Word abonnee

Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

Persoonlijk

Relatietherapie: ‘Volgens mijn moeder had ik al die smerige leugens verzonnen’

relatietherapie-leven-verpe.jpg

Maria (65) is als kind lange tijd misbruikt door haar stiefvader. Maar jarenlang werd ze door niemand geloofd. Ook niet door haar zus Jose (60). “Mama vertelde dat je ons gezin kapot wilde maken. Ik geloofde haar. Ook omdat Niek bij mij nooit iets heeft geprobeerd.”

Uit de praktijk van Annette Heffels

“‘Het betekent heel veel voor mij’, zegt Maria, ‘dat Jose toch weer contact met mij heeft opgenomen, na de dood van mijn moeder en dat ze zei dat ze echt wilde weten wat er tussen mij en onze stiefvader gebeurd was, omdat het haar bleef bezighouden. Ik heb haar gevraagd om mee te gaan naar jou. Ik vind het makkelijker om het hier tegen haar te vertellen, waar jij bij bent’.”

Geraffineerd misbruik

“‘Mijn stiefvader heeft tussen mijn achtste en mijn twaalfde regelmatig aan me gezeten,’ richt ze zich naar haar zus. ‘Dat stopte pas, toen ik het tegen mama vertelde. Zij heeft hem er wel meteen bijgehaald, maar hij ontkende natuurlijk alles. Hij deed dat heel geraffineerd. Hij zei dat hij bezorgd was over mij, omdat ik die dingen verzon en dat hij medelijden met me had. Hij zei dat mijn moeder niet boos op mij moest worden, want dat ik duidelijk emotionele problemen had en daarom probeerde om op deze manier aandacht te krijgen. Volgens hem was ik boos op hem en wilde ik de relatie tussen hem en mijn moeder stuk maken omdat ik mijn vader terug wilde. Ik kon natuurlijk als kind niet begrijpen dat mijn vader zich niks van ons aantrok, zei hij. Mijn moeder geloofde hem, niet mij’.”

Vaderskind

“‘Zij en ik hebben nooit goed met elkaar op kunnen schieten. Jose was haar lievelingetje, het ideale kind. Ze was schattig met blonde krullen en heel lief. Bovendien was ze vaak ziek, een zorgenkindje, was ze. Ik voelde dat mijn moeder niet van mij hield en dat ze liever had gehad dat ik ziek was geweest in plaats van mijn zus.  Ik was altijd een vaderskind. Toen mijn ouders uit elkaar gingen was ik ontroostbaar. Het ging toen slecht op school en ik was thuis lastig. Volgens mijn moeder gaf ik haar de schuld van de scheiding. Misschien deed ik dat, ik weet dat allemaal niet meer. Ik weet dat mijn vader ineens weg was en dat mijn stiefvader vlak daarna bij ons kwam wonen. Ik voelde me nooit prettig bij hem. Hij keek altijd raar naar mij’.”

Smerige leugens

“‘Na een tijdje begon hij naar mijn kamer te komen, als mijn moeder ’s avonds moest werken. Ik moest dan met hem meegaan naar zijn bed en dan zat hij aan me. Ik was zo bang. Hij zei, dat hij mij leerde wat ik moest weten, voor als ik een groot meisje werd en dat ik het zelf fijn zou gaan vinden, maar dat ik het tegen niemand mocht zeggen want dan werd ik thuis weg gehaald. Ik voelde wel dat het niet klopte, maar ik was bang. Ook omdat hij zei dat hij anders mijn kleine zusje zou meenemen. Toen ik het uiteindelijk toch tegen mijn moeder zei, was ze boos op mij omdat ik die smerige leugens verzonnen had. Zo zei ze het. Daarna is het wel gestopt. Er is nooit meer over gepraat’.”

Lees ook: Relatietherapie: ‘Ik ben volgens hem altijd moe en dat is mijn eigen schuld’

Spanning

“‘Ik was natuurlijk een stuk jonger,’ zegt Jose. ‘Voor kinderen is vijf jaar verschil heel veel. En toen ik twaalf was ging jij al uit huis. Ik trok meer naar mijn broertjes. Ik zag jou, denk ik als moeilijk, omdat mama dat ook altijd zei. Ik begreep niet precies waarom, maar ik merkte wel dat er altijd spanning was als jij er was. Aan de ene kant keek ik tegen je op, want jij was mijn grote zus en verder had ik alleen twee broers. Aan mijn broers heb ik wel eens gevraagd wat er was met jou, maar die zeiden dat jij gestoord was en niks met de familie te maken wilde hebben’.”

“Ik geloofde mama, niet jou”

“‘Na lang vragen heeft mama mij verteld wat jij over Niek, onze stiefvader, had gezegd en dat je daarover had gelogen en dat je ons gezin kapot wilde maken door te zeggen dat hij aan jou had gezeten en dat daar niks van waar was. Ik geloofde mijn moeder. Mijn stiefvader heeft bij mij nooit iets geprobeerd. Toen ik wat ouder was, stopte mama met die wisselende diensten, dus was ze ’s avonds thuis. Ik denk dat ze misschien toch ergens geloofde wat Maria had gezegd en dat ze daarom extra oplette.

Ik weet ook dat ik nog een keer aan jou heb gevraagd, wat er gebeurd was en dat je toen zei dat je daar niet over wilde praten. Dus toen dacht ik ook dat je het verzonnen had en was ik best kwaad op jou. Naar mijn idee deed mama altijd haar best om jou met kerst en feesten uit te nodigen, maar was jij altijd degene die ofwel niet kwam of de sfeer verpestte omdat je altijd problemen maakte en dan vaak weer boos vertrok.

Toen je op jezelf woonde, heb je me wel vaker uitgenodigd om op bezoek te komen, maar dat vond ik dan weer moeilijk. Ik was toch loyaal naar mama en Niek toe. Niek was toen al ziek en is overleden toen ik veertien was. Mama heeft niet erg veel geluk gehad in haar leven’.”

“We hebben jou allemaal in de steek gelaten”

“‘Ik heb jou ook kwalijk genomen dat je, toen mama al heel ziek was, haar ervan beschuldigd hebt dat zij geweten moest hebben wat er gebeurd was met Niek. Mama ontkende.  Ze zei dat het niet waar kon zijn omdat dat ze het zeker gemerkt had, als er echt iets gebeurd was. En dat jij het meteen had moeten zeggen als er iets geweest was, maar dat deed je niet. Dus eigenlijk gaf ze jou min of meer de schuld. Dat was voor het eerst dat ik dacht: het is misschien toch waar. Maar omdat jij het contact helemaal verbroken hebt na de begrafenis van mama, heb ik het zo gelaten. Ik vind dat nu zo erg. We hebben jou allemaal in de steek gelaten’.”

Artikelen van Margriet ontvangen in je mailbox?
Schrijf je in op margriet.nl/nieuwsbrief.

Depressie

Maria meldde zich aan voor therapie vanwege een depressie. Al snel kwam tijdens onze gesprekken het misbruik door haar stiefvader naar voren. Het gebeurt vaker dat herinneringen die je heel lang probeert te verdringen, zich op een bepaald moment, bij het ouder worden, niet meer laten wegduwen.

De gebeurtenissen in haar jeugd hebben het beeld van Maria over zichzelf en over anderen en daardoor haar leven bepaald. Naast het misbruik door haar stiefvader, heeft ook het feit dat haar moeder haar niet geloofde en haar niet beschermde en dat haar vader vertrok en geen moeite meer deed om het contact met haar en haar zus en broertjes te onderhouden, diepe sporen nagelaten.

Moeilijke jeugd

Toen Maria haar vader jaren later opzocht, bleek hij een nieuw gezin en een alcoholprobleem te hebben. Ook hij legde weer de verantwoordelijkheid voor het verbroken contact bij haar neer en bij haar moeder. Hij was slechts slachtoffer geweest. Haar moeder had het hem onmogelijk gemaakt zijn kinderen te zien. Hij had gehoopt dat ze zelf hem zouden opzoeken als ze daar oud genoeg voor waren, maar dat was nooit gebeurd.

Maria was het oudste kind. Na haar werden in vijf jaar tijd twee broertjes en een zusje geboren. Er was voor haar weinig aandacht. Haar moeder werkte naast het gezin als schoonmaakster om het krappe gezinsinkomen aan te vullen. Mogelijk probeerde Maria aandacht af te dwingen en was dat haar overbelaste moeder te veel.

Afstand

Ze heeft daarna, als volwassene nooit een langere relatie gehad met iemand die wel van haar hield. Omdat ze vond dat ze waardeloos en vies was (haar woorden) accepteerde ze dat de mannen met wie ze een relatie probeerde aan te gaan over haar grenzen gingen of van haar profiteerden. Daarna besloot ze niemand meer te vertrouwen en zich op haar werk te concentreren.

In de therapie werd duidelijk dat ze, door iedereen op een afstand te houden, misschien wel minder kwetsbaar maar ook heel eenzaam was geworden. Ze had collega’s en kennissen maar geen vrienden of familie. De erkenning van haar moeder ten aanzien van het misbruik kan ze niet meer krijgen. Hopelijk wel begrip van haar broers en zusje. Daarom probeer ik een gesprek met hen te organiseren.

Erkenning

De broers hebben helaas weinig behoefte aan een gesprek, maar Jose, haar zus, wil dat wel. Gelukkig levert dit gesprek de erkenning op, die Maria zo nodig heeft. Jose  gelooft Maria’s verhaal en kan heel oprecht haar spijt uitspreken dat ze nooit eerder de moeite genomen heeft om niet alleen het verhaal van haar moeder te horen, maar ook dat van Maria.  Na dit gesprek sluiten de zussen elkaar in de armen. Jose vertelt Maria hoezeer ze haar gemist heeft.

Ze is ontroerd als ze hoort dat haar grote zus, die toen toch ook nog heel jong en bang was, haar heeft proberen te beschermen tegen haar stiefvader. Zij belooft dat ze haar uiterste best gaat doen om ook het contact van Maria met haar broers te herstellen.  Het is voor niemand goed om zijn leven zonder geliefde anderen te leiden. Maria heeft weer een zus en zal deze feestdagen voor het eerst niet alleen doorbrengen.

Annette HeffelsAnnette Heffels is psychologe. Ze is getrouwd en heeft een zoon, twee dochters en een kleinkind. Dit artikel verscheen eerder in Margriet 2019-52. Je kunt deze editie hier nabestellen

 

 

Ook interessant