Persoonlijk

Relatietherapie: ‘Ik had je nodig, maar jij had mij meer nodig’

relatietherapie-ik-had-je-nodig-maar-jij-had-mij-meer-nodig.jpg

Karlijn (45) wordt achtervolgd door herinneringen uit haar jeugd, met een moeder, Anita, die niet voor haar kon zorgen. Karlijn heeft een relatie met Suzanne (50).

Uit de praktijk van psycholoog en relatietherapeut Annette Heffels

‘Mama’, schrijft Karlijn, ‘er zijn zo veel dingen die ik nooit heb kunnen zeggen, daarom deze brief. Misschien helpt dat om jou uit mijn hoofd te krijgen. Sinds ik in therapie ben, lukt dat niet meer. Steeds komt terug wat er allemaal is gebeurd. Terwijl de bedoeling was dat ik daar een keer klaar mee zou zijn. Ik ben al tien keer begonnen aan een brief aan jou, heb in mijn gedachten al honderd gesprekken gevoerd, maar ben telkens weer gestopt. Deze keer ga ik het afmaken.’

‘Ik had eerst ‘lieve mama’ boven deze brief gezet, maar je was niet lief. Ja, ook weer wel. Soms. Dan was ik blij en gingen we samen iets leuks doen of je maakte pannenkoeken en die aten we op voor de tv. Ik wilde dat het zo zou blijven. Maar dat was nooit zo. Ineens was je weer boos of verdrietig of allebei. Dan zei je dat je er genoeg van had om altijd met me opgescheept te zitten. Of je ging praten over je leven of over de vriend die je op dat moment had. Dat mannen toch niet te vertrouwen waren, dat ze allemaal niet deugden, dat het hen alleen maar om de seks ging. Ik wilde dat niet weten, wat je zei over seks, maar je praatte toch steeds door.’

Slechte moeder

‘Als ik vroeg of ik boodschappen moest doen of eten moest maken, werd je boos op mij. Dan schold je me uit omdat ik net deed alsof je niet voor me zorgde. Je zei dat ik dat natuurlijk ook tegen anderen zei. Dat je een slechte moeder was die me verwaarloosde. Als ik zei dat ik dat nooit deed en als ik dan moest huilen, werd je nog bozer omdat ik me aanstelde. Je had al genoeg aan je hoofd, zei je dan, zonder zo’n kind dat alleen maar zat te janken.’

‘Ik was nog zo klein, mama. Ik had je nodig. Maar jij had mij meer nodig, dus ik begon al voor je te zorgen toen ik vijf of zes jaar was. Ik probeerde altijd lief te zijn, omdat ik hoopte dat jij dan ook lief was. Het was alsof er twee van jullie waren: een lieve moeder en een boze moeder en ik wist nooit wanneer de lieve moeder veranderde in de boze.’

‘Toen ik vijftien was, ben ik weggelopen, naar mijn vader. Hij was niet blij dat ik kwam, maar ik mocht blijven tot mijn achttiende, tot ik kon werken en genoeg verdiende om zelfstandig te wonen. Ik bleef wel naar je toe gaan. Ik probeerde voor je te zorgen, maar het ging steeds slechter met je. Toen heb je pillen ingenomen. Het was niet de eerste keer, maar die keer was het genoeg. Je was dood. Ik wist dat het niet mijn schuld was, maar zo voelde het wel.’

Het antwoord van Anita (geschreven door Karlijn zelf)

‘Lieve Karlijn. Natuurlijk was het niet jouw schuld dat ik niet meer verder kon. Misschien was het voor een deel de schuld van papa, omdat hij me in de steek liet, terwijl ik het niet aankon om alleen voor mezelf en voor een kind te zorgen. Maar het lag vooral aan mijzelf. Ik ben nooit goed geweest in relaties. Ik heb zelf als kind geen liefde gehad. Ik wist niet hoe ik voor een kind moest zorgen, maar ik wilde jou wel heel graag. Ik dacht dat ik met jou nooit meer alleen zou zijn. Ik heb mijn best gedaan, maar ik kon het niet. Ik kon er niet tegen als je huilde, of als het leek alsof je bang voor me was. Ik weet dat ik dan naar je schreeuwde. Dat je niet zo moest kijken. Ik voelde me daar achteraf rot over.’

‘Ik wist hoe verschrikkelijk ik het geschreeuw van mijn ouders vond en ik deed hetzelfde met jou. Ik vind het erg dat ik geen goede moeder voor je kon zijn. Ik probeerde het wel. Ik kon niet alleen zijn. Al toen ik nog met je vader was, voelde ik me alleen. Daarna werd het ook nooit meer wat met andere mannen, omdat ik altijd bang was dat ze bij me weg zouden gaan. Dus klampte ik me aan ze vast en dan gingen ze juist weg en was ik weer alleen.’

Mislukte relaties

‘Ik denk dat ik jou de schuld gaf van het mislukken van die relaties. Dat die mannen bij me weggingen omdat ik een kind had. Misschien was dat zo, ik weet het niet. Door jou kon ik ’s avonds niet weg. Het voelde dan alsof ik altijd met jou opgescheept zat en jou liefde moest geven en voor je moest zorgen, terwijl niemand dat voor mij deed. Toen ging je ook nog bij je vader wonen, die zich nooit wat van jou had aangetrokken. Ik vond dat een soort verraad. Dat heb ik ook tegen je gezegd, dat ik je niet meer hoefde te zien. Ik meende dat natuurlijk niet en je kwam ook nog wel af en toe. Dat was lief en zorgzaam van jou, want ik weet dat ik dan niet aardig tegen je deed en je verwijten maakte.’

‘Ik wil tegen je zeggen dat me dat heel erg spijt. Ik weet dat je van me hield en dat je geprobeerd hebt me blij te maken. Maar dat kon je niet. Je was veel te klein. Ik ben er trots op dat het jou wel gelukt is om iets van je leven te maken en dat
je Suzanne hebt. Ik heb wel van je gehouden, op mijn manier, maar niet op de goede manier. Suzanne houdt echt van jou en jij verdient haar liefde, want je bent een goed mens.’

Burn-out

Karlijn meldde zich aan voor therapie nadat ze op haar werk was uitgevallen. Zoals zo vaak blijkt langdurige overbelasting bij iemand als Karlijn, die gewend is om flink te zijn en door te zetten, te leiden tot een burn-out of een depressie. Herinneringen en gevoelens die lang zijn weggestopt laten zich ineens niet meer verdringen. Karlijns moeder is al lang dood. Ze maakte een einde aan haar leven toen Karlijn twintig was. Met haar vader heeft Karlijn sindsdien ook geen contact meer. In zijn nieuwe gezin met een nieuwe vrouw en met jonge kinderen was geen ruimte voor haar. Gelukkig heeft ze na een paar verbroken relaties Suzanne ontmoet, haar grote liefde met wie ze inmiddels ruim vijftien jaar samen is.

De herinneringen aan haar jeugd

Aanvankelijk is Karlijn in de therapiesessies bang om te diep op het verleden in te gaan. Ze realiseert zich echter dat de herinneringen aan de woede, de uitgeschreeuwde wanhoop en de verwensingen van haar moeder zich niet meer laten wegstoppen. Voorheen lukte dat met heel hard werken, maar nu ze op haar werk is uitgevallen, overspoelen de herinneringen aan haar jeugd haar. Opnieuw voelt ze zich waardeloos, een last voor de mensen om haar heen. Het zijn woorden die haar zo vaak zijn toegeroepen door haar moeder en die ze als kind voor waar aannam. Hoe moet een kind begrijpen dat zij niet de oorzaak is van het verdriet en van de woede van haar moeder?

Inmiddels begrijpt Karlijn dat met haar verstand. Ze weet dat haar moeder leed aan een persoonlijkheidsstoornis. Ze weet nu, maar ze voelt het nog steeds niet, dat ze niet slecht en schuldig is. Daarom vraag ik haar die brief te schrijven naar haar overleden moeder, waarin ze vertelt wat ze heeft gemist en hoe ze verlangde naar de liefde van haar moeder.

De stem van haar lieve moeder

Daarna vraag ik of ze de lieve moeder die ze soms zag, maar die had moeten blijven om haar veilig te laten opgroeien, kan laten antwoorden op haar brief. Dat lijkt een vreemde opdracht, maar de stem van ouders of overleden geliefden, van de mensen die belangrijk voor ons waren, zit nog altijd in ons. Aanvankelijk hoorde Karlijn alleen de stem van haar boze moeder. Maar nadat we in de therapie de goede moeder beschreven hebben, kan ze ook die stem horen.

Ze vertelt dat ze de brief van Anita in één keer heeft geschreven, bijna alsof ze de stem van haar moeder hoorde. De lieve stem, die haar duidelijk maakte dat ze een lief, slim en goed kind was met een moeder die haar uit onmacht niet meer liefde heeft kunnen geven.

“Mijn moeder heeft gezegd dat het haar spijt”, zegt Karlijn. “Ik voelde dat ze het meende en ik geloof haar.” Dat betekent dat Karlijn zichzelf gelooft en eindelijk vergeven kan.”

Tekst | Annette Heffels
Beeld | iStock

Annette Heffels

Annette Heffels is psychologe. Ze is getrouwd en heeft een zoon, twee dochters en een kleinkind. De namen in deze tekst zijn vanwege privacyredenen gefingeerd.

Artikelen van Margriet ontvangen in je mailbox?
Schrijf je in op margriet.nl/nieuwsbrief.

Ook interessant