PREMIUMRelaties

Relatiespelregels, zijn die er?

null Beeld Kristel Steenbergen.
Beeld Kristel Steenbergen.

Elkaar dingen gunnen, complimenten geven en irritaties niet opkroppen. Op papier is een goede relatie niet zo moeilijk, maar de praktijk is vaak een stuk weerbarstiger. Zijn er eigenlijk regels voor een goede relatie en werken die? Sanne Kloosterboer ging op onderzoek uit.

Vorig jaar ben ik getrouwd met Willem. Het was een heerlijke dag, in die korte periode dat er even geen coronamaatregelen waren. We mochten alle gasten die dat wilden omhelzen en zoenen, we mochten dansen met veel mensen op een klein dansvloertje en iedereen had na alle lockdowns zin in een feestje, het feest van mijn tweede huwelijk, waarin ik alles veel beter zou doen. Nu geloof ik niet zo in mislukte relaties. Mijn huwelijk met Hanno, mijn ex-man, is niet mislukt, het is alleen eindig gebleken, dat is iets heel anders. We pasten uiteindelijk toch niet zo goed bij elkaar. Of misschien waren we wel steeds minder goed bij elkaar gaan passen, want een mens verandert ook.

Is er een geheim?

Hoe doe je dat eigenlijk, een relatie? Hoe houd je het jaren achtereen leuk samen? Is er een geheim en wat is dat dan? Je zou willen dat één plus één meer dan twee is, maar als ik zo om me heen kijk, zie ik dat één plus één vaak niet meer dan anderhalf is. Het valt me vooral op dat mensen die lang samen zijn vaak zo onáárdig zijn tegen elkaar en dat ze ook onaardig praten over elkaar. Ik herinner me een ouder echtpaar in de supermarkt. De vrouw stond nog bij uitgang, de man slofte, vast niet toevallig, al naar de slijterij aan de overkant. “HENK, HIERRRRR!” gilde ze, en de uitgebluste man kwam weer teruggesjokt. Ik herinner me ook de collega die werd gebeld omdat haar man, onwel geworden, was afgevoerd door de ambulance. “Vast aanstelleritis,” zei ze pinnig. Ik herinner me de collega die over zijn man zei: “Wel beeld, geen geluid.” Hij kreeg al dagen de silent treatment. Gezellig! En ik herinner me de vriendin die ik tijdens een etentje vroeg hoe het met haar huwelijk ging. “Ja, wat zal ik zeggen… Er komt geen eind aan, hè?” Antivoorbeelden zijn er genoeg, ook omdat het maar weinigen is gegeven op te groeien in een gezin met ouders die elkaar liefhebben. Maar hoe moet het dan wél?

Ik geloof dat ik als twintiger mijn eerste spelregel formuleerde: de regel van de welwillende interpretatie. Tegen mijn toenmalige vriend zei ik streng dat we allebei de plicht hadden elkaars woorden zo aardig mogelijk uit te leggen en niet zo lelijk mogelijk. Dus als ik zei: ‘Ik wil even een avond alleen zijn,’ moest hij niet zeggen: ‘O, je bent me zeker zat, hè?’ Want dan wordt elk gesprek een mijnenveld.

Er zijn geen regels

Maar goed, het is natuurlijk altijd makkelijker om te zien wat een ander verkeerd doet. Je eigen vervelende en moeilijke gedrag zien, da’s andere koek. Met Willem praat ik over onze spelregels, uitgesproken en onuitgesproken. In mijn rijtje zit veel ‘proberen’ en ‘afvragen’: proberen te formuleren welke behoefte er achter je verwijt zit (die heb ik van psychotherapeut Esther Perel), proberen de ander te vergeven als-ie iets verkeerd heeft gedaan en je geregeld afvragen: hoe leuk is het eigenlijk om met mij te zijn (die heb ik van theologe Claartje de Kruijff)? En ook: niks als vanzelfsprekend aannemen, elkaar veel aanraken en tijd maken om te vrijen. Willem komt met grote woorden: vertrouwen, vergevingsgezindheid, eerlijkheid en genoeg seks voor beide partners. (Ik moest lachen om dat ‘voor beide partners’.)

null Beeld

We weten het allemaal. En toch, Willem en ik konden zeker in het begin van de relatie soms goed op elkaars tenen staan. En dat terwijl we stapelgek op elkaar zijn. Ik vraag relatietherapeut Jean-Pierre van de Ven hoe het zit met de spelregels in relaties. Hij moet een beetje lachen om de vraag. “Er zijn geen regels,” zegt hij meteen. “Alle dingen die we hierover zeggen kloppen en kloppen niet. Alles hangt namelijk af van de timing. Wat moet je doen op welk moment? Soms moet je elkaar vergeven en soms juist niet. Soms moet je elkaar iets gunnen, maar soms juist niet, bijvoorbeeld als je partner al geheel en al zijn eigen gang gaat.”

Regels kunnen een keurslijf worden, vindt Van de Ven: “Je kunt die zogenaamde regels gebruiken om elkaar op af te rekenen, zo van: boehoehoe, jij gunt me niks.” Het hangt volgens Van de Ven van de context af wat verstandig is. “En dan nog, niemand die ik ken doet alleen maar verstandige dingen.”

Gelden er regels voor boosheid?

Als we het dan toch over verstandige dingen hebben, hoe zit het dan met boosheid? Ook daarvoor gelden niet echt regels, vindt Van de Ven. “Als je boos wordt, maak je vaak meer kapot dan je lief is. Meestal bereik je er niks mee, maar soms dring je in een ruzie wel door tot de ander. Tegen sommige stellen zeg ik: ruzie is goed voor jullie. Maar vaker vraag ik: waarom moet je boos worden om te zeggen wat je wilt?”

Ik vind boosheid verschrikkelijk, maar mijn vriendin Patricia, die al bijna vijftig jaar bij haar man is, zegt luchtig: “Waar passie is, is soms ook boosheid.” Toch ken ik te veel stellen waarbij de passie allang is uitgeblust en er meer dan genoeg boosheid op het menu staat. Gelukkig hebben Willem en ik nauwelijks nog ruzie, gewoonweg omdat we het heel graag goed willen hebben samen. We zijn in goede vrede zo’n goed stel, we tillen elkaar op en vinden elkaar zo leuk: er was nogal wat om voor te vechten. We kennen elkaar inmiddels ook beter, we begrijpen elkaar beter en we hebben onze oude relaties (die van Willem: een destructief vechthuwelijk, die van mij: een heel ‘Engels’ huwelijk, vriendelijk, maar niet heel innig) achter ons gelaten. Willem heeft geleerd niet meer zo snel boos te worden, ik heb geleerd duidelijker te zeggen wat ik wil; niet die omslachtig geformuleerde vaagheid die bij hem alleen maar tot verwarring leidde.

null Beeld

Mythes over seks

Wat we heel goed doen, vind ik, is het onderdeel ‘genoeg seks voor beide partners’, zoals Willem het snedig formuleerde. Dat is ook niet zo moeilijk in onze nog betrekkelijk jonge relatie, maar we cultiveren dat wel: we ruimen er tijd voor in, vragen aan elkaar, als we onze agenda’s doornemen: ‘Maar wanneer gaan we dan de liefde bedrijven?’ Goede seks wast alles schoon, is mijn ervaring. Spanningen smelten weg, ergernissen verdwijnen, alles is goed. Want ik weet wel dat je met woorden lang niet alles oplost. Soms moet je terug naar de basis, naar de aantrekkingskracht, naar de reden dat je elkaar zo leuk vond. Maar dat is natuurlijk niet makkelijk als je al lang bij elkaar bent.

“Over seks heersen veel mythes,” zegt Van de Ven. “Dat de lust bijvoorbeeld spontaan moet komen en dat je altijd zin moet hebben in elkaar.” Hij vindt dat stellen niet in paniek moeten raken als de seks eens een tijdje wat minder goed is: “Voorkeuren veranderen nu eenmaal in een mensenleven: de vorm en de frequentie veranderen. Het helpt in een relatie al enorm als je niet denkt dat alles altijd hetzelfde blijft.”

Volgens Van de Ven moeten we daarom ook oog hebben voor de fase waarin een relatie zit. De eerste fase is die van de verliefdheid en intimiteit. In de tweede fase draait het om betrokkenheid en afspraken: je bent nu officieel een stel, wat betekent dat? Wie zet het vuilnis buiten? In de derde fase, waarin er vaak kinderen komen, draait het erom dat je een team bent. In de vierde fase gaat het om ‘authenticiteit in verbondenheid’. In de laatste fase ben je aan het onthechten: je verliest je partner omdat die ziek wordt, veel zorg nodig heeft en ten slotte overlijdt.

null Beeld

Het belang van intimiteit

Maar hoe houd je de seks dan toch levend in een lange relatie, in de verschillende fases? “In het begin van de relatie, als de intimiteit nog niet zo stevig is, doen mensen het heel vaak. Maar dan praten ze ook uren met elkaar. Als mensen jaren geen seks hebben, seks hebben op een onprettige manier of als ze op elkaar uitgekeken raken, raad ik ze vaak aan eerst terug te gaan naar de intimiteit. Dat je je eerst weer eens in elkaar verdiept. Dat kan op allerlei manieren. Je kunt samen dingen doen, wandelingen maken en therapie levert ook vaak een verdieping op.” En wat ook belangrijk is volgens Van de Ven: “Voelen wat je voelt en dat ook durven uitspreken tegen elkaar. Juist in het begin van een relatie durven mensen dat nog niet goed, uit angst om hun partner te verliezen: de intimiteit is dan nog niet zo stevig. En natuurlijk: doen, doen, doen.”

Liegen uit angst

Ja, ik kan me veel bij zijn woorden voorstellen: je blijven afvragen wie die man of vrouw met wie je bent nu eigenlijk is. Heel simpel. En verder zijn er niet veel regels wat hem betreft. Maar hoe zit het dan met die grote waarden als vertrouwen, vergevingsgezindheid en eerlijkheid, die Willem noemde? Je kunt toch wel van je partner vragen dat die eerlijk tegen je is? Van de Ven: “Ik wil dat je altijd eerlijk bent. O, en weet je wat ik nog meer wil? Een blauwe lucht, een miljoen op mijn bankrekening en dat mijn partner altijd lekker voor me kookt.” Hij zucht. “Ik ga natuurlijk geen leugens en wantrouwen propageren, maar mensen stellen vaak zo veel eisen aan elkaar. Een hoop mensen kunnen niet eerlijk zijn door een hechtingsprobleem. Ze denken: als ik echt eerlijk ben, vindt mijn partner mij een belachelijk persoon. Mensen kúnnen vaak niet helemaal eerlijk zijn; ze kunnen wel leren zich bloot te geven, maar als ze dat niet kunnen, zijn het nog geen slechte mensen. Soms houden mensen dingen achter uit angst.” Van de Ven denkt dat een open houding helpt als je je partner op een leugen betrapt: “Niet meteen stellen: je liegt, je bent een slecht mens. Maar: wat is er aan de hand?” En dan te werk gaan volgens de LSD-methode: luisteren, samenvatten, doorvragen, zegt hij. En, zou ik eraan willen toevoegen, volgens de welwillende interpretatie.

Autonomie

Van de Ven kan nog wel iets zeggen over goede relaties. Ja, autonomie is belangrijk, vindt hij, maar er is een balans: “Het gaat erom dat je verbonden bent met je partner zonder dat je je eigen belang uit het oog verliest, en dat je verbonden bent met jezelf zonder dat je de ander uit het oog verliest.”

Geen simpele spelregels dus, maar een goed gevoel voor elkaars noden en behoeften én voor die van jezelf. Misschien is er dan toch één regel: behandel de ander zoals je zelf zou willen worden behandeld. Wees, kortom, gewoon een beetje lief en aardig voor elkaar. Genoeg seks voor beide partners kan daarbij soms helpen.

Meer lezen

  • Klinisch psycholoog Sue Johnson schreef de bestseller Houd me vast. Zeven gesprekken voor een hechte(re) en veilige relatie.
    € 23,99 (Kosmos).
  • In Weg van liefde schetst filosoof Alain de Botton een realistisch beeld van een liefdesrelatie.
    € 15 (AtlasContact)
  • In Het moet allemaal anders legt psycholoog en relatietherapeut Jean-Pierre van de Ven op praktische wijze uit wat je moet doen om duurzaam dingen te veranderen in je leven en je relatie.
    € 20 (Ambo|Anthos).
  • In Liefde, een onmogelijk verlangen? schetst psychiater Dirk de Wachter wat liefde kan zijn in een tijd waarin alles maakbaar lijkt.
    € 19,99 (Lannoo Campus).
Sanne KloosterboerKristel Steenbergen.

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden