null Beeld Ellen Gözel
Beeld Ellen Gözel

PREMIUM

Wat te doen tijdens je vakantie? Volop plannen maken voor de rest van het jaar!

Nieuwe plannen maken? De zomer is daar een ideaal moment voor. Dus nu eerst even niets en daarna met een fris hoofd aan de slag.

Roos Vonk is auteur en hoogleraar sociale psychologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

‘Motivatie alleen is niet voldoende’

Hoogleraar Roos Vonk weet precies hoe je goede voornemens echt kunt realiseren. Ze schreef daarover het boek Je bent wat je doet. Van zelfkennis naar gedragsverandering.

“Onderzoek laat zien dat de meeste goede voornemens niet worden gerealiseerd. Dat komt onder meer omdat we denken dat het ‘vanzelf’ gaat zolang we maar focussen op het einddoel: wat is het heerlijk als ik straks vijf kilo lichter ben. Maar hoe gemotiveerd je bent, is geen voorspeller voor succes. Veel belangrijker is het dat je een duidelijk plan maakt voor de weg naar je einddoel toe, inclusief alle hobbels en zwakke momenten die je zult tegenkomen. Wat doe ik als ik op een feestje taart aangeboden krijg? En wat als ik doordeweeks te moe ben om te koken? Houd ook rekening met je ‘innerlijke kleutertje’ dat gaat drammen: vandaag kan dat broodje kroket best een keer. Bereid je erop voor dat je het kleutertje liefdevol zult moeten begrenzen: ‘Ja, je wilt het heel graag, maar dat mag alleen in het weekend.’”

Vaker nee zeggen

“Het is ook slim je voor te bereiden op het ongemak dat je zult ervaren. Stel dat je vaker ‘nee’ wilt zeggen. Dat zal je collega of je man niet leuk vinden. Oefen alvast met bepaalde situaties: wat zeg ik als hij of zij niet meteen opgeeft? Want ‘nee’ zeggen is spannend. Zodra je je voornemen in de praktijk brengt, zal je innerlijke stem zeggen: ‘Joh, in deze situatie is nee zeggen niet zo belangrijk.’ Luister daar niet naar! Je moet niet je verstánd, maar je gevóél op nul zetten. Soms helpt het ook om van tevoren aan te kondigen dat je vaker ‘nee’ zult gaan zeggen, want mensen verwachten bepaald gedrag van je: dat neemt bij jou spanning en bij anderen verwachting weg. Als je deze zomer goede voornemens maakt, laat het daar dan niet bij. Plan meteen, en zo concreet mogelijk, hoe je je doel bereikt. Anders voelt het niet meer zo urgent en ebt dat gevoel van ‘ik wil het en ik kan het’ heel snel weg.”

null Beeld

De ideale tijd voor plannen

Wie op vakantie gaat, gaat een periode tegemoet met weinig ruis: even geen e-mails of strijkgoed dat moet worden weggewerkt. Roos Vonk: “Vooral als je werkt, krijg je in die periode de ruimte om afstand te nemen en uit je routines te breken. Vaak komt er dan vanzelf ruimte voor nieuwe plannen en goede voornemens.” Wie vanaf 1 januari een goed voornemen heeft, heeft te maken met groepsdruk: heel veel mensen willen dan bijvoorbeeld afvallen en sporten. Filosoof Stine Jensen schrijft in haar boek Faalmoed en andere filosofische overdenkingen dat het goed kan werken om op een ander moment, zonder dit aan de grote klok te hangen aan de slag te gaan met een voornemen. Lukt het even niet, dan voel je je minder slecht en pak je makkelijker de draad weer op. Dat is een duurzame strategie.

null Beeld

8 op de 10 mensen maken goede voornemens, blijkt uit jaarlijks onderzoek dat ING tot 2020 liet uitvoeren. Populaire goede voornemens van de afgelopen jaren waren afvallen, jezelf minder druk maken en meer sporten. Onderzoeken naar hoeveel goede voornemens mislukken, geven verschillende uitkomsten: van 30 tot 90%.

‘Op lange zomeravonden fiets ik weg van alles wat er speelt’

Clara Overes (66) is ondernemer en heeft een bedrijf in verandermanagent waarmee ze andere ondernemers helpt. “De zomer is voor mij hét moment om voornemens te maken en te bedenken wat ik anders wil. Ik doe dat op de fiets. Ik krijg dan veel goede ideeën voor mijn bedrijf, maar ook voor mijn privéleven. Ik ben al jaren mantelzorger voor mijn man die parkinson heeft. Op lange avonden fiets ik letterlijk weg van de zorg en dan lukt het me anders tegen dingen aan te kijken. Dan bedenk ik bijvoorbeeld dat hij naar een leuke dagactiviteit kan, zodat ik zelf ruimte krijg voor een schildercursus. Dan praten we daar samen over en voeren we het plan uit. Zo praktisch nieuwe ideeën oppakken lukt mij alleen in de zomer. Van nature ben ik vrolijk, en de warmte en licht versterken dat; het is een biologisch effect waardoor mooie dingen ontstaan.”

null Beeld

Even doordenken

Hoe zorg je ervoor dat je van een plan of goed voornemen, vaker sporten bijvoorbeeld, een succes maakt? Volgens sportpsycholoog Afke van der Wouw mislukt dit goede plan al snel als je je niet afvraagt wat je échte doel is. In de Volkskrant zei ze daarover: ‘Elke dag moeten bewegen is geen doel op zich. Het gaat erom wat je belangrijk vindt: als je het doet voor je gezondheid, is dát je motivatie.’ Ook zelfkennis is belangrijk: als je een bloedhekel hebt aan de sportschool, is het slimmer iets haalbaars te kiezen: wandelen of fietsen bijvoorbeeld. Roos Vonk adviseert je daarbij vooral een gedetailleerd plan te maken. Dus: hoe vaak ga je wandelen of fietsen? Op welke dagen en hoeveel tijd trek je ervoor uit? En wat doe je als het pijpenstelen regent?

Leuke veranderingen
Het hoeft natuurlijk niet altijd te gaan om het aanpakken van slechte of energieslurpende gewoonten. Als je geniet van goede boeken lezen, hoef je alleen nog te bedenken hoe je tijd kunt inruimen om dat nog vaker te doen. Als je wilt onderzoeken of een pup in je leven past, kun je een stappenplan maken: wat moet je allemaal nog uitzoeken voordat je tot een ‘ja’ of ‘nee’ komt?

Verrassing!

Stel: je bedenkt dat de huishoudelijke taken best eens beter kunnen worden verdeeld. Laat dan ook eens je gedachten gaan over hoe dat in de praktijk zou zijn. Roos Vonk: “Het is mogelijk dat je ontdekt dat je eigenlijk helemaal niet wílt dat je man voortaan de boodschappen in huis haalt of de bedden verschoont. Misschien vind je het stiekem wel lekker om te tutten en te zorgen. Of wil je gewoon de controle houden over wat er gebeurt.” Kun je daar zelf mee leven en loopt die ‘controledwang’ niet te spuigaten uit? Dan is het helemaal prima, lekker houden zo. Wil je wél veranderingen doorvoeren, wees je dan heel bewust van wat je doet en laat. “Stel dat de kinderen uit huis gaan en je de eerste dagen verdrietig en onwennig op de bank voor de tv neerploft. Om even bij te komen is dat prima, maar patronen slijten snel in. Wil je echt de komende twintig jaar bankhangen? Nee? Bedenk dan wat je wél wilt en maak een plan.”

null Beeld

Lezen

  • Kleine gewoontes door BJ Fogg, over kleine gedragsveranderingen met groot resultaat. € 21,99 (HarperCollins).
  • Elementaire gewoontes door James Clear, van slechte naar goede gewoontes. € 21,99 (Lev.).
  • Je bent wat je doet door Roos Vonk, van zelfkennis naar gedragsverandering. € 17,50 (Maven Publishing).
null Beeld

Anno 2022

Nog nooit gezien op de lijstjes met de populairste goede voornemens, maar dat wordt eind 2022 vast anders: geld besparen op je energiekosten. Misschien niet het leukste onderwerp, maar je kunt de zomer gebruiken voor een gedegen stappenplan. Kun je anders omgaan met energieslurpers, hoe krijg je het voor elkaar dat iedereen korter doucht? Welke investeringen zou je eventueel kunnen doen (van warme deken tot zonnepanelen)? Waar kun je advies inwinnen?

null Beeld

‘In de zomer maak ik weer verbinding met mijzelf’

Beeldend kunstenaar Marianne J. Jansen (66) maakt beelden die echt lijken te leven. Ze heeft daarvoor een flow nodig, die steevast in de zomer ontstaat: “De warmte, de zon, de vrolijke mensen: in de zomer is het alsof het leven mij omarmt. Mijn persoonlijke leven en mijn werk zijn met elkaar verbonden en lopen in elkaar over, waardoor ik voortdurend als een spons alles in me opzuig. In de zomer lukt het me juist beter verbinding met mezelf te maken en op mezelf te zijn. Die periode van niets doen, gecombineerd met warmte en licht en vrolijke mensen om me heen op het terras, voelt als een enorme luxe. Ik ben als een batterijtje dat zich oplaadt voor de rest van het jaar en voel weer wat ik wil en leuk vind. De plannen komen dan vanzelf. Zo bedacht ik in de zomer dat ik een theatercursus wilde doen. De durf was er ineens. De cursus begon in de herfst, maar ik kon weer teruggrijpen op het dappere gevoel dat ik in de zomer kreeg: alsof het ergens opslagen was. Ik zoek die oplaadmomenten bewust op: ik verheug me erop deze zomer veel te wandelen en uit te waaien op een van de Waddeneilanden.”

Terug met die daadkracht!
Zie je in de vakantie glashelder wat je anders wilt en hoe je dat kunt bereiken, maar ben je dat gevoel na terugkomst direct kwijt? Probeer het terug te vinden door je te omringen met vakantieluchtjes. Koop lavendel of basilicumplantjes, maak die heerlijke bouillabaisse/pasta/hartige taart… De Amerikaanse onderzoekster Rachel Herz ontdekte dat geur niet alleen razendsnel ‘filmpjes’ opdiept uit ons geheugen, maar ook de bijbehorende emotionele lading.
Bron: Psychologie Magazine.

null Beeld

Van WOOP tot mind mapping

Er zijn veel verschillende manieren om je plannen helder te krijgen en te realiseren.

  • De Duitse psychologie-professor Gabriele Oettingen ontwikkelde de WOOP-methode, die ervoor zorgt dat je je wensen in 4 stappen helder voor ogen krijgt.Wish: formuleer een concrete, haalbare wens: die jurk weer passen, of een nieuwe baan. Outcome: stel je zo levendig mogelijk voor wat het realiseren van die wens oplevert en zoom in op de fijne gevoelens die daarbij horen. Obstacle: bedenk wat jou het meest gaat hinderen bij het realiseren van die wens. Waarom lukt het je tot nu toe niet om te stoppen met roken of meer te wandelen? Plan: formuleer wat je voortaan gaat doen om je toch aan je voornemen te houden wanneer er zo’n struikelblok op je pad komt.
  • Maak een mindmap waarmee je je ideeën visueel structureert. Er bestaan apps, software en boeken om je te helpen.
  • Of neem een leeg schrift en noteer alles wat er in je opkomt.
Nicole GommersEllen Gözel
Meer over

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden