Word abonnee

Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

Persoonlijk

Relatietherapie: ‘Het voelt als een last dat ze er altijd is’

relatietherapie-het-voelt-als-een-last-dat-ze-er-altijd-is.jpg

Deze week in Relatietherapie: het verhaal van Andrea (58) getrouwd met Leo (62). En moeder van drie volwassen dochters Jasmijn (30), Fleur (27) en Robin (21). Andrea is de dochter van Maria (81) die een aanleunwoning heeft. De aanwezigheid van Maria voelt als een last.

Uit de praktijk van psycholoog en relatietherapeut Annette Heffels

‘Twaalf jaar geleden hebben wij het huis van mijn ouders gekocht,’ zegt Andrea. ‘Het oude huis was voor mijn ouders te groot en vergde veel onderhoud waar ze tegenop zagen. Wij hebben het helemaal verbouwd en hebben van de vroegere praktijkruimte van papa, die los van het huis staat, een woning gemaakt voor mijn ouders.”

Ideale oplossing

“Het leek voor iedereen een ideale oplossing. Wij hadden met ons gezin met opgroeiende kinderen behoefte aan een groter huis en het was fijn dat we onze ouders dichtbij hadden zodat we konden bijspringen als er iets was. De eerste jaren was dat trouwens helemaal niet nodig. Onze ouders hielpen ons vooral. Zij waren er altijd als de kinderen uit school kwamen en wij nog aan het werk waren. Mijn vader hielp hen met huiswerk en mijn moeder had het avondeten al voorbereid als ik thuiskwam.”

Overlijden vader

“Alles veranderde toen mijn vader twee jaar geleden plotseling overleed. Natuurlijk was mijn moeder vreselijk verdrietig en wij ook. Maar het werd ook nog duidelijker hoezeer ze op hem steunde met praktische zaken en hoe moeilijk ze alleen kan zijn. Sinds zijn dood komt ze tot niets. Ze zit daar maar voor zich uit te staren en zegt regelmatig dat het voor haar allemaal niet meer hoeft. Ik maak haar huis schoon, maak ontbijt voordat ik naar mijn werk ga en zet haar lunch klaar.”

“Als ik uit mijn werk kom zit ze vaak al in onze woonkamer. Ze eet ’s avonds bij ons en dan breng ik haar terug om een uur of tien ’s avonds en help haar met douchen en uitkleden. Dat is altijd een moeilijk moment, omdat ze dan vaak protesteert dat ze toch niet kan slapen dus dat het geen zin heeft als ze nu al in bed gaat liggen. ‘Maar jullie willen zeker alleen zijn’, zegt ze dan. Leo zegt dan dat hij daar inderdaad behoefte aan heeft, of dat hij iets met mij wil bespreken. Maar als zij dan zegt: ‘Ik weet wel dat ik jullie tot last ben’, breekt mijn hart.”

Lastige situatie

“Ik weet dat ze niet alleen mijn vader maar ook de kinderen met al hun drukte mist. Ze had altijd het gevoel dat ze zich nuttig kon maken in mijn gezin en dat is niet meer zo. Als ik eerlijk ben, voelt het nu vooral als een last dat ze er altijd is als ik thuiskom en in de weekends vaak de hele dag. Ik ben blij als mijn zus haar een dag of een weekend ophaalt, maar zij woont verder weg en werkt ook nog, dus dat gebeurt niet zo vaak. Leo vindt dat het zo niet kan doorgaan en dat ze weer gewoon in haar eigen huis moet wonen. Wij krijgen daar ruzie over. Ik begrijp hem ook wel, maar ik kan toch niet tegen haar zeggen dat ze niet meer welkom is.’

Lees ook: Relatietherapie: ‘Mijn dochters zijn volwassen en moeten dit zelf oplossen’

Vanzelfsprekendheid

‘Je hoeft niet te zeggen dat ze niet meer welkom is,’ zegt Leo. ‘Natuurlijk mag ze af en toe of zelfs vaak bij ons komen eten, maar op onze uitnodiging. Ik wil niet dat het een vanzelfsprekendheid is. Wij hebben naast ons werk nauwelijks tijd samen. Als we iets afspreken met vrienden, moeten we dat met mijn schoonmoeder afstemmen en dan moeten we erbij zeggen dat we een maaltijd voor haar klaarzetten in haar eigen huis, dus dat ze niet erbij is als onze vrienden er zijn.”

“Andrea voelt zich daar schuldig over en zou haar eigenlijk toe willen staan om erbij te zijn, maar daar ligt voor mij absoluut een grens. Ik vind dat Andrea veel te veel doet voor haar moeder en ik vraag me af of ze haar daar uiteindelijk een dienst mee bewijst. Ze maakt haar steeds afhankelijker.”

Bemoeizuchtig

“Ik moet zeggen dat ik precies om deze reden mijn twijfels had toen we dit huis kochten van haar ouders. Niet vanwege mijn schoonvader, die was daar heel reëel in. Hij was ook degene die tevoren duidelijke afspraken wilde maken over wat we wel en niet van elkaar konden verwachten. Mijn schoonmoeder is echter nogal dominant en bemoeizuchtig en de relatie tussen haar en Andrea was altijd ingewikkeld. Andrea heeft altijd het gevoel gehad dat haar moeder meer hield van haar zus dan van haar, omdat die zus meer op haar leek.”

Mantelzorger

“We hebben uitvoerig besproken met mijn schoonouders en met Andrea’s zus of het goed was dat wij het huis kochten. Naderhand hebben we natuurlijk toch nog het verwijt gekregen dat wij het veel te goedkoop hadden gekregen en dat wij van mijn schoonouders hadden geprofiteerd. Dus toen wij met mijn schoonzus en haar man bespraken of zij niet een stukje van de zorg over konden nemen, door mijn schoonmoeder af te toe op te halen of te helpen met schoonmaken, kwam dat weet terug. Andrea is nu volledig mantelzorger en dat is zwaar voor haar.”

“Haar zus vindt dat echter logisch omdat ze immers ook al die jaren het voordeel heeft gehad van opvang van de kinderen en omdat we het huis dus voor een zogenaamd koopje hadden gekocht. Als je dan ziet hoeveel tijd en zorg Andrea besteedt aan haar moeder en wat de impact is op ons gezin dan word ik daar echt heel boos van. We hebben nooit meer een moment met elkaar of met de kinderen. Altijd zit mijn schoonmoeder erbij en als ze dan nog wat belangstelling toonde of een beetje gezellig was, maar ze zit daar maar slachtoffer te wezen. Ik wil echt dat dit gaat veranderen. Er moet hulp komen voor mijn schoonmoeder en ze moet meer in haar eigen huis zijn.”

Lees ook: Relatietherapie: ‘Mijn man drukt altijd zijn zin door en wil altijd gelijk hebben’

Aanleunwoning

“Het kan een mooie regeling zijn voor beide partijen, als ouder wordende ouders een soort aanleunwoning hebben bij het huis van hun volwassen kinderen. De grootouders kunnen een functie hebben bij de opvang en zorg voor hun kleinkinderen en hun volwassen kinderen kunnen helpen bij taken die wat te zwaar worden bij de vorderende leeftijd.”

“Er zijn echter ook valkuilen. Er moeten duidelijke afspraken zijn en grenzen in acht genomen worden als het gaat over dat samenwonen. Daarvoor is het nodig dat de relatie tussen ouders en kinderen de ruimte biedt om zaken open en eerlijk te bespreken, van tevoren, maar ook als ergens zo’n grens wordt overschreden.”

Problemen

“In de gesprekken met Andrea en Leo wordt duidelijk dat een van de problemen ligt in de relatie tussen Andrea en haar moeder. Maria liet Andrea regelmatig merken dat zij een teleurstelling was voor haar als moeder, zeker vergeleken met de oudste dochter. Andrea was minder mooi en minder slim dan haar zus en ging vanaf haar puberteit meer in het verzet, dus was lastig. Ze had ‘verkeerde’ vrienden in de ogen van haar moeder en de keuze voor Leo die er nogal alternatief uitzag en uit ‘een ander milieu’ kwam, zoals Maria dat noemde, viel ook niet in goede aarde.”

“Uiteindelijk bleek Leo succesvol in zijn werk en kreeg Andrea ook een mooie carrière waardoor Maria zich verzoende met hun keuzes. De behoefte aan erkenning door haar moeder is voor Andrea echter altijd een belangrijk punt gebleven. Ze is in feite nog steeds bang voor afkeuring door haar moeder en durft niet tegen haar in te gaan. Nu Leo eist dat haar moeder haar eigen leven weer wat meer oppakt voelt ze zich gevangen tussen twee sterke persoonlijkheden.”

Afspraken

“Toch gaat ze het gesprek met haar moeder aan, samen met Leo. Ze bespreken dat de zorg voor Andrea te zwaar wordt en dat er meer en andere hulp nodig is als Maria het niet meer zelf kan. Maria gaat aanvankelijk in de slachtofferrol zitten en verklaart dat Leo (‘want dit komt natuurlijk van hem’) geen last meer van haar zal hebben.”

“Als Andrea begint te huilen wordt er echter iets geraakt in Maria. Ze is weer voor even moeder en bezorgd om haar dochter. Het gesprek verandert van toon en er kunnen afspraken gemaakt worden. Maria zorgt voor haar eigen ontbijt en lunch, houdt zoveel mogelijk haar eigen huisje op orde. ’s Avonds eet ze samen met Andrea en Leo en zij bereidt het avondeten weer voor, net als vroeger.”

Dankbaarheid

“Langzaam pakt ze de draad van haar leven weer op en gaat ze weer wat kennissen en andere familieleden zien. Wanneer haar kleindochters komen, zoeken ze oma op in haar eigen huis en Maria ervaart weer hoe ze ervan kan genieten om hun verhalen te horen. Natuurlijk is haar verdriet niet weg en heeft ze regelmatig momenten dat ze zich eenzaam voelt. Maar ze neemt nu zelf initiatief om haar dochter te bellen of een zus of vriendin. Ze ontdekt in haar leven weer redenen tot dankbaarheid. Ik ben zo blij met jou,’ zegt ze tegenwoordig regelmatig tegen haar dochter, die dan oprecht kan antwoorden: ‘En ik met jou.”

Annette Heffels

Annette Heffels is psychologe. Ze is getrouwd en heeft een zoon, twee dochters en een kleinkind. De namen in deze tekst zijn vanwege privacyredenen gefingeerd en de afbeelding bovenaan is ter illustratie.

Tekst | Annette Heffels
Beeld | Getty Images

Ook interessant