Relatietherapie: ‘Het voelde alsof ik haar leven had verpest’

Deel dit artikel:

Pinterest

Emma (42) vindt dat haar moeder Astrid (59) haar veel te veel claimt. Astrid is juist van mening dat Emma nooit tijd voor haar heeft. “Ik zie er altijd als een berg tegenop om bij haar langs te gaan. Als ik haar opzoek is het eerste wat ze zegt: ‘Besta je nog?’ En vervolgens komen de verwijten.”

Verhaal uit de praktijk van psycholoog en relatietherapeut Annette Heffels

 

“Nu ben ik inmiddels 42,’ zegt Emma. ‘En nog steeds kan mijn moeder er met een blik of een opmerking voor zorgen dat ik totaal onderuit ga. We zien elkaar niet eens zo vaak, omdat ik er altijd als een berg tegenop zie om bij haar langs te gaan of om haar uit te nodigen. Als ik bij haar geweest ben, voel ik me ellendig omdat ik niet aardig kon zijn. Vlak daarna begin ik me alweer schuldig te voelen omdat ik eigenlijk naar haar toe zou moeten.”

Haar leven verpest

“Ik weet dat zij veel eigen problemen heeft en dat ik haar niet kan veranderen. Ik heb lang gedacht dat ik haar gelukkig kon maken als ik maar een betere dochter zou worden. Het voelde altijd alsof ik haar leven verpest had.

Ze heeft me vaak verteld dat mijn biologische vader wilde dat ze me weg zou laten halen. Hij wilde geen kind. Het was niet de bedoeling dat mijn moeder zwanger zou worden, maar toen ze dat was, wilde ze me ook krijgen. Ze ging tegen iedereen in, ook tegen haar ouders die ook voor abortus waren. Tussen mijn vader en haar liep het al fout voordat ik geboren werd. Dus daarna zat ze in haar eentje met mij.”

Zware depressie

“Ze heeft een zware depressie gekregen na mijn geboorte en daarna is het nooit meer goed gekomen. Mijn oma hielp zo veel mogelijk, als mijn moeder tenminste geen ruzie met haar had. Ze maakte met iedereen ruzie. Voelde zich nooit begrepen.

Ze kon niet alleen zijn, dus dan had ze weer een vriend aan wie ze zich vastklampte en die dan ineens weer bij ons woonde. Als dat vervolgens misliep, lag ze weer volledig in de vernieling en moest ik urenlang aanhoren wat hij haar aandeed en dat iedereen haar in de steek liet en dat ze dood wilde.”

‘Als kind kookte ik al en maakte het huis schoon’

“Al op de basisschool moest ik, zeker in zo’n periode, zorgen dat er boodschappen werden gedaan en dat er werd gekookt en schoongemaakt. Toen ik ouder werd en met vriendinnen wilde afspreken, beschuldigde ze me ervan dat ik niet van haar hield en haar net als iedereen in de steek liet terwijl zij alles voor mij had opgegeven.

Ze heeft nu ook weer een problematische relatie met iemand dus dan belt ze mij, om te vragen wat ze moet doen. Als ik, uiteindelijk ophang, belt ze terug om te zeggen dat het voor haar allemaal niet meer hoeft. Wanneer ik haar opzoek is het eerste wat ze zegt: ‘Besta je nog?’ Vervolgens krijg ik te horen dat ik er niet uitzie en of ik nou nog steeds in therapie ben en waarom ik haar zo raar aankijk en nooit iets vertel. Ik zou het contact willen verbreken maar ik durf dat niet.”

‘Je staat er toch altijd alleen voor’

“Ik voelde er heel weinig voor om mee hierheen te komen”, reageert Astrid. “Ik heb ik mijn leven al genoeg te maken gehad met hulpverleners. Uiteindelijk helpt het toch allemaal niet en sta je er alleen voor. Maar ik begreep dat het gaat om de therapie van mijn dochter en dat het voor haar zou helpen als ik een keer mee zou komen voor een gesprek, dus dan doe ik dat uiteraard.

Ik weet niet wat Emma over mij verteld heeft, maar het zal wel niet zoveel goeds geweest zijn. Om de een of andere reden lijk ik haar altijd te irriteren. Ze heeft natuurlijk een heel druk leven met haar baan en haar gezin. Ik zie haar nauwelijks. Misschien mag ik dat niet verwachten. Maar ze is natuurlijk wel de enige die ik heb. Ik heb wel een vriend, maar aan hem heb ik ook niks want hij is geen prater. Zeker niet over gevoelens. Hij vindt dan altijd dat ik moeilijk doe.”

Plichtmatig bezoek

“Volgens Emma is hij aardig, maar zij maakt hem natuurlijk alleen maar mee, die enkele keer dat ze bij mij is. Zij hoopt waarschijnlijk dat het goed blijft gaan, want dan ben ik onder de pannen en hoeft zij zich geen zorgen meer te maken. Ze zegt dat ze dat doet. Ik merk er niet veel van, maar volgens haar is dat zo.

Ik zie vooral dat ze af en toe plichtmatig op bezoek komt en dan niet weet hoe snel ze weer weg kan gaan. Ik mag me nergens mee bemoeien, want dan is ze gelijk beledigd. Terwijl ik het goed bedoel. Ik vind bijvoorbeeld dat ze te hard werkt en te weinig aandacht aan haar uiterlijk besteedt. Ik zou niets liever willen dan een keer, net als andere moeders, gezellig met mijn dochter de stad in, kleren kopen, maar dat doet ze kennelijk liever met haar vriend, of met vriendinnen. Als ik bel en voorstel om samen iets te doen heeft ze nooit tijd.”

Leven opgeofferd

“Ze realiseert zich niet dat ik een groot deel van mijn leven heb opgeofferd aan haar. Ik kon mijn opleiding niet afmaken omdat ik haar kreeg. Na die vreselijke bevalling ben ik in een depressie geraakt. Ik heb nog wel geprobeerd om een opleiding te volgen, maar ik moest natuurlijk ook geld verdienen voor ons tweetjes, want haar vader trok zich nergens wat van aan en mijn ouders hielpen wel af en toe, maar uiteindelijk stond ik overal alleen voor.

Er zijn niet veel mannen die een relatie willen met een alleenstaande vrouw met een kind. En toen Emma klein was kwam ik natuurlijk ook nauwelijks ergens, dus ik ontmoette ook niemand. En de mannen die ik leerde kennen, haakten snel af, omdat ze het allemaal te ingewikkeld vonden. Natuurlijk hoop je ergens dat je van je kinderen terugkrijgt wat je aan hun gegeven hebt, maar dat mag je kennelijk niet verwachten. Ik vraag bijna niks, maar voor Emma is het blijkbaar toch nog te veel.”

Emma’s kindertijd

Om uit te groeien tot een gezonde, gelukkige volwassene heeft een kind allereerst veiligheid en stabiliteit nodig. Daarnaast moet autonomie worden toegestaan. Dat wil zeggen dat een kind, al naar gelang zijn leeftijd meer dingen zelf mag doen en beslissen zodat hij zelfvertrouwen en een gevoel van eigenwaarde kan ontwikkelen. Een derde voorwaarde is, dat een kind mag uiten wat hij voelt en denkt, dus mag zijn wie hij is. Verder moeten kinderen de ruimte krijgen om te spelen en plezier te maken. Tenslotte moeten ze ook opgevoed worden: ze moeten leren zich aan regels en grenzen te houden en door te zetten, ook als iets moeilijk is.

In de kindertijd van Emma heeft het aan veel van deze basisvoorwaarden ontbroken.

Voor haar moeder zorgen

Niet omdat Astrid een slecht mens is, maar omdat ze het zelf te moeilijk had om haar kind te kunnen geven wat het nodig had. Te jong heeft Emma al te veel verantwoordelijkheid gedragen en stond ze voor de taak om voor haar moeder te zorgen, terwijl er voor haar gezorgd had moeten worden. Natuurlijk kon ze die taak niet aan. Als haar moeder boos of verdrietig was, kreeg Emma het gevoel dat ze tekortschoot.

Dat gevoel heeft ze nog steeds. Zelfs als haar moeder er niet is, hoort ze haar kritische en verwijtende opmerkingen in haar hoofd. Vaak voelt ze de angst dat haar moeder ooit het dreigement om uit het leven te stappen uit zal voeren.

Moeilijke relatie met haar moeder

Niet alleen in de relatie met haar moeder, ook bij collega’s en ten opzichte van haar vriend, is Emma te veel geneigd zich op te offeren en te doen wat anderen van haar verwachten.

In de therapie leert ze om de veeleisende en beschuldigende stem in haar hoofd meer tegenspel te geven en te voelen wat ze zelf nodig heeft. De relatie met haar moeder maakt dat moeilijk. Ik begrijp haar verlangen maar ook haar angst om de relatie (tijdelijk) te verbreken. Als ik haar vraag wat zij zou doen, als haar eigen dochter later tegen haar zou zeggen, dat ze ruimte nodig had om aan zichzelf te werken, zegt ze: ‘Ik zou proberen om er met haar over te praten, zodat ik zou begrijpen waardoor ik het haar zo moeilijk maakte, maar ik zou haar die ruimte ook geven.”

Geen contact

“We besluiten dat dit ook is, wat een goede moeder zou doen en ik steun Emma in haar voornemen om haar moeder uit te leggen hoezeer ze gevangen zit in alles wat moet van haar. Astrid reageert afwisselend boos en verdrietig op het verhaal van haar dochter. Ze is alleen bezig met het onrecht en het verdriet dat haar wordt aangedaan.

Dit geeft Emma de moed om te zeggen dat ze voorlopig geen contact wil omdat het haar eigen ontwikkeling blokkeert. Ik bied Astrid gesprekken aan bij een collega en tot opluchting van Emma, meldt ze zich hiervoor inderdaad aan. Dit haalt iets van de verantwoordelijkheid voor haar moeder bij haar weg.”

Annette HeffelsAnnette Heffels is psychologe. Ze is getrouwd en heeft een zoon, twee dochters en een kleinkind.

 

 

 

Dit artikel verscheen eerder in Margriet 2019 – 23
Je kunt deze editie nabestellen op MAGAZINE.NL >

 

 

 

 

Artikelen van Margriet ontvangen in je mailbox?
Schrijf je in op margriet.nl/nieuwsbrief