Word abonnee

Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

Persoonlijk

Relatietherapie: ‘Mijn stiefvader verkrachtte me en mijn moeder geloofde me niet’

close-up-of-tired-thoughtful-businesswoman-with-arms-crossed-at-office.jpg

Julia (42) is als kind verkracht door haar stiefvader, de vriend van haar moeder Erica (60). Jaren later heeft ze de band met haar moeder verbroken. Dat die nu weer contact zoekt, kost haar moeite.

Uit de praktijk van psycholoog en relatietherapeut Annette Heffels

“Ik heb gevraagd om dit gesprek met jou samen”, zegt Julia tegen Erica, “omdat jij plotseling belde en me uitnodigde voor het familiefeest vanwege de negentigste verjaardag van oma. Je zette me onder druk door te zeggen dat het oma’s liefste wens was om jou en mij samen te zien. Ze had tegen jou gezegd, dat ze het zo verschrikkelijk vond dat wij geen contact hadden. En het was misschien wel haar laatste verjaardag zei je.”

‘Ergens hoop ik dat je me miste’

“Ik vraag me af”, gaat Julia verder, “of je me na al die tijd belde, omdat je het vervelend vond als mensen op zo’n familiebijeenkomst zouden vragen waarom ik er niet was. Of was het echt zo dat jij me miste en me graag weer wilde zien. Ergens hoop ik dat natuurlijk, dat je me miste omdat je van me houdt, maar tegelijk vind ik dat moeilijk te geloven, omdat je me nooit het gevoel gegeven hebt dat ik belangrijk voor je was. Ik voel dat ik je niet echt vertrouw, maar ik wil je toch een kans geven. Daarom heb ik als voorwaarde gesteld dat ik dan eerst hier, met mijn therapeut erbij, wilde praten over het verleden. Ik kan niet doen alsof er niets gebeurd is en gewoon weer gezellig met je omgaan.”

‘Hij zat aan me en ik moest aan hem zitten’

“Ik wil je vertellen wat Jaap met me gedaan heeft en ik wil dat je deze keer wel naar me luistert en dat je me gelooft. En ik wil eigenlijk ook horen, maar vooral voelen, dat je het erg voor me vindt en dat het nooit had mogen gebeuren. Dat jij het had moeten voorkomen. Toen ik hier eerder met je over probeerde te praten, ik was toen nog maar 12, zei je dat Jaap nooit zoiets zou doen. Maar hij heeft het wel gedaan. Het gebeurde als jij er niet was. Hij zat aan me en ik moest aan hem zitten en uiteindelijk heeft hij, mijn stiefvader, me verkracht. Hij zei dat ik het had uitgelokt en dat ik het fijn zou gaan vinden en dat ik uit huis geplaatst zou worden als ik er iets over zou zeggen tegen iemand. Uiteindelijk heb ik toch geprobeerd iets erover tegen jou te zeggen. Ik had op school gehoord, dat je zwanger zou kunnen worden en ik was bang. Je had hem gevraagd of het waar was, zei je en hij had het ontkend.”

‘Je geloofde hem, maar niet mij’

“Jij dacht dat ik hem beschuldigde omdat ik hem niet mocht en dat je hoopte dat ik hem de deur uit zou zetten. Je geloofde hem maar niet mij. Terwijl je mij had moeten beschermen, werd je boos op mij. Je hebt hem niet de deur uit gezet. Hij is gelukkig kort daarna zelf vertrokken omdat hij iemand anders had leren kennen. Daar had hij al wat mee, toen hij bij jou woonde. Maar volgens jou ging hij bij je weg omdat ik hem beschuldigd had. Dus nam je het mij kwalijk. Ik gunde jou je geluk niet, zei je. Ik heb me lang schuldig gevoeld. Pas door de therapie, toen ik 36 was, is dat veranderd. Maar daarvoor was het wel nodig dat ik het contact met jou verbrak. Ik weet niet of ik dat contact terug wil.”

Lees ook:
Relatietherapie: ‘Mijn man is verliefd geworden op een andere man’

‘Je hebt altijd een rijke fantasie gehad’

“Als het echt zo gegaan is,” zegt Erica, “dan vind ik dat heel erg. Ik heb me vaak afgevraagd wat er waar was van jouw beschuldiging en wat je misschien had verzonnen of op tv had gezien. Je hebt altijd een rijke fantasie gehad en je was niet altijd eerlijk. Vaak, als je iets gedaan had wat niet mocht, kon je dat zo overtuigend ontkennen dat ik je geloofde. Achteraf bleek dan dat je gelogen had. Bovendien was je in de periode dat dit speelde erg aan het puberen. Wij waren natuurlijk altijd met zijn tweeën geweest en toen kwam Jaap er ineens bij. Met je vader heb je nooit contact gehad omdat hij ontkende dat je van hem was.”

‘Ik heb het heel zwaar gehad’

Ik was zeventien toen ik ongewenst zwanger werd van jou. Voor mij hield mijn jeugd toen op. Ik moest gaan werken en daarnaast voor jou zorgen, terwijl mijn vriendinnen uitgingen en leuke dingen deden. Mijn moeder, die jou nu zo graag wil zien, was toen helemaal niet zo lief. Ik moest maar op de blaren zitten, vond ze. Het was mijn eigen schuld. Ze wilde wel af en toe op jou passen als ik moest werken, maar dat was het ook. Ik heb het heel zwaar gehad. Voor Jaap heb ik wel af en toe korte tijd iets gehad met iemand, maar het feit dat ik een kind had, maakte dat de meeste mannen al snel afhaakten.”

‘Hij zag jou als zijn dochter’

“Tot ik Jaap leerde kennen. Hij accepteerde jou en zag jou echt als zijn dochter. Hij corrigeerde je ook af en toe, wat wel nodig was, want je was best verwend, maar dat accepteerde jij niet. Dus dacht ik dat je dat verhaal over hem vertelde omdat je wilde dat het uitraakte tussen ons. Natuurlijk heb ik hem gevraagd of het klopte, maar hij verzekerde me echt dat het niet waar was en hij werd boos omdat ik zoiets van hem dacht. Hij heeft in mijn bijzijn jou erop aangesproken dat je leugens over hem had verteld.”

“Jij zei niets terug, dus ging ik ervan uit dat je het verzonnen had, zoals hij zei. Vanaf dat moment liep het mis in de relatie met Jaap. Hij verweet mij dat ik hem niet vertrouwde, jij was dwars en lastig en daar kregen we dan ook weer ruzie over en uiteindelijk is hij vertrokken. Jij was daar blij om en misschien gaf ik jou onbewust wel min of meer de schuld gaf van het feit dat Jaap mij verlaten had. Ik heb wel geprobeerd erover te praten, maar jij wilde dat nooit.”

Lees ook:
Relatietherapie: ‘Alles is voor hem belangrijker dan ik’

De relatietherapie

Ik vertel het verhaal van Julia en Erica hier alsof het een monoloog was, maar ze onderbreken elkaar voortdurend. Erica om zich te verdedigen en Julia ervan te beschuldigen dat ze duidelijker had moeten zeggen wat er aan de hand was. Ze heeft immers nog verschillende keren geprobeerd om te vragen wat er nu echt waar was van dat verhaal, maar dan wilde Julia daar niks meer over zeggen. Dus is het toch logisch dat zij dacht dat het allemaal verzonnen was. Bovendien had ze er iets van moeten merken als het echt gebeurd was. Julia onderbreekt haar door te zeggen dat Erica nooit haar best heeft gedaan om door te vragen.

Nooit gewenst gevoeld

Ze beschuldigt haar moeder ervan dat ze zich nooit gewenst heeft gevoeld. Dat Erica haar vaak heeft laten voelen dat ze een last voor haar was en dat ze vanwege haar geen jeugd heeft gehad. Erica reageert daar weer op door te zeggen dat ze inderdaad alleen maar tegenslagen heeft gekend, waarop Julia woedend tegenwerpt dat Erica zich altijd het slachtoffer voelt terwijl ze zich niet realiseert wat voor impact die liefdeloze jeugd en het misbruik heeft gehad op het leven van haar dochter. Ik probeer om hen naar elkaar te laten luisteren en voor beiden te verwoorden hoeveel pijn en verdriet ze hebben gehad.

Steeds in de aanval

Bij Julia, die al langer therapie heeft gehad om de trauma’s uit haar jeugd te verwerken, lukt dit nog enigszins. Maar in dit gesprek wordt ze, door de beschuldigende houding van haar moeder, weer even het eenzame meisje van toen, dat bij niemand terecht kon. Haar moeder verdraagt het echter niet om Julia’s pijn toe te laten. Haar verdediging is dat ze onmiddellijk in de aanval gaat. Ze zegt dat Julia een moeilijke puber was en dat zij, Erica, zelf ook slachtoffer was van de man die haar zwanger maakte en vervolgens vertrok en van Jaap die haar in de steek heeft gelaten.

‘We hebben het geprobeerd mama’

Wanneer ze opnieuw uitweidt over haar eigen moeilijke leven. zegt Julia: “Laten we dit gesprek maar afronden”. Ze staat op, geeft haar moeder een hand en zegt: “We hebben het geprobeerd mama, maar er is te veel gebeurd en ik kan niet met je omgaan als je nog steeds het gevoel hebt dat ik niet de waarheid spreek en dat het misbruik mijn schuld was. Ik zal niet op het familiefeest zijn en ik heb voorlopig ook geen behoefte aan contact met jou. Ik vind het erg dat je zo’n ongelukkig leven hebt gehad, maar ik voel niet dat je mij echt wil leren kennen en begrijpen. Misschien kunnen we het later nog eens proberen.”

Twee beschadigde vrouwen

Erica reageert: “Ik had u van tevoren kunnen zeggen dat dit gesprek geen zin zou hebben. Zij wil me alleen maar beschuldigen en dat hoef ik niet te accepteren. Ze is altijd moeilijk geweest.” Een gevoel van grote treurigheid om dit mislukte gesprek met deze twee beschadigde vrouwen blijft me bij.

Beeld | Getty Images

Ook interessant