MT50 M50 Mijn moeder en ik Beeld Redactie
Beeld Redactie

PREMIUM

‘Ze was heel trots toen Het Pauperparadijs uitkwam en zou dat nu ook zijn geweest’

Toen de zussen van schrijfster Suzanna Jansen (57) de tweede feminis­tische golf het huis binnenbrachten, opende dat de ogen van haar moeder. “Toen wist ze: een vrouw mag meer verlangen dan alleen het huishouden.”

“Het leven van mijn moeder, Elisabeth ‘Betsy’ Dingemans, ging op zijn kop toen mijn zus de emancipatie bij ons binnenbracht. Zelf had ze een totaal andere opvoeding genoten. Geboren in 1922 in een groot en arm gezin - haar familiegeschiedenis en de armoede die daarin een grote rol speelt, omschrijf ik in het boek Het Pauperparadijs – was er voor haar als meisje absoluut geen geld om lang te studeren, hoe intelligent en hongerig naar onderwijs ze ook was. Ze mocht nog net mulo doen, maar daarna moest ze gauw naar kantoor."

Amper carrière

“Dat was kenmerkend voor opgeleide meisjes in die tijd: vanaf je zestiende ging je werken in de tikkamer van een kantoor. Tijdens mijn uitgebreide onderzoek voor mijn vierde boek, De omwenteling, of de eeuw van de vrouw, waarin ik een volle eeuw schets over de positie van de vrouw, stuitte ik op iets interessants: er was ontzettend veel verzet van mannen tegen al die vrouwen op kantoor, want, zo was de gedachte, wat hadden ze er überhaupt te zoeken? Nou, geld verdienen natuurlijk, zoals iedereen. Het is interessant om je te realiseren dat mannen op elke leeftijd kantoorposities bekleedden, maar dat je als vrouw amper carrière maakte. Want zodra je als vrouw ging trouwen, was je ontslag onherroepelijk. Verplicht ontslag van kantoorwerk, al het werk in elke baan eigenlijk, was in die tijd doodnormaal.”

MT50 M50 Mijn moeder en ik Beeld
  1. “Samen op de hei.”
  2. “1980, onze gezamenlijke schooltijd. Tegelijk met mij deed mijn moeder het vwo.”
  3. “Een portret van mijn moeder, gemaakt rond 1980.”

“Zo verging het mijn moeder ook. Na achtenhalf jaar was haar complete carrière afgerond, iets wat ze altijd heel erg heeft gevonden. Maar ja, een goede vrouw zat nou eenmaal thuis. Ze was opgevoed om huisvrouw en moeder te worden, dus dat deed ze. Ze was heel gelukkig, hoor, zei ze tegen zichzelf, want ze had een fantastische man en lieve kinderen. Wat voelde ze zich ondankbaar dat ze er zo over in zat dat haar talent werd uitgegumd en ze een groot deel van haar hersenen niet mocht gebruiken. Na de oorlog was 98 procent van de getrouwde vrouwen huisvrouw. Heel veel vrouwen werden daar, net als mijn moeder, ongelukkig van, maar ze snapten niet waarom. Tijdens mijn boekonderzoek stuitte ik op bizarre krantenknipsels over ‘de huisvrouwen-vermoeidheid’. Die term stamt uit 1955 en werd omschreven als een mysterieuze ziekte die in vele landen voorkwam. Het was, niet geheel ontoevallig, ook de tijd waarin valium werd uitgevonden.”

MT50 M50 Mijn moeder en ik Beeld
  1. “1948, de trouwfoto van mijn ouders. Mijn moeder met een mooie bruidssluier. Vrolijk en lief, ze hebben het goed gehad samen.”
  2. “Feestelijk gekleed met mooie hakken, een sjaaltje om en met make-up up. Ze was het niet gewend om geld uit te geven aan mooie kleren voor zichzelf. Op deze outfit moet ze erg trots zijn geweest.”
  3. “1960, mijn ouders, Chris en Betsy, met mijn oudere zussen. Ik was nog niet geboren.”

Feministische golf

“Mijn moeder crashte in 1963. Ze raakte overspannen en werd opgenomen in een rusthuis voor overspannen huisvrouwen. Dat bestond toen echt. Na acht weken ging ze terug naar het leven dat haar ziek had gemaakt en kreeg ze nog een vijfde dochter: mij. Dingen veranderden toen haar oudere dochters tien jaar later de tweede feministische golf binnenbrachten. Langzaamaan ging ze zich realiseren dat een vrouw meer mocht verlangen dan alleen het huishouden. Zo hoorde ik op mijn twaalfde wat emancipatie inhield en werd ik op mijn vijftiende feministe.
In 1981, schokkend kort geleden eigenlijk, vond een belangrijke staking plaats. De Vrouwenstaking, een landelijke actie vooral gericht op de legalisering van abortus, maar ook een dag waarop alle vrouwen en meisjes even niet zouden doen wat ze normaal wel deden om zo hun maatschappelijke bijdrage te duiden. Mijn moeder en ik gingen samen demonstreren. Ik staakte als scholiere, mijn moeder als huisvrouw. Die hele dag deed ze niet wat ze normaal wel zou doen. Mijn vader is daar heel erg in meegegaan. Te midden van zijn vrouw en vijf dochters riep hij weleens: ‘Ik word hier heropgevoed!’ Soms was het moeilijk voor hem. Logisch, hij was opgevoed om leiding te geven aan zijn gezin en ineens zeiden zijn dochters dat hij de baas speelde. Ik herinner me een conflict hierover. Mijn moeder wilde een dag per week vrij hebben en mijn vader begreep haar niet. ‘Elk weekend wil ik een dag niet hoeven koken,’ zei ze. Dat is een strijd geweest. Grappig genoeg heeft mijn vader vanaf zijn pensioen elke dag gekookt en stond mijn moeder hem vrolijk te helpen.”

“In mijn zoektocht naar foto’s voor dit interview stuitte ik op een sepiakleurig exemplaar. Een foto uit onze schooltijd. Ik was 16, mijn moeder 58 en tegelijk met mij is ze het vwo gaan doen. Ik vond dat irritant, want ze haalde idioot hoge cijfers. Ze was een sprankelende vrouw, met een grote liefde voor boeken. Altijd nam ze mij mee naar de bibliotheek. Toen ik in 2008 Het Pauperparadijs uitbracht, over de pijnlijkste kant van haar familiegeschiedenis, de generatielange armoede, begreep ze heel goed waarom ik het had geschreven: ik wilde laten zien dat armoede niks was om je voor te schamen. Ze was heel trots toen het boek uitkwam en zou het ook nu zijn. In mijn nieuwe boek neem ik haar namelijk als hoofdpersoon omdat haar leven parallel loopt met het leven van heel veel vrouwen in de afgelopen eeuw. Had ze nog geleefd, dan had ze in de huidige maatschappij weer haar stem laten horen, daar twijfel ik niet aan. Toen ze eenmaal begreep dat je op een andere manier kon kijken naar rolpatronen, was ze zeer uitgesproken en feministisch.”

MT50 M50 Mijn moeder en ik Beeld
  1. “1967, Amsterdam Slotermeer, een tafereel bij de zandbak.”
  2. “Mijn moeder begin zestig. De krant lezend op de camping. In de jaren zeventig kochten mijn ouders, zoals veel mensen in die tijd, een caravan waarmee ze elk weekend naar de camping gingen in Driebergen.”
  3. “Een familieportret uit 1951. Ik was nog niet geboren.”

Suzanna Jansen is schrijfster. Het boek Het pauperparadijs schreef ze in 2008 en beleeft inmiddels de 68ste druk. Haar nieuwste boek, De Omwenteling – of de eeuw van de vrouw, is nu verkrijgbaar. Suzanna woont in Amsterdam en heeft een dochter.

Nicole GabriëlsRedactie

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden