Word abonnee

Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

Persoonlijk

Relatietherapie: ‘Mijn moeder wil het liefst alles samendoen’

annoyed-grown-up-daughter-expressing-complaints-to-elderly-mother.jpg

Deze week in Relatietherapie: Jill (32), dochter van Ellen (66). Jill woont samen met Steven (35) en is 6 maanden zwanger van hun eerste kindje. Nu hun kindje opkomst is vind Jill dat haar moeder soms iets te aanwezig is, haar moeder wil namelijk alles samendoen.

Uit de praktijk van psycholoog en relatietherapeut Annette Heffels

 “Vanaf het moment dat ik zwanger was, heeft mijn moeder zich nog meer ingedrongen in mijn leven dan ze toch al deed,” zegt Ellen. “Ze was natuurlijk blij met de komst van een kleinkind, maar ze slaat dan meteen door. Voor haar stond vast dat zij op de baby zou passen als ik weer aan het werk zou gaan, want ik was toch niet van plan om het kind op een crèche te doen. Zij had alle tijd en het was toch altijd beter als zij, als oma voor haar kleinkind zou zorgen dan dat ze naar ‘vreemden’ moest. Zij kon naar ons toe komen zodat het kindje lekker in haar eigen omgeving zou kunnen blijven. Bovendien kon ze zorgen dat ze het eten klaar had als ik van mijn werk kwam.”

Zwakke gezondheid

 “Ik kreeg het onmiddellijk benauwd dus Steven, die weet dat ik gek word van de bemoeienis van mijn moeder, zei dat dat heel lief van haar was en dat we vast met regelmaat een beroep op haar wilden doen, maar dat we het juist wel belangrijk vonden dat ons kindje van jongs af aan zou wennen op een crèche en met andere kinderen in aanraking zou komen. Bovendien zou ik twee dagen per week en hij een dag thuis zijn, zodat we maar twee dagen opvang nodig hadden. Hij zei erbij dat volgens ons de zorg voor een baby en later een peuter gewoon ook te veel voor haar zou zijn vanwege haar zwakke gezondheid.”

Opdringerig

“Mijn moeder reageerde daar heel emotioneel op. Ze is er nu van overtuigd dat Steven degene is die haar wil weghouden van mij en van haar kleinkind. Sindsdien is ze mij op allerlei manieren aan het bewerken: volgens haar is het slecht voor de hechting als je jonge kinderen al ‘wegdoet’ naar een opvang. Vervolgens dringt ze me op dat zij de hele uitzet en de kinderwagen graag wil betalen voor haar kleinkind, want ze heeft verder toch niemand anders dan mij en ze zou niet weten wat ze voor zichzelf nog zou willen kopen of doen. Zij heeft niks nodig.”

‘Ze wilde het liefste alles samendoen’

“Mijn moeder heeft dat altijd zo gedaan, zeker na de scheiding van mijn vader toen ik 12 was.  Ze werkte op mijn schuldgevoel door steeds te benadrukken hoe moeilijk ze het had en dat ze alleen nog leefde voor mij. Dus moest ik er voor mijn gevoel alles aan doen om haar gelukkig te maken. Ze wilde het liefste alles samendoen met mij en verwachtte dat ik haar deelgenoot maakte van wat ik voelde en dacht. Alsof ze via mij leefde. Ik voelde me altijd schuldig als ik met vriendinnen iets deed.”

Emotionele chantage

“Toen ik zelfstandig ging wonen, op mijn 22ste pas, was dat een drama. Ze begreep niet waarom ik daarvoor koos, maar wilde wel mijn hele inrichting betalen, dus voelde ik me ondankbaar en slecht. Ik wil deze emotionele chantage niet voor mij zelf en zeker niet voor mijn kind en ik weet dat zij niet anders kan.”

Lees ook: Wat zou jij doen? ‘Mijn dochter herinnert haar jeugd heel anders dan ik’

Haar eigen jeugd

Nu Jill zelf moeder wordt en nadenkt over hoe dat zal zijn, beseft ze nog meer, dat er in haar jeugd dingen misgegaan zijn. Ze is in therapie gegaan om uit te zoeken waarom ze vaak zo onzeker is over wat ze voelt en wil en waarom ze zoveel last heeft van schuldgevoelens. Jill heeft van jongs af aan voor haar moeder moeten zorgen. Voor de scheiding probeerde ze te voorkomen dat haar ouders ruzie kregen en ving ze haar moeder op als haar vader na zo’n ruzie woedend het huis uit liep. Als er ruzie was durfde ze niet te gaan slapen, maar zat ze op de trap te wachten, bang voor wat er zou kunnen gebeuren. 

Na de scheiding probeerde ze haar moeder te helpen en te troosten. Ze weigerde contact met haar vader, omdat ze vanuit loyaliteit met haar moeder van mening was, dat hij de schuldige was in deze dramatische relatie. 

Tekort geschoten

Basisvoorwaarden voor kinderen om op te groeien tot gezonde, gelukkige volwassenen zijn vooral: onvoorwaardelijke liefde en veiligheid en autonomie. Dat wil zeggen de ruimte om zelfstandig dingen te doen zodat je zelfvertrouwen krijgt. Daarnaast moet een kind kunnen spelen en kind kunnen zijn en moet het kunnen uiten wat het voelt. In Jills jeugd was er te weinig ruimte voor deze basisbehoeften. Dat is niet de schuld van haar moeder, die zelf veel tekort gekomen is in haar jeugd, maar dat neemt niet weg dat Jill, net als zijzelf, wel beschadigd is. Jills broer heeft zich snel losgemaakt en is als puber bij zijn vader gaan wonen, maar de kleine Jill, bleef zich verantwoordelijk voelen voor haar moeder terwijl het andersom had moeten zijn. Ze wil haar moeder niet afwijzen of het contact verbreken, maar ze wil haar wel begrenzen, zonder zich daar vreselijk schuldig over te voelen.  

Eigen leven

Vandaar dit moeilijke gesprek met haar moeder. Jill wil haar uitleggen dat zij zich altijd meer bewust is geweest van de behoeften van Ellen dan van haar eigen gevoelens en behoeften en dat dit een van de redenen is waarom ze vaak niet weet wat ze wil. Maar inmiddels weet ze dat beter. Zij wil haar eigen leven leiden, met haar eigen gezin. 

Mislukt als moeder

Aanvankelijk lijkt dit gesprek tussen moeder en dochter volledig uit de hand te lopen. Ellen barst in tranen uit als haar dochter vertelt hoe moeilijk het voor haar was om als kind voor haar moeder te moeten zorgen en te voelen dat ze altijd tekortschoot. Ze legt uit dat ze daarom wat afstand neemt, maar dat ze van haar moeder houdt en dat ze een andere relatie met haar wil. Ellen houdt haar huilend voor dat ze kennelijk mislukt is als moeder en dat haar dochter er nog wel achter zal komen wat het betekent voor een moeder, als ze zo aan de kant gezet wordt. 

Jill herhaalt haar boodschap, maar het lukt Ellen niet om te horen wat haar dochter echt zegt. Ze sluit af met: “Ik wil het gesprek nu stoppen. Ik moet dit eerst verwerken.” Van Jill hoor ik later, dat ze een paar dagen later opnieuw gepraat hebben.

Annette Heffels

Annette Heffels is psychologe. Ze is getrouwd en heeft een zoon, twee dochters en een kleinkind. De namen in deze tekst zijn vanwege privacyredenen gefingeerd en de afbeelding bovenaan is ter illustratie.

Artikelen van Margriet.nl ontvangen in je mailbox?
Schrijf je in op margriet.nl/nieuwsbrief.

Tekst | Annette Heffels
Beeld | Getty Images

Ook interessant