Persoonlijk

Relatietherapie: ‘Erica heeft zó veel regels dat ik ze vaak vergeet’

relatietherapie-erica-heeft-zo-veel-regels-dat-ik-ze-vaak-vergeet.jpg

Erica (49) houdt van orde en netheid in huis, terwijl Maarten (52) een gezellige sfeer veel belangrijker vindt. Hun werelden liggen nu mijlenver uiteen.

Uit de praktijk van psycholoog en relatietherapeut Annette Heffels

Erica vertelt: “Toen we hier naartoe reden en ik Maarten vroeg hoe hij vindt dat het gaat tussen ons, zei hij: ‘Wel goed, toch?’ Hij opperde zelfs dat we misschien wel kunnen stoppen met de gesprekken. Nou, daar zakt echt mijn broek van af. De sfeer tussen ons is verschrikkelijk. Óf we praten niet met elkaar, wat hij geloof ik wel rustig vindt, óf we hebben ruzie. Hoezo ‘gaat het wel goed’? Ik heb hem gezegd dat stoppen met de therapie betekent dat we uit elkaar gaan. Want hoe erg ik dat ook zou vinden voor de kinderen, ik houd dit niet meer vol.”

‘Er verandert niks’

“Ik kan honderd keer hetzelfde zeggen en afspraken met hem maken, maar er verandert niks. Hij wéét dat ik het vervelend vind als hij zijn glas zonder onderzetter op de houten tafel zet, omdat dat kringen geeft. Toch blíjft hij dat doen. Ik haat het als hij de tv aan laat staan als ik iets met hem wil bespreken, maar daar trekt hij zich niets van aan. Post en kranten laat hij slingeren op de eettafel, zodat ik die altijd eerst moet leegruimen als ik wil eten. En zo kan ik nog wel honderd voorbeelden opnoemen.”

“Het komt er altijd op neer dat hij het gezeur vindt wat ik zeg en dat hij daar gewoon niet naar luistert. Ik hoorde hem laatst zelfs tegen onze zoon zeggen: ‘Ruim je spullen even op, anders gaat je moeder weer over de rooie.’ Wat voor voorbeeld geef je je kind daarmee? Dat je vrouwen niet serieus moet nemen, omdat ze altijd wat te zeuren hebben? Als we het hier voor de zoveelste keer over hebben gehad en ik duidelijk heb gemaakt dat ik met wat meer respect behandeld wil worden, zegt hij zuchtend dat hij daar rekening mee zal houden, maar binnen een week is het weer hetzelfde. Hij vindt het huishouden mijn taak, dus laat hij rustig zijn spullen slingeren en verwacht hij niet alleen dat ik ze opruim, maar ook dat ik onthoud waar alles ligt als hij iets niet kan vinden.”

Onbenullige voorbeelden

“Ik weet dat dit misschien allemaal onbenullige voorbeelden zijn; dat gevoel geeft hij mij ook. Want hoe erg is het dat ik zijn kranten van tafel moet halen of de handdoeken van de badkamervloer moet rapen? Van de kinderen begrijp ik dit rommelige gedrag nog. Die doen natuurlijk precies na wat ze zien van hun vader. Maar ik vind het ook niet leuk dat ik alsmaar degene ben die iedereen in huis op dingen moet wijzen en die daardoor altijd overal wat op aan te merken te heeft. Ik wíl helemaal niet zo zijn. Het is een rol die me wordt opgedrongen omdat niemand in huis rekening met mij wil houden.”

Maarten reageert: “Ik wil best rekening houden met haar wensen, al is het maar omdat ik anders voortdurend te horen krijg wat ik allemaal verkeerd heb gedaan of heb nagelaten. Het is echt niet zo dat ik met opzet dingen doe om haar te irriteren of dwars te zitten. Dat denkt ze, geloof ik, maar waarom zou ik? Het is alleen zo dat ik ze vaak vergeet, al die regels die zij zo belangrijk vindt. Waarschijnlijk omdat ik niet begrijp waar ze zich allemaal zo druk om maakt. Ik zit heel anders in elkaar. Erica is een perfectionist, om niet te zeggen dat ze enigszins dwangmatig is. Bij ons in huis mag nooit iets op tafel liggen of op de bank. Elk glas water dat je drinkt, moet naderhand meteen worden opgeruimd – en dan niet op het aanrecht zetten, maar ín de vaatwasser. Handdoeken moeten in de wasmand, maar dat mag weer niet als ze nog een beetje nat zijn, want dan moeten ze eerst drogen op de verwarming. Kleding die je hebt gedragen mag niet even over een stoel hangen, maar moet meteen terug in de kast. Enfin, zo kan ik nog wel een tijdje doorgaan en dan weet ik nóg zeker dat ik een heleboel dingen vergeet.”

‘In haar ogen doe ik het niet goed’

“Ik doe volgens Erica niets in het huishouden. Dat hoor ik haar net zeggen en ja, inmiddels kan dat best kloppen. Als ik iets doe, is het namelijk toch nooit goed. Zo vind ik het bijvoorbeeld leuk om te koken en ik kan het ook goed, maar ze draait dan voortdurend om me heen in de keuken en ruimt alles onder mijn handen vandaan op, direct nadat ik het heb gebruikt. Het is echt niet zo dat ik zelf te beroerd ben om de keuken op te ruimen na het eten. Maar omdat ik het in haar ogen nooit goed doe en niet snel genoeg, doet ze het vervolgens zelf.”

‘Haar moeder is net zo’

“Ik weet dat de kinderen ook moeite hebben met haar voortdurende commentaar. Waar zij en ik ook last van hebben is dat het nooit ontspannen is bij ons in huis. Ik snap waar het vandaan komt bij Erica; haar moeder is net zo en misschien nog wel erger. Ik kom juist uit een gezin waarin iedereen kon binnenvallen en waar het misschien rommelig was, maar wel gezellig. Erica maakt zich zorgen over het voorbeeld dat ik de kinderen geef. Ik maak me zorgen over haar continue gevit en over de spanning die om haar heen hangt. Ik merk dat vooral mijn zoon zich daartegen verzet. Onze dochter past zich aan en dat vind ik eigenlijk nog zorgelijker. Ik hoop niet dat zij straks, als ze haar eigen gezin heeft, doorgaat in de lijn van haar oma en moeder.”

Relatietherapie

Paren komen vaak in therapie om de ander te veranderen. Hoe harder je daaraan werkt, hoe minder het lukt; zeker als je het probeert zonder te begrijpen waaróm de ander doet wat hij doet. De gesprekken die ik tot nu toe had met Erica en Maarten verliepen volgens een vast patroon. Erica klaagt over ogenschijnlijk onbelangrijke zaken en Maarten gaat daar tegenin. Hij verdedigt zich, bagatelliseert haar probleem en houdt uiteindelijk zijn mond. Soms zegt hij dat hij zal proberen erop te letten. Volgens Erica zelf lijkt het misschien te gaan om ‘onbenullige’ voorvallen maar gaat het eigenlijk om ‘iets anders’.

Ik hoor dat vaak: dat het niet is wat het lijkt, dat het om ‘iets anders’ gaat. Met Erica en Maarten probeer ik dat ‘andere’, waar het echt om gaat, te achterhalen. Dat is moeilijk voor Erica, omdat ze steeds nieuwe voorbeelden aandraagt en daarbij wil horen dat ík het met haar eens ben. Wat ik meen te begrijpen is dat het erom gaat dat ze zich niet gehoord, niet gezien en niet serieus genomen voelt door Maarten en daar boos, maar vooral verdrietig van wordt. Ze krijgt het gevoel dat zij er niet toe doet voor hem, dat hij haar afwijst terwijl ze zo haar best doet. Die afwijzing voelt ze als hij haar ‘dwangmatig’ noemt en haar keurig opgeruimde huis ‘ongezellig’.

Machteloos

Als reactie bedenkt ze meer voorbeelden om hem (en mij) te laten begrijpen dat niet zij, maar híj moet veranderen. Als ik vraag aan Maarten hoe dat voor hem is, zegt hij dat hij zich machteloos voelt en niet weet hoe hij Erica tevreden moet stellen. Beiden willen toenadering, ze willen elkaar begrijpen en dichter bij elkaar komen, maar blijven hetzelfde patroon van onbegrip en irritatie
herhalen, dat hen uit elkaar drijft. In de therapie lukt het soms om meer elkaars verdriet en eenzaamheid te zien achter de irritatie, maar thuis worden de pogingen om elkaar te veranderen met hernieuwde energie voortgezet. Het inzicht is er wel, maar het patroon is hardnekkig. Om dat te doorbreken zou Maarten duidelijker moeten worden en zich minder moeten afsluiten als Erica dingen van hem vraagt. Als hij niet wil voldoen aan haar wens, moet hij dat zeggen in plaats van verwijtend te zwijgen. Erica zal niet vanuit de aanval moeten starten, maar moet duidelijk maken wat ze graag van hem wil en waarom. Als zij verzacht, zullen haar wensen beter gehoord worden.

‘Normale’ dingen

We oefenen dit een aantal keren in de zitting. Aanvankelijk wordt Erica ook boos op mij. Ze vindt dat ik als vrouw zou moeten begrijpen dat het ‘normale’ dingen zijn die ze vraagt. Ik zeg dat ik het ‘normaal’ vind dat ze gehoord wil worden door Maarten en dat het haar verdriet doet als ze denkt dat hij haar niet belangrijk vindt en daarom negeert wat ze zegt. Maar als je iemand iets vraagt, kun je ook ‘nee’ als antwoord krijgen. Als die ander naar je luistert, je probeert te begrijpen en uitlegt hoe iets voor hem voelt, geeft dat ook het gevoel van verbinding met elkaar, waar het ons allemaal uiteindelijk om gaat.

Tekst | Annette Heffels
Beeld | iStock

Annette Heffels

Annette Heffels is psychologe. Ze is getrouwd en heeft een zoon, twee dochters en een kleinkind. De namen in deze tekst zijn vanwege privacyredenen gefingeerd en de afbeelding bovenaan is ter illustratie.

Artikelen van Margriet ontvangen in je mailbox?
Schrijf je in op margriet.nl/nieuwsbrief.

Ook interessant