraanhuis.nl

Ymke van ZwollKristel Steenbergen
Meer over

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden