Persoonlijk

Relatietherapie: ‘Ik denk vaak dat iedereen beter af is zonder mij’

relatietherapie-beter-zonde.jpg

Katja (19) voelt zich sinds de scheiding van haar ouders erg verantwoordelijk voor haar moeder Claire (50). Veel te verantwoordelijk, eigenlijk. “Ik kan mijn moeder niet in de steek laten. Ik ben bang dat er dan wat met haar gebeurt en dat zou ik mezelf nooit kunnen vergeven”

Verhaal uit de praktijk van psycholoog en relatietherapeut Annette Heffels.

Katja heeft zich aangemeld bij onze praktijk met depressieve klachten en angsten. Waardoor ze ook vastloopt in haar studie.
“Ik kan me niet concentreren”, zegt Katja. “Ik moet alles zes keer lezen voor het doordringt. Ik ben ook zo ontzettend moe. Als ik naar bed ga val ik wel in slaap, maar word na een paar uur wakker en begin te piekeren. Waarover? Over alles. Dat ik moet stoppen met mijn studie als ik onvoldoende punten haal, over stomme dingen die ik gezegd heb, en over mijn moeder natuurlijk.”

Zorgen

“Ik maak me enorme zorgen over haar want het gaat helemaal niet goed. Het is nooit echt goed met haar gegaan, maar de laatste maanden is het helemaal mis. Ze drinkt ook weer teveel. Dus dan belt ze me midden in de nacht op omdat er iets gebeurd is, of is ze ergens door in paniek is en wil ze niet meer leven. Meestal is er dan geen touw aan vast te knopen.

Mijn vader en David nemen gewoon niet op als ze zien dat zij het is, maar ik kan dat niet. Ze doet dan soms echt rare dingen, gaat midden in de nacht op straat lopen of naar het café. Ik ben dan bang dat er iets met haar gebeurt. Dat zou ik mezelf nooit vergeven. Dus dan blijf ik op haar inpraten, vaak meer dan een uur en probeer haar zover te krijgen dat ze op bed gaat liggen en gaat slapen.”

Borderline persoonlijkheidsstoornis

“Mijn moeder heeft altijd last gehad van stemmingen en angsten. Ze is al vaker in therapie geweest, maar na verloop van tijd stopt ze dan weer, omdat het toch allemaal niet helpt of omdat ze de therapeut niet mag. Ze heeft een borderline persoonlijkheidsstoornis. Voor de scheiding van mijn ouders, toen ik tien was, zijn we ook wel met het hele gezin voor gesprekken geweest. Ik vond dat niet fijn, want in die gesprekken liep het vaak uit de hand en dan was mijn moeder naderhand weer totaal over haar toeren. Toen mijn ouders uit elkaar gingen heeft mijn broer gekozen om bij mijn vader te gaan wonen.”

In de steek laten

“Papa heeft vaker gezegd dat ik ook bij hem kon komen, maar ik vond dat zielig voor mijn moeder. Dan had ze niemand meer. Iedereen haakt na een tijdje ook af omdat ze altijd ruzie maakt. Ik heb bewust gekozen om hier te studeren, ver weg, los van haar. Dat kon, omdat ze toen ik uit huis ging een vriend had. Maar die relatie heeft weer niet lang geduurd. Mijn broer heeft het contact met haar verbroken en mijn vader is intussen hertrouwd. Dus ik kan haar niet ook nog in de steek laten. Maar ik kan haar ook niet helpen.’”

Alleen elkaar

“Ik was blij dat Katja me vroeg om een keer mee te gaan naar haar therapeut”, zegt Claire. “Ik maak me zorgen over haar. Katja en ik zijn altijd heel hecht geweest. We hadden alleen elkaar nadat haar vader ons in de steek liet en haar broertje meenam. Ik heb zelf een moeilijke jeugd gehad, met een moeder die altijd ziek was en een vader voor wie ik doodsbang was. Ik ben letterlijk op mijn zestiende het huis uit gevlucht nadat mijn vader mij ervan had beschuldigd dat ik loog toen ik vertelde dat mijn broer me seksueel misbruikte. Mijn moeder zei niks. Die was bang voor hem.”

Verkeerde mannen

“Ik ben toen bij mijn toenmalige vriendje gaan wonen, maar heb wel nog mijn school afgemaakt, dankzij de decaan van die school, die me geholpen heeft. Daarna ben ik gaan werken. Ik had wel de hersens om verder te studeren, maar ik wilde onafhankelijk zijn. Achteraf waren dat misschien wel de beste jaren van mijn leven, ook al voelde ik me soms wel eenzaam. Ik wilde graag een relatie en ik had ook wel vriendjes, maar dat liep altijd mis. Omdat ik viel op de verkeerde mannen, of omdat ik te veel bevestiging nodig had en die niet kreeg.”

Steeds vaker ruzie

“Uiteindelijk leerde ik de vader van Claire en David kennen, via mijn werk. Hij was een stuk ouder dan ik en een heel ander type dan de mannen die ik tot dan toe had gehad. Hij wilde trouwen en hij wilde graag kinderen. Ik twijfelde, maar uiteindelijk had ik het gevoel dat ik het met hem wel aandurfde.

Toen de kinderen er waren ging het tussen ons steeds minder. Nico is geen slechte man, maar hij praat niet. Ik had het gevoel dat hij me niet hoorde en niet begreep. We kregen steeds vaker ruzie. Dat wil zeggen ik maakte ruzie en hij vertrok dan. Hij liep dan letterlijk de deur uit, liet me totaal overstuur achter. Na onze scheiding heeft hij wel gezorgd dat ik me financieel min of meer kon redden, maar verder wilde hij niks meer met me te maken hebben.”

Belasten met verdriet

“Ik had heel graag mijn kinderen een andere jeugd willen geven dan ik heb gehad, maar helaas hebben zij ook een scheiding mee moeten maken. Katja is altijd een gevoelig meisje geweest, ik herken veel van mezelf in haar. Ik wil haar niet belasten met mijn verdriet, maar ik mis haar verschrikkelijk. Ik weet dat ik haar niet zou moeten bellen als ik me ellendig voel, juist omdat zij het zich zo aantrekt. Maar als ik zo overstuur ben, en er niemand voor me is, moet ik even haar stem horen.

Soms weet ik niet eens meer dat ik gebeld heb. Mijn dochter denkt dat ik dan teveel heb gedronken, maar ik drink hooguit twee glaasjes wijn. Dat valt dan soms niet goed gecombineerd met mijn medicijnen. Ik besef dat ik een last voor haar ben en denk vaak genoeg dat iedereen beter af is zonder mij. Maar dat kan ik haar niet aandoen, zegt ze.”

Instabiliteit

“Ik had gehoopt dat ik Claire zou kunnen aanspreken als moeder van Katja, en mijn zorg over haar dochter met haar zou kunnen delen, maar Claire heeft het vooral over haar eigen behoeften en gevoelens. Ik begrijp dat wel en heb ook met haar te doen”, zegt Annette. “Ik zie duidelijk de dynamiek en de instabiliteit van de borderline persoonlijkheidsstoornis die mijn collega’s eerder hebben vastgesteld.”

In de steek gelaten

“Kenmerken van deze stoornis zijn: het gevoel dat iedereen je in de steek zal laten en dat je er alles aan moet doen om dat goedschiks of kwaadschiks te voorkomen. Contacten met anderen lopen, juist daardoor, vaak mis. Na een periode van eerst de ander idealiseren volgt daarna vaak de teleurstelling en boosheid, omdat niemand de leegte en eenzaamheid die van binnen gevoeld wordt kan oplossen.

Vaak is er sprake van impulsief gedrag: te veel geld uitgeven, drinken, woede-uitbarstingen. De stemming kan plotseling volledig omslaan en wisselen tussen uitbundig, angstig, verdrietig en prikkelbaar.”

Mishandeld en misbruikt

“De oorzaak van deze persoonlijkheidsstoornis ligt in een combinatie van aangeboren gevoeligheid en tekorten in de jeugd. Claire heeft in haar gezin van herkomst nooit veiligheid en stabiliteit ervaren. Ze is mishandeld door vader en bedreigd en misbruikt door haar oudere broer. Helaas heeft ze nooit een behandeling afgemaakt.

Ongewild belast ze nu haar dochter met de zware taak om haar te redden. Katja heeft zich van jongs af aan verantwoordelijk gevoeld voor haar moeder, maar was uiteraard niet in staat om haar problemen op te lossen. Haar vader en broer hebben zich losgemaakt van Claire, maar met name Nico had zich meer om zijn dochter moeten bekommeren.”

Ontheven van de zorg

“Om Katja de ruimte te geven haar jeugd te verwerken en haar eigen leven op te pakken moet ze ontheven worden van de zorg voor haar moeder. Ik verwijs Claire naar een collega die ervaring heeft met de behandeling van borderline stoornissen. Deze collega werkt in een instelling waar het mogelijk is om crises op te vangen, wanneer door de behandeling Claire’s angst en pijn te sterk worden. In het verleden was dat vaak reden om een therapie af te breken.

Met Claire en Katja samen bespreek ik dat Katja het contact met haar moeder voorlopig beperkt. Ze neemt niet meer op als haar moeder belt, maar belt zelf een keer per week op een vaste tijd en niet langer dan een kwartier. Het pleit voor Claire dat ze zich aan deze afspraak wil houden, uit zorg voor haar dochter.”

Genieten van het leven

“Met de universiteit kan geregeld worden dat Katja, om psychische redenen, uitstel krijgt om haar studiepunten te halen. Ze neemt haar vader in vertrouwen en wordt door hem en zijn vrouw liefdevol opgevangen, zodat ze tot rust kan komen. De gesprekken met hem en in de therapie met mij over haar jeugd, maken dat ze het verleden kan verwerken en begint te herstellen.

Bovendien wordt ze verliefd en de liefde werkt misschien wel het meest genezend. Katja begint van het leven te genieten, en mag dit van zichzelf.”

Annette HeffelsAnnette Heffels is psychologe. Ze is getrouwd en heeft een zoon, twee dochters en een kleinkind.

 

 

 

Tekst | Annette Heffels
Beeld | IStock

Namen en sommige omstandigheden zijn om privacy redenen veranderd.

M20-CoverDit artikel verscheen eerder in Margriet 2019-20
Je kunt deze editie nabestellen via MAGAZINE.NL >
Of lezen via BLENDLE >

 

 

 

Artikelen van Margriet ontvangen in je mailbox?
Schrijf je in op margriet.nl/nieuwsbrief.

 

Ook interessant