Persoonlijk

Relatietherapie: ‘Door Pieters kritiek bleef er niets van mijn eigenwaarde over’

relatietherapie-door-pieters-kritiek-had-ik-geen-eigenwaarde-meer.jpg

Na een tijdje uit elkaar te zijn geweest, wil Pieter (50) het nu weer proberen met Lieke (46). Zij twijfelt, omdat hij haar altijd behoorlijk kleineerde.

Uit de praktijk van psycholoog en relatietherapeut Annette Heffels

Relatietherapie

Lieke: “We hebben ons aangemeld voor therapie om te onderzoeken of we toch niet samen verder kunnen, voor de kinderen en ook voor onszelf. Het is nu een jaar geleden dat Pieter besloot om bij zijn nieuwe vriendin te gaan wonen. Ik vond dat verschrikkelijk, ook al besefte ik dat het zo echt niet meer ging. Ik voelde me al jaren ongelukkig.”

“Het was vooral de angst dat ik het niet alleen zou redden, waardoor ik bleef proberen om Pieter tevreden te stellen. Ik had het idee dat ik waardeloos was zonder hem. Ik heb nooit veel gevoel van eigenwaarde gehad, maar door zijn kritiek op mij bleef er steeds minder van me over. Alles wat ik deed, stoorde hem, dus ik ging me steeds krampachtiger gedragen. We zijn een paar jaar geleden al eens in therapie geweest, maar Pieter stopte toen na twee keer omdat hij geen vertrouwen had in de therapeute. Hij is heel slim en kan erg goed praten, dus hij had het gevoel dat zij hem weinig kon vertellen wat hij niet al wist. Pieter heeft weinig geduld met mensen die minder snel zijn dan hij. Hij doorziet altijd heel snel wat er moet gebeuren en anderen kunnen hem dan niet volgen.”

‘Geen volwaardige gesprekspartner’

“Bij ons ging het mis na de komst van de kinderen. Volgens hem was ik toen geen volwaardige gesprekspartner meer, maar alleen maar een overbezorgde moeder. Ook had hij steeds opmerkingen over mijn uiterlijk. Hij vond dat ik verslonsde omdat ik wat zwaarder was geworden en minder tijd aan mijn uiterlijk besteedde. Dat was ook zo; met kinderen heb je nou eenmaal minder tijd om altijd tot in de puntjes verzorgd rond te lopen. Pieter kon echt met afkeer naar me kijken.”

“Wat hij me ook kwalijk nam, was mijn gebrek aan ambitie. Ik was begonnen met een studie rechten, maar ben daar weer mee gestopt omdat het me niet lukte om daar naast mijn baan en de kinderen tijd voor te maken. Toen Pieter een conflict kreeg op zijn werk werd het nóg moeilijker tussen ons. Hij wilde een juridische procedure starten en nam mij kwalijk dat ik hem daar niet in steunde. Hij heeft die verloren, maar het hoger beroep loopt nog. Intussen is hij een eigen bedrijf aan het opzetten. Het is uit met zijn vriendin en nu wil hij het weer samen proberen, ook vanwege de kinderen. Ik begon net het gevoel te krijgen dat ik het redde, alleen met de kinderen. Maar ik voel me ook schuldig, omdat hij mij nog een kans wil geven en omdat de kinderen het fijn vinden als hij er is. Dus heb ik wel het recht om dit te weigeren?”

Onder haar niveau

Pieter reageert: “Ik weet dat Liekes ouders en zus tegen haar hebben gezegd dat ze bij mij weg moest gaan. Haar beste vriendin is zelf ook gescheiden en ik weet dat zij ook een hekel heeft aan mij en vond dat ik Lieke niet goed behandelde. Maar zij hebben natuurlijk een eenzijdige kijk op ons verhaal. Ze zijn niet in staat om het hele plaatje te zien. Het klopt dat ik weleens kritische opmerkingen maakte over het uiterlijk en het werk van Lieke. Ik doe dat omdat ik het niet prettig vind dat ze onder haar niveau presteert en weinig ambitie toont. Ik vond en vind Lieke een mooie vrouw en ik vind het naar om te zien dat ze zich zo laat gaan en niet meer de moeite neemt om er aantrekkelijk uit te zien voor mij. Als ik daar kritiek op heb, bedoel ik dat opbouwend.”

Lieke is opgegroeid in een gezin waarin ze helemaal niet werd gestimuleerd en waarin de waarheid altijd omslachtig moest worden ingekleed. Ik zit zo niet in elkaar. Ik vind het belangrijk om te worden uitgedaagd en ik wil een partner met wie ik op een gelijkwaardig niveau gesprekken kan voeren. Doordat Lieke alleen nog maar bezig was met de kinderen, het huishouden en dat baantje van haar, miste ik die gelijkwaardigheid. Dan is het natuurlijk niet zo vreemd dat ik gevoelig was voor de aandacht van andere vrouwen met wie ik tijdens dat conflict op mijn werk wél kon sparren.”

Artikelen van Margriet ontvangen in je mailbox?
Schrijf je in op margriet.nl/nieuwsbrief.

Hoger beroep

“Aan Lieke had ik niet veel. Zij was alleen maar bang dat het ons veel geld zou kosten, dus vond ze dat ik me moest voegen naar de directie. Voor mij is dat absoluut niet aan de orde. Ik wil een rechtvaardige oplossing en genoegdoening, dus ik ben zeker niet bereid om af te zien van dat hoger beroep. Als ik gelijk heb, wil ik het ook krijgen en ik ben bereid daar ver in te gaan. Het is niet zo dat ik het nodig heb, financieel of zo. Ik weet dat het bedrijf dat ik nu zelf ben gestart straks goed gaat lopen en een geduchte concurrent zal worden van mijn oude werkgever. Ik verwacht van Lieke echt niet dat ze alles begrijpt wat er speelt. Ze hoeft me ook niet te adviseren, maar ik verwacht wel dat ze achter me staat en me ondersteunt bij het opzetten van mijn bedrijf.”

“Daarnaast is het natuurlijk zo dat ik al die tijd heb geaccepteerd dat zij in ons huis is blijven wonen. Maar als wij definitief uit elkaar gaan, zie ik me gedwongen het huis te verkopen. Temeer omdat ik met mijn bedrijf nu in een opbouwfase zit. Ik kan me dus geen twee huizen veroorloven.”

Denigrerend

In de eerste gesprekken met dit paar zie ik hoe Pieter zich, eerst nog vrij subtiel maar steeds rechtstreekser, voortdurend afwijzend en zelfs denigrerend opstelt tegenover Lieke. Ik zie ook het effect op haar. Ze wordt steeds onzekerder en kleiner. Pieter legt haar uit dat zij het misschien nu wel lijkt te redden met de kinderen, maar dat dit vooral komt omdat hij zo welwillend is geweest haar in ‘zijn’ huis te laten wonen, waarvan zij overigens nu de hypotheek geheel betaalt. Hoewel Pieter schamper doet over haar ‘baantje’ blijkt Lieke het daarmee, en met de inkomsten uit een B&B die ze daarnaast runt, best te redden. Pieter draagt alleen wat bij voor de kinderen.

Hij daarentegen heeft het financieel moeilijker door de hoge advocaatkosten en omdat zijn bedrijf niet echt goed loopt. Ik vermoed dat hij gevoelens van schaamte en vernedering ervaart doordat hij onder druk ontslag heeft moeten nemen bij zijn vorige werkgever en er tot nu toe nog niet in is geslaagd ander werk te vinden of succes te behalen in zijn nieuwe bedrijf.

Oorzaak bij anderen

Pieter is opgegroeid in een gezin waarin veel nadruk werd gelegd op presteren. Zijn twee broers en zijn zus zijn zeer succesvol. Dat het hem niet is gelukt om dit succes te evenaren, vindt hij vreselijk, maar hij zoekt de oorzaak daarvan bij anderen. Zijn kwaliteiten werden door zijn baas onvoldoende gezien, zijn vrouw stond niet achter hem en niemand ziet hoe talentvol hij is, omdat ze hem niet kunnen bijbenen. Door zich af te zetten tegen anderen probeert hij overeind te blijven.

Lieke is gegroeid in de periode dat ze alleen was. Ze besluit dat ze geen relatie wil waarin ze voortdurend wordt gekleineerd en haar leven moet leiden in de schaduw van een man die een onverzadigbare behoefte heeft aan aandacht en waardering. Pieter is razend over haar afwijzing. Dit doet Lieke enige tijd wankelen, maar ze houdt vol. Ze wil geen man die zich zo ver boven haar voelt staan.

Individuele therapie

Pieter, die zich tot dan toe ook ten opzichte van mij kritisch heeft opgesteld en mij herhaaldelijk probeerde uit te dagen om met hem in discussie te gaan, besluit om door te gaan met individuele therapie. Aanvankelijk omdat hij een burn-out heeft. Na verloop van tijd is het echter mogelijk om met hem te werken aan zijn echte probleem. Pieter voldoet aan alle kenmerken van iemand met een narcistische persoonlijkheidsstoornis. Hij is ervan overtuigd dat hij begaafder is dan anderen. Om zijn hoge doelen te bereiken zet hij anderen in en gebruikt ze. Lieke was voor hem de mooie vrouw met wie hij kon pronken en die onderdeel was van zijn succes. Zij moest voorzien in zijn behoeften, zonder dat hij zich verplaatste in haar of oog had voor haar gevoelens.

Ik denk dat Lieke een goede beslissing heeft genomen. Pieter heeft nog een lange weg te gaan voor hij zal durven erkennen dat onder zijn opgeblazen gevoel van eigenwaarde ook een onzekere man zit die anderen nodig heeft.

Tekst | Annette Heffels
Beeld | iStock

Annette Heffels

Annette Heffels is psychologe. Ze is getrouwd en heeft een zoon, twee dochters en een kleinkind. De namen in deze tekst zijn vanwege privacyredenen gefingeerd en de afbeelding bovenaan is ter illustratie.

Ook interessant