Word abonnee

Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

Persoonlijk

Relatietherapie: ‘Hij heeft geen begrip voor mijn smetvrees’

relatietherapie-hij-heeft-geen-begrip-voor-mijn-smetvrees.jpg

Rebecca (50) heeft al sinds haar jeugd smetvrees. Door corona is de drang om continu te poetsen enorm toegenomen. Dit tot grote ergernis van haar man Michiel (51) en hun twee zoons van 19 en 16 jaar.

Uit de praktijk van psycholoog en relatietherapeut Annette Heffels

“Het ging eigenlijk best goed met mijn smetvrees”, vertelt Rebecca. “Zelfs volgens Michiel, die altijd veel last had van mijn gezeur over hygiëne. Ik had het al voordat ik hem leerde kennen; dat ik alles vies vond en heel vaak op een dag mijn handen moest wassen en moest douchen. Soms trok ik zelfs een paar keer per dag schone kleren aan, omdat ik dan het idee had dat ik in aanraking was geweest met iets wat ‘vies’ was. Mijn angst was niet alleen dat ik zelf ziek zou worden, maar ik was vooral bang dat door mijn toedoen andere mensen ziek zouden worden. Bijvoorbeeld omdat ik de kopjes niet goed had afgewassen.”

Schaamte

“Smetvrees is begonnen toen ik een jaar of tien was. Ik had iets gezien op tv over bacteriën en daar raakte ik van in paniek, omdat ze overal zaten en je ze niet kon zien. Ik ben toen naar een kindertherapeut gestuurd en dat hielp, al was mijn angst nooit helemaal weg. Toen ik Michiel leerde kennen, probeerde ik het zo goed mogelijk te verbergen omdat ik me schaamde. Maar soms kon ik niet anders. Ik wilde dat hij douchte voordat we naar bed gingen en het liefst ook na het vrijen. Hij vond dat raar, ook dat ik dat zelf deed. ‘Ben je vies van me?’, vroeg hij dan. Dat ontkende ik, maar het was wel een beetje zo.”

“Het werd erger toen de kinderen er waren. Kinderen stoppen alles in hun mond. Dat gaf zó’n paniek, dat ik toen opnieuw in therapie ben gegaan. Michiel wilde niet dat ik mijn angsten zou overbrengen op de kinderen en dat wilde ik zelf ook niet. Daarna ging het beter. Tot de coronacrisis.”

Coronacrisis

“In het begin redde ik het nog wel, omdat de voorschriften toen heel streng waren, we thuiswerkten en de jongens niet naar school gingen. Maar het werd erger toen de voorschriften soepeler werden. Al snel hield volgens mij niemand zich er meer aan. Michiel werkt weer grotendeels op de zaak en de jongens kan ik niet thuis houden. Ze denken dat ze onkwetsbaar zijn omdat ze jong zijn. Ik vraag van hen om handschoenen en een mondkapje te dragen en bij thuiskomst te douchen en schone kleren aan te trekken. En ik desinfecteer de dingen die ze hebben aangeraakt.”

Geen begrip

“Ik weet dat ze het onzin vinden en dat Michiel het met hen eens is. Hij houdt zich ook niet aan alle voorschriften en daar krijgen wij dan weer ruzie over. Hij is het zat, zegt hij, en hij vindt dat ik iets aan mijn smetvrees moet doen. Hij heeft geen begrip voor mijn angst, terwijl die in deze coronatijd toch niet zo gek is.”

Lees ook: Relatietherapie: ‘Ik wil mijn best doen, maar kan geen ander mens worden’

Desinfecteren

“De manier waarop zij met de situatie omgaat is niet terecht”, zegt Michiel. “Ik zal wat voorbeelden geven van situaties die ontstaan door de smetvrees. Ik vind het prima dat ze de boodschappen laat bezorgen, maar alles wat in de doos zit wordt vervolgens gedesinfecteerd. Dat geldt ook voor de deur en de hal, omdat de bezorger, die op de drempel heeft gestaan, misschien op een onbewaakt moment toch iets heeft aangeraakt. Zijzelf heeft natuurlijk handschoenen aan en een mondkapje op.”

“Als de jongens buiten zijn geweest, moeten ze douchen en zich omkleden. Vervolgens worden ze onderworpen aan een verhoor: wat ze hebben gedaan, waar en met wie. Natuurlijk hebben ze daar niet altijd zin in. Soms gaan ze in het verzet en dan word ik onder druk gezet om van hen te eisen dat ze alsnog verantwoording afleggen.”

Geruststelling

“Ik werk nu grotendeels weer op de zaak, waar we allerlei veiligheidsmaatregelen hebben, maar die overtuigen haar niet. Zij werkte tot voor kort thuis, maar ze heeft zich ziekgemeld omdat ze het niet meer aankan. Ze is tot diep in de avond bezig met poetsen. Ik weet van de vorige therapie dat al dat overdreven poetsen uiteindelijk niet helpt, evenmin als het ondervragen van mij en de kinderen. Ze heeft namelijk steeds meer geruststelling nodig. Ze pluist alle berichtgeving uit en overal ziet ze reden voor extra angst en twijfel.”

Ouders

“Ze heeft in al die maanden haar ouders alleen gezien via beeldbellen. Dat is voor die mensen moeilijk. Ze had hen met dat mooie weer in de tuin kunnen zien, maar dan moet ze door het huis heen en dat zorgt volgens haar voor risico’s die ze niet durft te nemen. De jongens en ik doen echt geen dingen die niet verantwoord zijn, maar het lijkt wel alsof haar angst juist toeneemt bij elke poging om haar te wijzen op wat reëel is en wat niet. Het leidt tot eindeloze discussies en paniek, omdat ze bang is dat wij er te licht over denken.”

Crisis neemt toe

“Terwijl alles in de buitenwereld weer een beetje normaal lijkt te worden, neemt de crisis bij ons thuis alleen maar toe. Het lijkt alsof ze alles wat ze heeft geleerd in de vorige therapie kwijt is. Ze moest toen ook het poetsen en controleren stoppen en leren om te gaan met de angst die dat gaf. Ik heb haar gezegd dat ze dat nu ook moet doen, omdat ze zich anders voorlopig moet opsluiten in een kamer van ons huis met haar fles desinfecterend middel. Want dit is niet vol te houden. Ik zie haar steeds uitgeputter en angstiger worden en de jongens en ik worden er ook gestoord van.”

Artikelen van Margriet.nl ontvangen in je mailbox?
Schrijf je in op margriet.nl/nieuwsbrief.

Dwangstoornis

Een dwangstoornis zoals smetvrees is net als een fobie een angststoornis. Terwijl fobische mensen situaties waar ze bang voor zijn zo veel mogelijk vermijden, probeert iemand met een dwangstoornis de angst onder controle te krijgen door dwanghandelingen als poetsen, controleren en geruststelling vragen. De aanbevolen behandeling voor een dwangstoornis is om de dwanghandelingen achterwege te laten en te ervaren dat er dan geen ramp gebeurt, zodat de angst geleidelijk uitdooft.

Dat begint met de erkenning dat de onderliggende angst overdreven is. Dat is een belangrijke stap. Tijdens de vorige therapie zag Rebecca zelf in dat haar dwanghandelingen door smetvrees extreem waren en dat anderen, zonder dat er iets vreselijks gebeurde, veel makkelijker leefden. Dat hielp haar om haar dwanghandelingen stap voor stap af te bouwen. Ze bleef netjes, maar het schoonmaken was geen dagtaak meer.

Terugval begrijpelijk

De terugval door de coronacrisis is begrijpelijk door alle waarschuwingen om een besmetting te voorkomen. Helaas gaat de angst die dat veroorzaakt bij Rebecca veel verder en nemen haar dwanghandelingen bijna haar hele leven in beslag. Uit de berichtgeving maakt Rebecca op dat alles kan leiden tot besmetting en de dood van haarzelf of, erger nog, van haar man, kinderen of ouders. Zij is verantwoordelijk voor alle mensen om haar heen, vooral omdat anderen zich in haar ogen niet voldoende bewust zijn van het gevaar. Er zit een reële component in haar angst, maar ze slaat door.

Onderzoeken

Onze eerste stap is dan ook om het doel vast te stellen. Wat ziet Rebecca als ‘normale’ voorzichtigheid en welke controlehandelingen die passen bij haar smetvrees kan en wil ze achterwege laten? Ik vraag haar dit te onderzoeken samen met Michiel, gebruikmakend van de wetenschappelijke onderzoeken die bekend zijn. Deze opdracht veroorzaakt meteen paniek bij Rebecca. Ze vindt het doodeng om de onderzoeken te lezen, vooral als er twijfel uit spreekt. Daarnaast moet ze navragen bij familieleden en vrienden die ze kent als voorzichtig, welke maatregelen zij in acht nemen. 

Maatregelen

Met Michiel en de jongens samen komen we uit op: anderhalve meter afstand, geen grote bijeenkomsten, vaak handen wassen en liefst vrienden en familie zien in de buitenlucht. Als een van deze regels is overschreden, dit eerlijk zeggen en dan (voorlopig) extra douchen of ontsmetten. Daarbij beloven huisgenoten uit zichzelf eerlijk te zijn, zodat het ‘verhoor’ na thuiskomst overbodig is.

Voor Rebecca is dit moeilijk, maar ze ziet ook dat het noodzakelijk is om haar angst te leren hanteren. We maken een lijst van stappen om die geleidelijk aan te trotseren. Daarbij bepaalt zij het tempo en de moeilijkheidsgraad van de stappen. Ze mag zelf weten of ze op een dag een paar keer een klein stapje neemt of een keer een grote stap. Voor Rebecca is het belangrijk om op deze manier wel enige controle te houden op haar therapie. De therapie vordert stap voor stap, van dwangmatig naar voorzichtig.

Annette Heffels

Annette Heffels is psychologe. Ze is getrouwd en heeft een zoon, twee dochters en een kleinkind. De namen in deze tekst zijn vanwege privacyredenen gefingeerd en de afbeelding bovenaan is ter illustratie.

Tekst | Annette Heffels
Beeld | iStock

Ook interessant