Word abonnee

Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

Persoonlijk

Relatietherapie: ‘Mijn man verzorgen kost mij zoveel energie’

midsection-of-senior-couple-holding-hands.jpg

Deze week in Relatietherapie het verhaal van Wilco (73), getrouwd met Martine (65) ouders van Tijn (35), die met zijn gezin in Californië woont. Wilco heeft Parkinson en is daardoor soms wat onhandig en traag, tot frustratie van Martine. Daardoor kost haar man verzorgen Martine zoveel energie.

Uit de praktijk van psycholoog en relatietherapeut Annette Heffels

“Ik ben inmiddels een blok aan haar been,” zegt Wilco, “door mijn Parkinson. Ruim tien jaar geleden kreeg ik de diagnose. Aanvankelijk had ik nog niet zoveel last en ging ons leven en zelfs de eerste jaren mijn werk, gewoon door. Maar de laatste jaren heb ik veel last en werken de medicijnen ook minder. Ik heb tijden dat ik me redelijk voel, ben dan volgens Martine te druk, heb mijn bewegingen ook niet goed onder controle. Daarnaast zijn er tijden dat ik heel veel moeite heb met bewegen. Ik ben dan stijf en traag, beef ook meer en heb moeite met mijn evenwicht.  Wat ik ook merk is dat mijn geheugen en mijn concentratie achteruitgaan en dat ik somberder word, weinig plezier meer heb in dingen.”

Zorgzaam

“Ik moet bewegen, sporten, maar dat lukt steeds moeilijker en is pijnlijk. Ik vind die achteruitgang verschrikkelijk, vooral ook omdat ik niet weet in welk tempo die verder gaat. Beter wordt het in ieder geval niet. Ik probeer zoveel mogelijk te doen wat ik kan doen, ook om Martine te helpen, maar dat werkt niet. Ze is vaak geïrriteerd omdat ik dingen onhandig doe of te traag. Ze moet dan op me wachten en dus doet ze het liever en sneller zelf. Ze zegt dat ze natuurlijk ook wel weet dat ik hier niets aan kan doen, maar dat mijn ziekte haar leven ook volledig veranderd heeft. Ik begrijp dat ze het daar moeilijk mee heeft en ik ben haar heel dankbaar dat ze zoveel voor me doet en dat ze zo zorgzaam is.”

“Ik weet dat nu veel van wat ik vroeger regelde op haar neer komt. Zeker toen ze nog werkte was dat gewoon te veel. Martine heeft vaak last van migraine en dat neemt toe naarmate ik verslechter. Ik zie dan hoe ze zich door de dag heen sleept. Ik was blij voor haar toen ze stopte met werken, maar ik heb de indruk dat ze het leven met mij nu nog zwaarder vindt. Je zit, door de corona, min of meer opgesloten met elkaar. Ik weet dat Martine dolgraag onze zoon zou willen opzoeken en de kleinkinderen wil zien, maar dat kan niet en ik weet niet of ik het ooit nog zal kunnen. Daarbij komt dat ik steeds afhankelijker word van haar, dus ze kan me ook niet een paar weken alleen laten.”

Afhankelijk

“Ik heb het gevoel dat ze me dat kwalijk neemt. Ik probeer haar wel eens aan te halen, maar dan verstijft ze. Ze zorgt voor me, is de hele dag in de weer, maar het gebeurt allemaal plichtmatig. Ik ben afhankelijk van haar, maar er lijkt geen gevoel meer van haar naar mij. Ze ziet me niet meer als haar man, maar als een patiënt, denk ik.”

‘Ik ben doodmoe’

“Het belangrijkste gevoel dat ik heb is dat ik doodmoe ben,” zegt Martine. “Moe van het zorgen en het regelen en van het luisteren naar wat hij allemaal voelt. Dat hij slecht geslapen heeft dat hij pijn heeft, last van zijn darmen, dat hij zo stijf is en dat hij het trillen niet onder controle heeft. Hij zegt dat hij dingen voor me wil doen, maar het duurt eindeloos en ik moet er toch bij blijven want anders gaat het mis. De laatste keer dat hij besloot om alleen een boodschap te doen, omdat ik toen even met een vriendin was gaan wandelen, is hij gevallen en moest ik hem ophalen bij de eerste hulp. Dus dan ben ik boos ja. Dat hij niet even kan wachten tot ik terug ben.”

Lees ook:

Relatietherapie: ‘Ik raak geïrriteerd als hij weer iets vergeet’

Gevoel

“Hij vindt mij hard en kil, dat verwijt krijg ik regelmatig en dan vindt hij het gek dat ik niet meteen reageer als hij een kus of een knuffel wil. Het klopt dat mijn gevoel voor hem veranderd is. Ik voel me daar vaak ook schuldig over, dat ik niet met meer liefde voor hem kan zorgen. Hij zegt dat ook vaak, dat ik niet lief ben. Maar zelf kijkt hij ook vaak chagrijnig en heeft hij nergens zin in.”

“Hij schuifelt voetje voor voetje door het huis, raakt de draad kwijt als hij iets vertelt, vergeet het als ik hem iets heb gezegd, klaagt veel en doet voortdurend een beroep op mij. Natuurlijk vind ik het erg voor hem dat hij die rotziekte heeft en ik probeer echt zo goed mogelijk voor alles te zorgen. We hebben een groot huis, en een tuin en dat komt nu allemaal op mij neer, naast de gewone boodschappen en koken en het huishouden en de zorg voor hem. Ik vind het moeilijk om hem nog te zien als de man die hij was.”

Aandacht

“Hij is nu iemand die ik moet verzorgen. Dat kost al mijn energie en ik weet dat ik me afsluit voor wat ik daarbij voel. Want dan kan ik die zorg minder opbrengen. Waarschijnlijk heeft dat er mee te maken dat ik in mijn leven te veel heb moeten zorgen voor anderen. Mijn moeder werd ziek toen ik nog heel jong was. Mijn vader was veel weg dus ik heb als oudste dochter mama verzorgd tot ze stierf. Het ging altijd om haar, nooit om mij. En nu is dat weer zo. Het gaat altijd om Wilco, eerst om zijn werk, nu om zijn ziekte.”

“Als ik vrienden of familie zie, gaat het over Wilco, zelfs als onze zoon belt is het eerste wat hij vraagt: ’Hoe is het met papa.’ Ik had gehoopt dat we na de pensionering van Wilco wat meer tijd zouden hebben om te reizen en om leuke dingen te doen. Dat het misschien niet altijd zou draaien om hem en zijn werk, maar ook een keer om wat ik zou willen. En nu zit ik weer in een situatie waarin ik moet zorgen. Als ik mijn gevoel toelaat ben ik vooral boos, maar dat mag ik niet zijn want hij heeft het natuurlijk het moeilijkste.”

‘Martine heeft heel wat boosheid opgespaard’

Annette Heffels: “Wanneer je ouder wordt, realiseer je je meer dat het leven eindig is. Daarbij hoop je natuurlijk dat je samen gezond oud wordt en dan liefst zachtjes in je slaap overlijdt. Zo gaat het zelden. Meestal wordt een van beiden ziek of geldt dat voor beiden in meer of mindere mate. Met veel ouderdomsziekten valt goed te leven, mits je kunt accepteren dat je niet meer alles kunt wat je vroeger zo makkelijk afging.  Maar er zijn ook ziektes die veel ingrijpender zijn. De ziekte van Parkinson is zo’n ziekte, waardoor iemand lichamelijk maar ook als persoon verandert en de relatie met de partner dus onvermijdelijk ook. Een van beiden moet hulp vragen en accepteren, de ander moet hulp bieden.”

“Daarbij maakt het uit, hoe de relatie voor de ziekte was. In het geval van Wilco en Martine heeft Martine door de jaren heen heel wat boosheid opgespaard. Ze heeft het idee dat ze altijd meer heeft moeten geven dan ze kreeg van Wilco. Hij had het druk, was daardoor ook vaak gestrest en humeurig, zij paste zich aan.  Daar stond tegenover dat Wilco een ruim inkomen had en dat ze zich veel konden veroorloven. Het geld is er, maar ze kunnen er niet meer van genieten.”

Kwaliteit van leven

“Martine leerde in haar jeugd om haar eigen gevoelens en behoeften opzij te zetten en deed in haar huwelijk hetzelfde. Door Wilco’s ziekte is hij niet meer de man die ze bewonderde om zijn succes en op wie ze toch ook kon steunen. Door zijn vele klachten, door het robotachtige bewegen, door zijn vlakke gezichtsuitdrukking  en stem, heeft ze het gevoel dat  er nauwelijks meer sprake is van echt contact. Het feit dat Wilco haar regelmatig verwijt dat ze niet lief is en altijd geïrriteerd, verlamt haar. Ze voelt zich gedwongen iets te voelen wat er niet is en dat veroorzaakt schuldgevoel. Met de ziekte zullen Wilco en Martine moeten leven. Ik kan hen wel helpen om te praten over wat ze beiden voelen en om daarbij het op te brengen om echt hun best te doen om elkaar te begrijpen.”

“Daarbij is het belangrijk om uit te spreken wat ze missen en wat ze nodig hebben van elkaar. Voor Wilco is dat het verdriet over het verlies van kwaliteit van leven. Hij vindt het moeilijk dat hij hulp moet vragen van Martine, terwijl hij voelt dat hij niet meer kan doen voor haar wat hij zou willen. Martine heeft het nodig dat ze gezien en gewaardeerd wordt en dat er begrip is voor het feit dat zij in deze fase ook veel verloren heeft. Daarnaast heeft ze meer praktische hulp nodig in de huishouding en in de zorg voor Wilco, zodat ze er af en toe uit kan en haar energie weer kan opladen. Het feit dat haar dit van harte gegund wordt door Wilco, helpt haar om met meer liefde te zorgen.”

Annette Heffels
Annette Heffels is psychologe. Ze is getrouwd en heeft een zoon, twee dochters en een kleinkind. De namen in deze tekst zijn vanwege privacyredenen gefingeerd en de afbeelding bovenaan is ter illustratie.

Tekst | Annette Heffels

Beeld | Getty Images

Ook interessant