Word abonnee

Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

Persoonlijk

Relatietherapie: ‘Haar moeder had nooit kinderen mogen krijgen’

relatietherapie-moeder-kind.jpg

Marcel (55) kan het niet aanzien hoe zijn vrouw Yvette (56) langzaam ten ondergaat aan de zorg voor haar vreselijk ondankbare moeder. “Ondanks alles wat Yvette voor haar moeder heeft gedaan en nog doet, heeft die geen goed woord voor haar over; het is nooit genoeg en nooit goed.”

Verhaal uit de praktijk van psycholoog en relatietherapeut Annette Heffels

“Ik wilde graag een keer meekomen naar de therapie”, zegt Marcel. “Want ik maak me ernstig zorgen over Yvette. Ik ben blij dat ze nu hulp heeft, maar ik merk nog geen verbetering. Ze blijft moe en verdrietig, ze heeft nergens zin in.”

Verantwoordelijk voor alles en iedereen

“Ik denk dat ze zich ziek zou moeten melden, maar voor Yvette is dat ondenkbaar. Ze voelt zich voor alles en iedereen verantwoordelijk. Er zijn op dit moment op haar afdeling twee mensen overspannen, wat geen toeval zal zijn en dus kan zij niet ziek worden. Er zijn gewoon te weinig mensen, de werkdruk is te hoog en daarom valt de een na de ander uit. Behalve Yvette natuurlijk. Die gaat altijd door en neemt werk mee naar huis.”

Zorg voor haar moeder

“Daarnaast heeft ze de zorg voor haar moeder. Sinds de dood van haar vader moet ze daar dagelijks heen. De moeder van Yvette is een verschrikkelijk mens, sorry dat ik het zeg. Deze vrouw had nooit kinderen mogen krijgen. Ze heeft Yvette van jongs af aan belast met de problemen die ze had met haar man, de vader van Yvette. Dat was ook geen lieverdje, hij dronk veel en had andere relaties. Dus waren er thuis vreselijke scenes, waarop mijn schoonmoeder de kinderen uit bed haalde en naar een vriendin ging of naar de politie en vandaar naar een opvangadres.”

Fysiek geweld

“Daar was ze dan vastbesloten om te gaan scheiden en vervolgens besloot ze twee dagen later dat ze toch terug wilde naar haar man. Daarna begon alles natuurlijk weer opnieuw: de ruzies, de scheldpartijen en soms fysiek geweld. Tussendoor waren er periodes waarin ze haar bed niet uitkwam, omdat ze ziek of depressief was.

Yvette moest dan als meisje van acht koken en voor haar broertje zorgen. Haar vader ontvluchtte het huis. Yvette heeft nooit kind kunnen zijn. Er was altijd de angst. Als haar vader niet thuiskwam moest ze hem gaan zoeken. Als hij er wel was, moest ze proberen te voorkomen dat haar moeder tegen hem te keer ging, wat natuurlijk niet lukte. Als haar vader vervolgens woedend de deur achter zich dicht trok, moest ze haar moeder opvangen.”

Nooit goed genoeg

“Diezelfde moeder die ondanks alles wat Yvette voor haar gedaan heeft en nog steeds doet, geen goed woord voor haar over heeft. Ze heeft voortdurend kritiek op alles wat Yvette doet. Het is nooit genoeg en nooit goed. De vier andere kinderen wonen verder weg en trekken zich nauwelijks wat van hun moeder aan. Maar als die een keer op bezoek komen, is dat geweldig: dat ze tijd maken voor hun moeder terwijl ze het zo druk hebben.

Yvette gaat elke dag na haar werk, poetst, doet alle boodschappen, gaat met haar naar het ziekenhuis, maar dat is normaal. Ik vind dat niet normaal. Ik zie dat het Yvette te veel is en ik wil dat het stopt. Ook uit eigenbelang. Ik wil dingen samendoen met mijn vrouw, nu de kinderen de deur uit zijn.”

Alleen

“Ik kan haar nu niet in de steek laten”, reageert Yvette. “Ze heeft verder niemand en ze is echt vreselijk achteruitgegaan de laatste tijd. Als ik bij haar kom – altijd op dezelfde tijd, rond vijf uur ’s middags – ligt ze soms nog in bed en dan heeft ze nog niets gegeten. Het brood dat ik voor haar klaarmaak en in de ijskast zet met aluminiumfolie eroverheen staat er dan nog. Volgens haar heeft ze wel wat gedronken, maar dat vraag ik me af. Ik heb voor haar geregeld dat de warme maaltijd bezorgd wordt als ik er ben, want anders doet ze gewoon niet open. Die zet ik dan voor haar in de magnetron en ik blijf erbij zitten tot ze wat gegeten heeft. Het smaakt nergens naar, volgens haar en ze kan best zelf koken.”

Razend

“Ik ben als de dood dat ze dat gaat proberen. Ze laat namelijk zo het gas aanstaan, omdat ze vergeet waar ze mee bezig is. Als ik dat zeg, wordt ze boos op mij. Ik bemoei me overal mee en ik kom nooit langs en laat haar aan haar lot over. Terwijl ik dus elke dag kom. Ze klaagt voortdurend over pijn overal, maar als ik de dokter laat komen is ze razend op mij. Tegenover de dokter is ze ineens een heel ander persoon: beleefd en vriendelijk en er is niks aan de hand. Ze kan nog alles zelf, ze kookt elke dag en doet haar eigen was. Ik probeer natuurlijk wel tussendoor te zeggen hoe het echt zit, maar dan ben ik de leugenaar.”

Negatief, kritisch en onberekenbaar

“Ik weet niet hoe vaak ze al gezegd heeft dat ik niet meer hoef te komen. Ik probeer me dan maar voor te houden dat ze niet meer goed weet wat ze zegt. Aan de andere kant is ze eigenlijk altijd zo geweest. Ze is altijd negatief en kritisch geweest en onberekenbaar. Het enige verschil is dat ze nu van alles vergeet en mij daarover verwijten maakt.

Gek genoeg doet dat toch pijn, ook al probeer ik me ertegen te wapenen. Ik vind het vooral moeilijk dat ze, als mijn broers en zus komen, plotseling verandert in heel iemand anders. Alsof ze dan even een masker op kan zetten. Ik moet er altijd bij zijn, als ze komen, want ik moet zorgen voor koffie en gebak.”

Ze is en blijft mijn moeder

“Marcel kan het niet meer opbrengen om naar haar toe te gaan, omdat ze mij zo naar behandelt. Hij vindt dat ze opgenomen moet worden in een verzorgingstehuis. Maar dat is niet zo makkelijk, omdat ze dat zelf absoluut niet wil. We hebben wel thuiszorg ingeschakeld, maar die laat ze vaak gewoon niet binnen. Ze hebben inmiddels een sleutel, dus zij wassen en verzorgen haar nu. Dat scheelt al, maar ik zou geen rust hebben als ik niet toch elke dag even bij haar langs ging. Ze is en blijft toch mijn moeder en ze heeft zelf ook geen makkelijk leven gehad.”

Chronische depressie

“Yvette vertoont kenmerken van een chronische depressie”, concludeert therapeut Annette Heffels. “De klachten zijn niet zo ernstig dat ze niet meer kan functioneren, maar ze voelt zich nooit gelukkig of energiek. Haar leven bestaat uit het voldoen aan de verwachtingen van anderen. Nu ze wat ouder wordt en de eisen die aan haar gesteld worden, op haar werk en door haar moeder, al maar zwaarder worden, loopt ze vast. Ze voelt zich nog verdrietiger dan anders en kan ook thuis niet meer ontspannen.”

Zware jeugd

“De relatie met haar moeder is in de therapie uitvoerig aan de orde geweest. Yvette is in haar jeugd veel te kort gekomen van wat kinderen nodig hebben om op te groeien tot een gelukkige, gezonde volwassene. Ze heeft nooit een veilig en stabiel thuis gehad waarin er voor haar gezorgd werd en waar ze steun en troost kon krijgen.

Ze heeft nooit kunnen spelen en zorgeloos kind kunnen zijn. Als klein meisje moest ze al zorgen voor haar moeder en jongere broertjes en zusje. Ze probeerde ruzies te voorkomen zo dat haar moeder niet over haar toeren zou raken. Natuurlijk is dat een onmogelijke opdracht voor een meisje van acht. Dus had ze altijd het gevoel dat ze niet genoeg haar best had gedaan, omdat mama nog steeds boos en ongelukkig was.”

Doorsnijden van de band met haar ouders

“Er is een periode geweest, dat ze van de zorg voor haar moeder bevrijd was. Eigenlijk was dat niet haar eigen besluit, maar dat van haar moeder. Toen moeder uitviel tegen Yvette’s zoontje Youri op die totaal onredelijke manier die Yvette herkende van vroeger, ging Yvette daar tegenin. Er ontstond een ruzie waarna moeder Yvette toebeet dat ze kon gaan en dat ze niet meer welkom was.

Yvette’s vader leefde toen nog en dat maakte het voor Yvette makkelijker om het contact niet te herstellen. Hoewel ze last had van schuldgevoel was het doorsnijden van de band met haar ouders vooral een bevrijding voor haar. Toen haar vader ziek werd, is ze weer gaan zorgen.”

In de steek laten

“Dat het nu voor haar onmogelijk is om haar moeder in de steek te laten, begrijp ik. Ik kan haar wel helpen om zich beter te beschermen tegen de woede van moeder. Als moeder zich onbehoorlijk gedraagt zal Yvette kort zeggen dat ze dit niet accepteert en zal ze vertrekken. Bovendien zal ze in overleg met haar broers en zus een onderzoek regelen. Hieruit blijkt dat moeder dementerend is. D

e thuiszorg wordt uitgebreid, zodat Yvette minder taken heeft en moeder komt op de lijst te staan voor een verzorgingstehuis. Het verlicht de taak, maar er zijn nog veel therapiesessies nodig om Yvette te laten voelen dat het leven niet alleen bestaat uit moeten en schuld. Het is een doorbraak als ze zegt: Mijn moeder heeft nooit van mij gehouden, dus het is niet slecht van mij, dat ik niet van haar houd.”

Tekst | Annette Heffels
Beeld | iStock

Dit artikel verscheen eerder in Margriet 2019-16. Wil je het hele nummer graag lezen? Je kunt deze editie nabestellen via magazine.nl of lezen via Blendle.

Artikelen van Margriet in je mailbox ontvangen?
Schrijf je in op margriet.nl/nieuwsbrief.

Ook interessant