null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

PREMIUM

Waarom het goed is om je te verheugen op de feestdagen (en zó doe je dat)

Als kind was het vooruitzicht van de feestdagen vooral leuk. Maar als volwassenen maken we ons er vaak veel te druk om (de boodschappen, de verplichte gezelligheid…). Marijke Kolk zocht uit hoe we ons weer kunnen verheugen op de feestdagen. En waarom dat zo goed voor ons is.

Vroeger, als klein meisje, waren de laatste maanden van het jaar voor mij heerlijk. In november kon namelijk het grote verheugen beginnen. Sterker nog: in oktober verheugde ik me al op dat verhéúgen. Want héél lang duurde het niet meer en dan kwam Sinterklaas, met een grote wasmand vol pakjes. Daarna werd het al snel kerst, mocht ik de boom versieren, lagen de mooiste kerstkaarten in de brievenbus en kwamen opa en oma langs. Vervolgens werd het oudejaarsavond, dronken we Shandy en staken mijn broer, zus en ik sterretjes en soms zelfs siervuurwerk af. Januari was de kers op de winterse taart, want dan was ik jarig. En verjaardagen gingen bij ons thuis niet bepaald ongemerkt voorbij. De avond ervoor deed mijn moeder (stoffen) krulspelden in mijn haar en op het voeteneinde van mijn bed werd de lange feestjurk alvast klaargelegd. Ik werd wakker gemaakt met gezang van het hele gezin en een ontbijtje op bed. En dan volgden beneden nog de cadeaus.

Dat verheugen uit die tijd ging gepaard met een fijn soort zenuwen. Ik was ‘leuk nerveus’. Dat gevoel heb ik tot een paar jaar terug overigens nog steeds gehad de dagen voor kerst en de dag voor mijn verjaardag (en ook ’s ochtends bij het wakker worden). Maar de laatste jaren is het aan het vervagen. Voor het ‘leuke nerveus’ is voor een groot deel ‘vervelend nerveus’ in de plaats gekomen. Oftewel: stress. Want wat moet ik nú weer gaan koken met kerst, wie gaan we uitnodigen en wat voor cadeautjes moet ik kopen? Hoeveel spelletjes kan een mens verdragen en hoeveel oliebollen? En dan heb ik het nog niet eens over de veel te dure boodschappen die moeten worden gedaan, in overvolle winkels…

Toch is het goed om je niet gek te laten maken door alles wat móét, maar je ook bewust te zijn van wat de decembermaand aan moois gaat brengen: veel gezelligheid, warmte, liefde en zintuigelijke geneugten.

De kunst van het verheugen

Verheugen is heel goed voor ons, zo blijkt uit onderzoek. Dan heb ik het niet alleen over verheugen op de feestmaand, maar ook verheugen op bijvoorbeeld het helpen van anderen, het organiseren van een feestje, een nieuwe hobby starten, sporten of naar de film gaan. Het zorgt ervoor dat we ons prettig voelen. Een lijstje maken van dingen waar je naar uitkijkt, kan ervoor zorgen dat je niet wegzakt in een decemberdip. Tip: als er geen dingen bij je opkomen waar je je op verheugt, denk dan aan iets wat je kunt gáán doen en waar je je vervolgens op kunt verheugen. Hoe langer het lijstje, hoe beter. Daarna schrijf je alles op, houd je het lijstje voor je en herhaal je de punten geregeld hardop. Echt, het helpt. Mijn lijstje: derde kerstdag met vriendinnen, een dagje naar de sauna met mijn zus, mijn verjaardag, een winterse wandeling, een schrijfretraite, een avondje theater en me inschrijven voor een schilderweekend.

Vluchten in de toekomst

Dit ‘lijstjestrucje’ is gebaseerd op de psychologische strategie die we allemaal gebruiken. Omdat we ons geregeld teleurgesteld voelen in het heden ‘vluchten’ we in de toekomst. Vaak zijn we ons daar niet eens zo van bewust. Maar als ik ’s avonds in mijn eentje voor de buis zit na een toch al niet zo leuke werkdag ga ik vaak automatisch aan iets leuks in de nabije toekomst denken; o ja, volgende week zit ik met een vriendin lekker in de bioscoop en gaan we daarna nog wat drinken. Ik zie die avond dan ook echt voor me. Zie hoe we samen lol hebben. En als sneeuw voor de zon verdwijnt mijn eenzame, sombere gevoel. Soms denk ik aan de toekomst verder weg. Aan die mooie reis naar Bali die ik over een paar jaar met mijn zus wil maken of aan de presentatie van het boek dat ik aan het schrijven ben.

null Beeld

Elke geplande gebeurtenis kun je verdelen in vier stadia: anticipatie (verheugen op), genieten van (in het moment zijn), expressie (de gebeurtenis delen met anderen) en reflectie (terugkijken op). Anticipatie is misschien wel het belangrijkste stadium. Door iets te hebben om naar uit te kijken, breng je geluk in je leven voordat de gebeurtenis daadwerkelijk plaatsvindt.

Terug- of vooruitkijken?

Het tegenovergestelde van verheugen is het hebben van nostalgische gevoelens. Daar zijn we over het algemeen beter in dan in verheugen. Nostalgie is een verlangen, het gevoel dat het verleden beter was dan het heden. Beter dan het misschien in werkelijkheid was. Zo denk ik nog altijd dat de muziek van vroeger beter was dan die van nu, dat ik toen vrolijker was en dat we in de samenleving zachtaardiger met elkaar omgingen. Vanuit de cognitieve psychologie weet ik dat veel van onze informatieverwerking gekleurd is. We zijn geneigd met een roze bril naar het verleden te kijken. In de psychologie ook wel hindsight bias genoemd. Hoe wij kijken naar vroeger wordt voor een groot deel bepaald door verhalen rondom onze herinneringen; verhalen die niet altijd blijken te kloppen (ons geheugen is niet zo betrouwbaar, maar daarover een andere keer meer). Hindsight bias zorgt ervoor dat gebeurtenissen achteraf voorspelbaarder leken dan ze op dat moment waren en dat die gebeurtenis verklaarbaar en heel logisch was. Een beetje ‘vroeger was alles beter’ en ‘ja, tuurlijk is dat toen zo gegaan’. Allemaal helemaal prima, hoor, want we kunnen tenslotte ook blij worden van het bekijken van foto’s van vroeger. Maar vergeet vooral niet om ook vooruit te kijken.

Vol verwachting (klopt mijn hart)

Vooruitkijken doet iets met ons geluksgevoel. Het blijkt zelfs dat vakantiegangers een piek in geluk hebben vóór hun vakantie. Na de vakantie (en soms al tijdens) zakt het geluk snel weer tot het basisniveau. Juist het verheugen maakt blij. Ik ben gelukkig best goed in verheugen, al moet ik er bewuster mee bezig zijn dan vroeger en dus zorgen dat de stress niet overheerst. Gelukkig lukt het me altijd om me in de donkere januarimaand te verheugen op de eerste lentedag. Ik zie dan voor me hoe ik weer lekker in de tuin kan gaan werken en aan het eind van de middag met een wijntje in de hangmat tot rust kom. In de lente verheug ik me op de zomervakantie en op de lange avonden, in de zomer op de herfstwandelingen en in de herfst op feesten in december. Nu ik erover nadenk ben ik een heuse ‘jaargetijden-verheuger’. Goed dus dat ik in Nederland woon.

null Beeld

De mate van plezier die we ervaren als we denken aan iets wat in de toekomst staat te gebeuren, is afhankelijk van wáár we aan denken. Logischerwijs is het niet zo prettig om te denken aan je tandartsbezoek, maar wél om te denken aan Lowlands of een ander mooi zomerfestival. Vooruitkijken naar een evenement zorgt trouwens voor meer plezier dan je verheugen op iets materieels zoals het kopen van een nieuwe jurk of computer. Dus: koop die theatertickets, reserveer alvast dat hotelletje op Vlieland voor het voorjaar of plan dat saunadagje met je vriendin in.

Angst voor het onbekende

De vraag is waarom het voor sommige mensen lastig is om zich ergens op te verheugen. Angst voor het onbekende kan hier een rol in spelen. De angst ook dat het ‘alleen maar kan tegenvallen’ overschaduwt dan het verheugen op en daarmee ook het goede gevoel. Vooral degenen voor wie het glas meestal halfleeg is, hebben hier last van. Kwestie van karakter. Maar zoals bij alles in het leven: als je je hier bewust van bent, kun je je geest trainen om hier anders mee om te gaan. Hoe? Nou, bijvoorbeeld door jezelf van de juiste informatie te voorzien en goed te plannen. Als je weet hoe je op reis gaat, waar je gaat eten en wat belangrijk is om te zien op de plaats van bestemming kan dat voor geruststelling zorgen, zonder dat het verheugen daaronder lijdt. Net als wanneer je weet wat de baan waarop je gaat solliciteren inhoudt, hoe de werkdagen eruit gaan zien en wie je collega’s worden.

Als het gaat om verheugen op de feestmaand zou ik dus kunnen bedenken waar en wanneer ik de sinter­klaas-­ca­deau­tjes ga kopen, wat ik die avond ga eten en hoe laat we de pakjes gaan uitpakken. Als het gaat om kerst kan ik alvast bedenken wanneer en waar ik de boom ga kopen, in welke kleuren ik hem dit jaar ga versieren, wat ik ga koken enzovoort.

Dichtbij en verder weg

Verheugen op zaken die wat minder groot zijn en wat dichter bij in de toekomst, kan iedereen. Denk aan een avondje Netflixen met je geliefde of een lunch met een vriendin. Wat kan er fout gaan? Weinig. Ben je evengoed bang voor een tegenvaller, plan dan ook deze uitstapjes zorgvuldig. Bedenk naar welke film jullie gaan kijken of waar je gaat lunchen. Zo geniet je optimaal. Geef jezelf dingen om naar uit te kijken. Echt, het maakt het leven leuker! Zelf verheug ik me op de ‘leuk nerveuse’ dagen die vast weer gaan komen. Dagen waarop ik de stress van me af laat glijden en me vol overgave verheug op sinterklaas en de kerstdagen.

null Beeld
null Beeld
  • Verbeeld de activiteiten die je wilt gaan doen. Als het gaat om kerst bijvoorbeeld: hoe sta je op? Naar welke supermarkt ga je voor de boodschappen? Welke feestjurk trek je aan? Hoe versier je het huis? Wat ga je koken? Hoe specifieker, hoe beter.
  • Je kunt de voorpret vergroten door je zintuigen vooraf al te stimuleren. Als het gaat om de vakantiebestemming kan dit bijvoorbeeld door YouTube-filmpjes en afbeeldingen te bekijken van je bestemming of door alvast iets uit de keuken van daar te koken of bestellen.
  • Door met anderen over je plan te praten, ga je de ervaring al duiden. En dat vergroot de voorbeleving. Vooral praten met mensen die ergens al zijn geweest of hetzelfde als eens hebben gedaan, is goed voor de voorpret.
Marijke KolkGetty Images

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden