Word abonnee

Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

Persoonlijk

Angela (50): ‘Het verlies van mijn zus heeft me voorgoed veranderd’

angela-50-het-verlies-van-mijn-zus-diana-heeft-me-voorgoed-veranderd.jpg

Angela Koster (50) en haar oudere zus Diana hadden net een paar dagen qualitytime met elkaar en de kinderen op de planning. Toen overleed Diana plotseling aan een hersenbloeding. Angela vertelt over het verlies van haar zus.

“In de kille ziekenhuisgang liet ik me langzaam op de grond zakken. Ik huilde met lange halen en gebaarde naar het ziekenhuispersoneel dat ze me maar even moesten laten. Vanuit het ziekenhuisbed hoorde ik mijn vader zeggen: ‘Niet huilen, meisje, alsjeblieft niet huilen.’ Maar ik kon het niet helpen. Dit was namelijk zo’n vreselijke realitycheck. Niet omdat ik daar weer met mijn zieke vader in het ziekenhuis zat. Maar omdat ik daar drie weken geleden nog zat met mijn lieve zus Diana, samen als team voor mijn vader zorgend. Maar zij was er nu niet bij. Ze ging namelijk zomaar ineens dood.”

Grote zus Diana

“Diana was mijn grote zus, drieënhalf jaar ouder. Ik keek tegen haar op. We speelden altijd samen buiten en als we naar de camping gingen, mocht ik met haar en haar vriendinnetjes meespelen. Diana was met spelletjes superfanatiek en kon mij oppeppen, ergens in meenemen, en daar voelde ik me prettig bij. Zij was de stoere, ik een beetje het kwetsbare kleine zusje. Toen ik zestien was, ging zij – avontuurlijk als ze was – op een cruiseschip werken. Zat ik alleen thuis met m’n ouders. Vreselijk vond ik het. We schreven elkaar lange brieven, ik heb ze allemaal bewaard, en door die briefwisselingen leerden we elkaar steeds beter kennen als ‘volwassenen’.”

“Uiteindelijk werd Diana verloskundige en heeft ze mijn kinderen op de wereld gezet. Dat heeft onze band enorm versterkt. Later werd ze vrouwencoach, gaf ze lezingen en heeft ze twee boeken geschreven. Kort voor haar dood zat ik nog bij haar op schoot voor een foto, in de boekhandel tijdens een signeersessie van haar laatste boek. We woonden bij elkaar in de buurt, deden veel samen met de kinderen. Zij bleef altijd de regelaar van ons tweeën. Ook toen onze vader heel ziek werd, trok vooral zij de kar. Die rol moest ik ineens van haar overnemen.”

Beroerte

“24 april 2016 kwam ik ’s avonds na een bijeenkomst thuis en bedacht ik dat mijn telefoon nog op stil stond. Ik pakte ’m erbij en voelde het bloed uit mijn benen trekken. Ik had meerdere gemiste oproepen van mijn zwager Niek en een appje: ‘Bel me als je tijd hebt, Diana ligt in het ziekenhuis, gaat niet goed.’ Dit is helemaal fout, wist ik, hij zou mij anders nooit zo’n bericht sturen. Ik weet niet eens meer of ik hem heb teruggebeld. Wat ik nog wel weet, is dat ik met gierende banden naar het ziekenhuis ben gereden. Daar zat Niek met hun twee dochters van dertien en elf in een familiekamertje. Compleet verslagen. ‘Wat is er gebeurd?!’, riep ik. ‘Waar is ze!?’”

“De oudste vertelde me totaal ontredderd dat ze na een dansvoorstelling van haar en haar zusje met hun moeder een ijsje waren gaan eten. Ze zaten gewoon lekker te kletsen en na te genieten, toen Diana moest niezen. Ze voelde iets knappen, greep meteen naar haar nek en zei: ‘Ik voel me helemaal niet lekker worden, je moet papa bellen’, en toen zakte ze in elkaar. Terwijl het personeel van de ijssalon een ambulance belde en haar man Niek arriveerde, kwam ze nog een beetje bij en wist, medisch onderlegd als ze was, uit te brengen: ‘Het is een CVA.’ Een beroerte dus.”

Ontreddering en ongeloof

“Vanaf het moment dat ik in het ziekenhuis arriveerde, kwam ik in een bizar tijdsvacuüm van wachten, ontreddering en ongeloof. Af en toe kwam er een verpleger het kamertje binnen om tegen de kinderen te zeggen: ‘Jullie moeder is echt heel erg ziek.’ Niek en ik wisselden blikken uit, voelden dat dit niet meer goed zou komen, maar dat hielden we nog even voor onszelf. Tot een arts ons kwam vertellen dat Diana een aneurysma in haar hersenstam had gehad. Ze was hersendood. Pets! Klap in m’n gezicht. Diana hersendood? Overleeft ze dit niet? We waren er bang voor, maar dit kon toch niet écht waar zijn? Gisteren aan de telefoon maakten we nog plannen voor een paar dagen weg met de kinderen. Maar toen ik Diana zag, wist ik dat het waar was.”

“Ik schrok verschrikkelijk, het leek alsof haar ziel al weg was. Ze lag aan allemaal apparaten en was geïntubeerd, ze wilden 24 uur aankijken of er nog hersenactiviteit op gang kwam. Haar borstkas ging onnatuurlijk op en neer. Ik werd licht in mijn hoofd, overvallen door verdriet. Moest echt naar adem happen. Ik hield haar warme hand vast, fluisterend dat ze terug moest komen. De volgende dag bleek dat het niet meer goed zou komen. Toen ik bij Diana aan de rand van haar bed zat, hoorde ik op de gang de meisjes gillen, het ging door merg in been. Ik kan er nog om huilen als ik daaraan terugdenk. Niek had ze zojuist verteld dat hun moeder niet meer terug zou komen. Zo hadden ze nog een ijsje met haar zitten eten, zo was ze dood.”

Donor

“Wat ik heel moeilijk heb gevonden en nu nog steeds vind, is dat ze nog warm was toen we in het ziekenhuis afscheid van haar namen. Maar Diana was donor, onder meer haar hart ging naar een ander, iets wat ze graag wilde. Rationeel weet ik dat ze echt niets meer voor Diana konden doen en dat het echt niet meer goedkomt als er geen hersenactiviteit meer is. Maar zelfs nu vraag ik me nog weleens af: was ze wel echt dood? En heeft ze pijn gehad?”

“Toen ik mensen ging bellen, dacht bijna iedereen dat het om mijn vader ging die al zo ziek was. Dat het om Diana ging, was voor iedereen een schok. Soms leek het alsof het niet mijn leven was dat ik leidde. Ineens was ik de begrafenis voor mijn zus aan het regelen, mensen aan het troosten, een locatie aan het zoeken en kaarten aan het versturen. Diana was enorm sociaal en geliefd; zelfs haar cliënten zeiden dat het voelde alsof ze een vriendin hadden verloren. Ondertussen ging mijn eigen gezinsleven ook nog door. Gelukkig kon mijn ex de kinderen goed opvangen. Ik werd ergens in gegooid waar ik me nooit op had kunnen voorbereiden. Haar haren wassen, haar mooi opmaken, uiteindelijk kon ik wel weer een beetje Diana van haar maken.”

Verlies zus

“Ik had het niet anders willen doen, maar die beelden zijn me heel lang bijgebleven. En toen dat was gebeurd, zag ik ineens allemaal sterretjes om me heen. Ik ben heel nuchter, maar op dat moment was dat zo bijzonder. Er zijn 350 mensen naar haar crematie gekomen. Dancing Queen van ABBA schalde uit de speakers toen we haar binnendroegen, waarna we de kist op het podium zetten tussen de bloemen – vooral pioenrozen, haar lievelingsbloemen. Ik zat op het trappetje voor haar, met mijn en haar kinderen om me heen. Hoe ik het allemaal heb gedaan, weet ik niet. Ik heb zelfs nog voor mijn vader en moeder gesproken, zij konden het niet. Ik wel, gek genoeg. En waar ik heel trots op ben, is dat mijn zoon van toen net dertien ook heeft gesproken. Na de ceremonie werd Diana’s lievelingsijsje uitgedeeld. Het was een overweldigende, mooie en onwerkelijke dag.”

“In de eerste maanden daarna zag ik Diana overal lopen, schrok ik – als ik al kon slapen – ’s nachts wakker en kon ik soms worden overvallen door een paniekaanval. Dan zat ik bijvoorbeeld op de fiets en kreeg ik ineens een beklemmend gevoel op mijn borst, gevolgd door een huilbui. Ook ben ik lang bang geweest om te niezen. Daarom heb ik EMDR-therapie gehad, dat heeft de scherpe randjes van de nare herinneringen afgehaald en ik raak niet meer in paniek als ik eraan denk.”

Van vier naar twee

“Elf maanden na Diana overleed ook mijn vader. Ik was inmiddels vaker aan het overleven dan aan het leven. Sleepte mezelf door de dagen. In die elf maanden heb ik nog twaalf keer met hem op de eerste hulp gezeten. Om mijn vader heb ik nog niet goed kunnen rouwen, omdat ik nog vol in het verlies van Diana zat. M’n moeder had dat ook. Dat we in zo’n korte tijd ineens nog maar met z’n tweeën zijn in plaats van met z’n vieren is raar. ‘De sjeu is soms wel een beetje van het leven af’, zei m’n moeder laatst. Daar geef ik haar gelijk in. Soms kan het me aanvliegen dat als zij overlijdt, ze is inmiddels ook al bijna tachtig, ik nog de enige van ons gezin ben.”

“Het verlies van mijn zus heeft me voorgoed veranderd. Niet alleen háár kwijt zijn doet pijn, ook het verdriet dat ik zie bij mijn dierbaren is zwaar. Ik kan tegenwoordig best wel weer goed genieten, hoor, maar heb veel alleen-tijd nodig. Daarom ben ik gaan schrijven, een ritueel om Diana in leven te houden. In m’n dagboek praat ik tegen haar en ik maak korte gedichtjes, die ik altijd ’s avonds schrijf. Het voelt dan echt alsof ik heel dicht bij haar ben, en zij bij mij. Ik post ze onder @rouwig op Instagram, ‘overleven na de dood’ als steun voor mensen die ook iemand hebben verloren.”

Steun

“Wat ik misschien wel het meest mis, is dat ze zo ongelooflijk trots op mij kon zijn. Dat zei ze ook vaak. Ze supporte mij, dat mis ik. Maar ik mis haar eigenlijk altijd. Op bijzondere momenten, op gekke, normale, saaie momenten, op Moederdag, met de feest- en verjaardagen… Soms wil ik haar gewoon even bellen. Inmiddels ben ik ouder dan Diana toen ze overleed. En dat klopt niet. Met zo’n groot verdriet leer je niet leven, je probéért het. Ik kan nu eenmaal niet op de bank blijven zitten huilen. En ik heb heel veel steun aan mijn vriendengroep en vriend.

Gelukkig is mijn moeder ook positief en we lachen veel samen, maar ik zie bij haar altijd het verdriet. Sinds het overlijden kook ik om de week op donderdag bij Niek en m’n nichtjes. Gewoon om elkaar met regelmaat te zien. De band met hen is erg hecht geworden en ik voel me inmiddels sterk in hoe ik verder ben gegaan met mijn leven. Mijn hart volgde ik altijd al, maar nu nog meer. Dingen uitstellen doe ik niet meer, maar soms kan dat ook omslaan in haast: straks ben ik dood. Dat haar overlijden zo plotseling was, maakt het rouwproces lastig. Maar ik zie het zo: ik heb een leven met alles erop en eraan. Dus ook met een leegte, maar ik voel me krachtig.”

M13

Dit artikel verscheen in Margriet 2020-13. Je kunt deze editie hier (na)bestellen.

Artikelen van Margriet ontvangen in je mailbox?
Schrijf je in op margriet.nl/nieuwsbrief.

Tekst | Mirjam Verhulst
Fotografie | Bart Honingh

Ook interessant