Word abonnee

Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

Persoonlijk

Relatietherapie: ‘Tim vindt dat ik weer in therapie moet gaan voor mijn smetvrees’

tim-vindt-dat-ik-weer-in-therapie-moet-gaan-voor-mijn-smetvrees.jpg

Deze week in Relatietherapie: het verhaal van Noortje (48), getrouwd met Tim( 54), moeder van Julia (16) en Tobias (13 ). Noortje heeft in het verleden smetvrees gehad. Tim vind dat ze nu weer in therapie moet vanwege haar angsten rondom het coronavirus.

Uit de praktijk van psycholoog en relatietherapeut Annette Heffels

Smetvrees

“Tim vond dat ik weer hulp moest zoeken”, zegt Noortje, “omdat volgens hem ik doorsla in mijn angsten rondom corona. Ik ben eerder in therapie geweest voor smetvrees. Dat zit in onze familie. Mijn moeder is ook erg van het schoonmaken en de hygiëne. Maar toen ik rond mijn achtste alle etenswaren ging controleren op houdbaarheidsdatum en stiekem dingen weggooide waarvan de datum na een paar dagen pas zou verlopen, en steeds vaker mijn handen waste en allerlei dingen niet meer aan durfde te raken uit angst voor bacteriën, heeft mijn moeder hulp gezocht voor mij bij een kinderpsycholoog. Daarna ging het wel beter, maar het is nooit helemaal weg geweest. Ik werd er wel handiger in om het te verbergen.”

Terugval

“Toen ik zwanger was van Julia heb ik een erge terugval gehad. Ik durfde toen bijna niets meer te eten, uit angst dat het niet goed zou zijn voor de baby. Ikging nog fanatieker schoonmaken dan ik al deed en ben opnieuw in therapie gegaan, omdat ik niet wilde dat ik die angst op mijn kind zou overbrengen. Ik besefte dat kinderen op de grond kruipen en dingen in hun mond stopten, dus dat ik mijn angst moest overwinnen. Hoewel ik dat heel eng vond, had ik die toen redelijk onder controle. Bij Tobias ging het ook goed, omdat ik intussen de ervaring had dat Julia niet doodging of ziek werd als ze in de zandbak speelde met andere kinderen.”

“Maar nu, met corona, voel ik mijn angst weer hevig terugkomen. Ik ben niet eens zo bang voor mezelf of de kinderen. Ik weet dat wij waarschijnlijk niet heel erg ziek zullen worden, hoewel de berichtgeving daar ook weer niet heel duidelijk over is. Er liggen ook mensen van mijn leeftijd op de ic en ik heb verhalen gehoord van mensen die niet heel erg ziek werden, maar wel lang restverschijnselen hielden.”

Risicogroep

“Maar mijn grote zorg zit bij Tim en bij mijn ouders. Tim is astmapatiënt en mijn moeder heeft darmkanker gehad. Met haar gaat het na een operatie en chemotherapie nu wel redelijk, maar mijn ouders zijn beiden heel kwetsbaar. Tim hoort ook bij een risicogroep, al wil hij dat niet zien. Mijn ouders hebben de hulp van mijn zus en van mij nodig, maar ze missen vooral het contact met ons en de kleinkinderen. Ik durf hen niet op bezoek te laten komen en ik houd de kinderen ook bij hen weg.”

“Aanvankelijk ging ik zelf nog wel naar hen toe, maar omdat ik weet dat Tim en de kinderen en mijn zus veel nonchalanter omgaan met alle regels, durf ik dat niet meer. Mijn zus en haar dochter gaan wel nog gewoon daarheen. Gelukkig kan ik mijn werk thuis doen, maar Tim gaat regelmatig naar zijn kantoor en de kinderen gaan weer naar school, terwijl ik eigenlijk vind dat dat niet kan. Ik merk dat ik heel gestrest ben hierover en dat ik steeds meer aanvaringen krijg met Tim en Julia omdat zij de maatregelen niet serieus nemen.”

Lees ook: Relatietherapie: ‘Ik kon nooit een band opbouwen met mijn dochter’

Smetvrees beheersen

“In de ogen van Noortje neemt niemand de coronamaatregelen serieus behalve zijzelf”, zegt Tim. “De afgelopen jaren is haar smetvrees er altijd wel geweest, maar ze kon het inderdaad redelijk beheersen. En ze liet het toe als ik er tegenin ging. Dat hielp haar om te zien dat ze extreem bezig was. Sinds corona heb ik het idee dat ik haar niet meer kan bereiken. Ze is voortdurend dingen aan het ontsmetten en aan het poetsen en roept de hele dag dat de kinderen en ik onze handen moeten wassen.”

“Ze volgt dwangmatig het nieuws en raakt daar dan vervolgens nog meer van in paniek. Al die nieuwe varianten zijn voor haar aanleiding om zich volledig in huis op te sluiten. Ze ziet alleen af en toe haar ouders, en dat dan nog met veel stress. Verder ziet ze helemaal niemand. Tijdens de eerste golf ging ze nog wel wandelen met vriendinnen, maar dat durft ze nu ook niet meer.”

‘De kinderen protesteren’

“Wat ik nog moeilijker vind is dat ze de kinderen betrekt in haar paniek. Het liefste had ze gewild dat ze helemaal niet naar school zouden gaan, maar nu de scholen weer open zijn durft ze hen nauwelijks meer aan te raken. Ik merk dat ze door haar smetvrees vaak letterlijk terugdeinst als ik naar mijn werk geweest ben en in haar buurt kom. Bij thuiskomst word ik ondervraagd wie ik die dag heb gezien en gesproken. De kinderen verbiedt ze om vrienden te zien. Uiteraard protesteren ze daartegen.”

“Vooral Julia, die natuurlijk pubert en helemaal genoeg heeft van het binnen zitten en de bemoeienis van haar moeder. Die gaat dus voortdurend de discussie aan: dat ze op school ook vrienden ziet en dat echt ook niet iedereen daar afstand houdt en dat zij toch niet ziek wordt en het waarschijnlijk al lang gehad heeft. Daar raakt Noor dan weer van in paniek. Hoe meer Noor haar probeert in de hand te houden, hoe meer ze in het verzet gaat en haar moeder uitdaagt. Ik sta daar tussenin: ik vind dat je de normale voorzichtigheid in acht moet nemen, maar Noor gaat daarin veel te ver.”

Angst voor besmetting

“Dat vindt zij natuurlijk niet, dus we hebben daar voortdurend discussies over. Ze is ervan overtuigd dat zij gelijk heeft met haar angst en vind dat ik me onverantwoordelijk gedraag en de kinderen met me meesleep. Ik zie haar paniek en dat vind ik naar voor haar. Regelmatig is ze in tranen omdat de angst voor besmetting vooral van mij, maar ook van de kinderen en van zichzelf en daardoor van haar ouders dan toeslaat. Ik heb met haar te doen, maar denk ook niet dat ik haar help door in dat extreme gedrag mee te gaan.”

Lees ook: Relatietherapie: ‘Ben ik te saai en simpel voor haar?’

‘Gevoelig meisje’

Annette Heffels: “Noortje heeft al als kind last gehad van smetvrees. Het begon toen ze nog op de basisschool zat en leerde dat er bacteriën en virussen bestonden waarvan mensen ziek konden worden. Noortje was een gevoelig meisje dat van haar moeder de angstige aanleg en smetvrees erfde en het voorbeeld zag van hoe extreem voorzichtig hiermee om te gaan.”

“Uit angst dat zijzelf of papa of mama ziek zou worden, ging ze hen beschermen door voedsel te controleren en haar handen te wassen tot die rood en stuk waren. Dan had ze even rust waarna de gedachte terugkwam dat ze het misschien niet goed genoeg gedaan had of toch iets had aangeraakt. De angsten breidden zich geleidelijk uit: ze ging allerlei situaties vermijden waarin ze in aanraking zou kunnen komen met mensen die ziek leken te zijn.”

Dwanghandelingen

“Gelukkig hielp de behandeling voor smetvrees bij een kindertherapeut. Ze bleef wel erg precies, maar voor haar viel daarmee te leven. De angst sloeg opnieuw toe tijdens haar zwangerschap. Deze keer was ze bang haar kindje kwaad te doen. Ze ging opnieuw in therapie en was uit zorg voor haar kind zeer gemotiveerd om haar angst tot een normaal niveau van bezorgdheid terug te brengen. De behandeling tegen een dwangstoornis houdt in dat je met je angst leert om te gaan, in plaats van die te vermijden door allerlei dwanghandelingen.”

“Het lastige daarbij is dat die ‘oplossing’ van de dwangrituelen zo goed werkt. Althans op korte termijn, want je bent even gerustgesteld. Op langere termijn wordt de oplossing echter steeds meer het probleem omdat de rituelen en veiligheidsmaatregelen steeds meer tijd en aandacht vragen. Daardoor kom je niet meer toe aan de dingen in je leven die echt belangrijk zijn, zoals de mensen van wie je houdt of je werk of hobby’s.”

Praten

“Een extra probleem om Noortje nu voor deze behandeling te motiveren zodat ze zichzelf en de mensen om zich heen niet dwingt tot overdreven maatregelen, is dat zij, anders dan eerder in haar leven, vindt dat eigenlijk iedereen zo precies zou moeten zijn als zij. Ze vindt deze keer dat er geen sprake is van overdreven dwangmatigheid, maar van groot gelijk.”

“Door te praten over wat onder deze abnormale omstandigheden ‘normaal’ is, door de coronamaatregelen en risico’s goed te bestuderen en een aantal verstandige en verantwoordelijke mensen – waaronder haar huisarts – te vragen naar hun visie op wat normale voorzichtigheid is, komen we tot een doel van de behandeling dat voor Noortje voelt als (net) voorzichtig genoeg en voor haar huisgenoten als minder benauwend. Vervolgens gaan we oefenen met het nalaten van de controlevragen aan Tim, de kinderen en haar zus en ouders. Dat lukt niet altijd, maar Noortje kan het wel flink beperken. Haar huisgenoten spreken af om een standaardantwoord te geven: ‘Ik ben zelf voorzichtig’.”

Normaler niveau

“Ook het ontsmetten van huis en handen kan ze terugbrengen tot een ‘normaler niveau’. Deze periode is voor iedereen moeilijk, maar voor Noortje is het extra zwaar. Ik heb dan ook bewondering voor de manier waarop ze zich hier toch weer doorheen slaat en haar extreme angst de baas wordt.”

Annette Heffels

Annette Heffels is psychologe. Ze is getrouwd en heeft een zoon, twee dochters en een kleinkind. De namen in deze tekst zijn vanwege privacyredenen gefingeerd en de afbeelding bovenaan is ter illustratie.

Tekst | Annette Heffels
Beeld | Getty Images

Ook interessant