Word abonnee

Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

Persoonlijk

Relatietherapie: ‘Mijn man heeft vasculaire dementie en is veranderd’

relatietherapie-mijn-man-heeft-vasculaire-dementie.jpg

Deze week in Relatietherapie het verhaal van Karin (66), getrouwd met Thomas (75), die vasculaire dementie heeft. Samen hebben ze een dochter, Floor (36), die zwanger is van haar tweede kindje. Floor woont ver weg van haar ouders, maar merkt de spanning tussen hen wel. Dat wekt irritatie op bij Karin.

Uit de praktijk van psycholoog en relatietherapeut Annette Heffels

“Ik heb om een verwijzing naar uw praktijk gevraagd op aandringen van onze dochter”, zegt Karin. “Zij woont twee uur rijden van hier en heeft haar baan en haar gezin, dus ik probeer haar zo min mogelijk te betrekken in de problemen met Thomas. Maar kennelijk heeft ze toch gemerkt dat het niet goed ging.”

Medelijden

“Ze heeft Thomas een keer in tranen aan de telefoon gehad; dat hij het zo moeilijk had en dat hij een last voor me was. Floor had natuurlijk medelijden met hem. Ik ben er niet trots op, maar mijn eerste reactie toen zij mij dit vertelde was irritatie. Thomas is ziek, natuurlijk, maar dat dit voor mij ook ingewikkeld is, daar staat niemand bij stil. Als hij vindt dat hij een last is voor mij, dacht ik, kan hij misschien wat meer zijn best doen of in ieder geval een keer zeggen dat hij zich realiseert dat het voor mij ook zwaar is.”

Vasculaire dementie

“Thomas heeft vasculaire dementie. Hij heeft vijf jaar geleden een tia gehad. Eerst leken de gevolgen daarvan mee te vallen; hij had wat meer moeite om zich dingen te herinneren en om zich te concentreren. Maar sinds een jaar gaat hij steeds meer achteruit. Het lijkt wel alsof hij het heeft opgegeven.”

“De dokter heeft gezegd dat hij moet bewegen en gezond moet eten, geen alcohol, maar hij kan dat nauwelijks meer opbrengen omdat het toch allemaal geen zin meer heeft volgens hem. Dus zit hij maar voor zich uit te kijken in zijn stoel.”

‘Hij is een andere man geworden’

“Als hij er al uitkomt loopt hij heel traag, voetje voor voetje, als een oude kerel. Dat irriteert me, ik ben iemand die heel ondernemend is. Hij wil nergens heen, zelfs niet naar mijn dochter. Gesprekken die ergens over gaan hebben we nauwelijks nog. Soms begint hij aan een verhaal dat eindeloos duurt, omdat hij steeds de draad kwijt raakt of niet op woorden kan komen. Als ik weg moet, al is het maar om een boodschap te doen, moet ik zes keer zeggen waar ik heen ga en vervolgens belt hij al na tien minuten waar ik ben.”

“Hij is een andere man geworden, totaal afhankelijk. Hij regelde altijd alles, vaak zonder de moeite te nemen met mij te overleggen, nu laat hij alles aan mij over. Hij heeft me voortdurend nodig, maar als ik hem niet meteen begrijp kan hij heel naar tegen me uitvallen. Daarna weet hij dat niet meer, of hij heeft het zo niet bedoeld. Soms heb ik echt een hekel aan hem. Bij de gedachte dat we zo de komende jaren samen verder moeten, raak ik totaal in paniek.”

Lees ook: Relatietherapie: ‘Ik kon nooit een band opbouwen met mijn dochter’

‘Ze is voortdurend boos’

“Ze is voortdurend boos”, zegt Thomas. “Het lijkt wel alsof ze vindt dat het mijn eigen schuld is wat me is overkomen. Ze heeft geen idee hoe het is als je voortdurend merkt dat dingen je ontglippen. Dat je probeert je iets te herinneren, omdat je weet dat het belangrijk is en dat je gewoon geen idee hebt. Of dat je iets wil vragen of wil zeggen en dan ben je het halverwege kwijt.”

“Karin houdt me steeds voor dat ik eruit moet: de tuin in of een stuk wandelen. Ik weet dat de huisarts heeft uitgelegd dat je door te bewegen het dementeringsproces kunt vertragen of dat daardoor zelfs tijdelijk verbetering mogelijk is, maar ik voel me ook fysiek beroerd. Ik slaap slecht, heb heel weinig energie. Ik wil wel een stuk wandelen, maar dan liefst niet alleen.”

‘Blok aan haar been’

“Ik ben onzeker en wat angstig geworden als ik alleen van huis ga. Karin gaat wel eens mee, maar ik voel dat ik dan letterlijk een blok aan haar been ben. Zij houdt ervan om stevig door te lopen en ik red dat niet. Ik krijg dan last van pijn op mijn borst. Ik heb hoge bloedruk, die wel behandeld wordt met medicijnen, maar ben altijd bang dat er iets misgaat in mijn hoofd of met mijn hart. Mijn bloedvaten zijn natuurlijk toch niet goed.”

“Aan de ene kant denk ik dan: voor mij hoeft het leven niet meer zo nodig en voor mijn vrouw zou het een opluchting zijn als ik er niet meer was, maar ik wil natuurlijk niet op straat in elkaar zakken.”

Onsamenhangend

“Mijn dochter begrijpt dat wel, dat het moeilijk is om samen met Karin een stuk te gaan lopen omdat zij zo’n ander tempo heeft, dus die heeft voorgesteld dat ik met een vriend ga wandelen. Maar dat vind ik weer moeilijk, omdat je dan toch een conversatie moet voeren en dat lukt me steeds minder. Ik schaam me tegenover anderen dat ik soms onsamenhangend ben.”

“Ze zullen dat niet zo rechtstreeks zeggen, maar ik merk dat ze dingen voor me invullen of ongeduldig worden. Ik weet zelf ook dat ik geen goed gezelschap meer ben. Ik ben veranderd, vroeger was ik overal in geïnteresseerd en had een mening over allerlei zaken. Nu kan ik vaak de concentratie niet eens opbrengen om de krant te lezen, laat staan een boek. Ik kijk wel tv, was altijd geïnteresseerd in politiek, maar heb nu moeite om discussies te volgen.”

Elkaar helemaal kwijt

“Net als Karin ben ik bang voor de toekomst. Ik zal niet beter worden, zal alleen maar achteruitgaan en zal meer en meer afhankelijk worden van Karin, die dat niet wil. Wij hebben altijd een redelijk goede relatie gehad, waarin we beiden onze eigen activiteiten hadden. We hadden ook onze problemen, maar wie niet?”

“Maar nu lijkt het alsof we elkaar helemaal kwijt zijn, terwijl dit juist een periode zou zijn waarin we konden reizen en tijd zouden hebben voor leuke dingen. Ik kan niets meer bedenken wat me nog vreugde geeft. Ja, mijn dochter en kleinkind soms, maar die zie ik weinig.”

Lees ook: Relatietherapie: ‘Mijn man drukt altijd zijn zin door en wil altijd gelijk hebben’

Geen gelijkwaardige partners

Annette Heffels: “Vasculaire dementie ontstaat door beschadigingen aan de bloedvaten in de hersenen. Welke verschijnselen er ontstaan hangt af van waar en hoe erg de schade in de hersenen is. Wat meestal het eerste gebeurt is dat mensen problemen krijgen met het geheugen en met het zoeken naar namen of woorden. Hun denken en praten en vaak ook het dingen doen vertraagt en het wordt moeilijker om zich te concentreren. Het kan zijn dat iemand een fase doormaakt van snelle achteruitgang waarna er weer een lange tijd weinig verandert.”

“Het verloop is grillig. Genezing is (nog) niet mogelijk. Dat maakt het toekomstperspectief van iemand met vasculaire dementie en van zijn partner verdrietig. Thomas beseft heel goed wat zijn ziekte inhoudt. Hij realiseert zich dat hij veranderd is en dat de relatie met Karin ook verandert. Zij voelen zich geen gelijkwaardige partners meer en beiden zijn ze bezig om dit te verwerken. Daarbij spelen gevoelens van angst en verdriet, maar ook van boosheid omdat dit hun overkomt.”

Casemanager dementie

“Karin en Thomas hebben een heel goede huisarts, die Thomas regelmatig ziet en die hun gewezen heeft op de mogelijkheid om een casemanager dementie aan te vragen. Deze kan hen beiden steunen en kan helpen bij het zoeken naar mogelijkheden als dagbehandeling en andere voorzieningen die mogelijk nodig zijn als Thomas verder achteruitgaat.”

“Omdat de verwijdering in de relatie en de toenemende ruzies en irritaties op dit moment op de voorgrond staan, heeft de huisarts hen naar mij verwezen. Voor hem werd dit pas duidelijk nadat Floor haar zorgen over haar ouders met hem gedeeld had. Voor de buitenwereld hielden Karin en Thomas hun problemen nog zo veel mogelijk verborgen.”

Angst voor de toekomst

“Al in de eerste gesprekken werd duidelijk dat Thomas voldoet aan de kenmerken van een depressie, waardoor hij zich er niet toe kan zetten om actiever te worden, te bewegen en mensen te gaan zien, terwijl dat wel nodig is om zich beter te voelen. Na overleg met de huisarts krijgt hij antidepressiva voorgeschreven, waardoor de sombere stemming net voldoende opklaarde om psychotherapie mogelijk te maken. Daarbij wordt allereerst aandacht besteed aan het delen van de gevoelens met elkaar over de gevolgen van de ziekte van Thomas.”

“Bij beiden is dat vooral angst voor de toekomst en verdriet over het los moeten laten van hun verwachtingen. Voor Thomas was het belangrijk om zich te realiseren dat Karin ook bang was en dat ze hem nodig had voor begrip en steun. Dat besef hielp hem om uit de bubbel van zijn overweldigend en begrijpelijk slachtofferschap te komen en zich ook open te stellen voor haar emoties. Hierdoor werd het voor Karin makkelijker om met geduld en zachtheid op hem te reageren.”

Kracht

“Voor beiden bleek het nodig om hun wel heel sombere toekomstperspectief wat te nuanceren. Met een beetje geluk hebben ze nog een lange en gedeelde toekomst voor zich. Tenslotte bespreken we dat Karin ook tijd moet hebben om, zonder Thomas, met vriendinnen of met haar dochter dingen te doen die haar plezier en energie geven en de kracht om haar leven met Thomas daarna weer beter en liever aan te kunnen. Maar het grote verdriet over wat verloren is en niet meer terugkomt kan ik niet verhelpen.”

Annette Heffels

Annette Heffels is psychologe. Ze is getrouwd en heeft een zoon, twee dochters en een kleinkind. De namen in deze tekst zijn vanwege privacyredenen gefingeerd en de afbeelding bovenaan is ter illustratie.

Tekst | Annette Heffels
Beeld | Getty Images

Margriet 20 ligt nu in de winkel! Met daarin deze week: alles over koningin Máxima en haar favorieten, Dominique (51) heeft parkinson, pubers in huis: dag seksleven en natuurlijk nog véél meer. Haal het nummer snel in huis of bestel ‘m online zonder verzendkosten.

Ook interessant