Word abonnee

Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

Persoonlijk

Relatietherapie: ‘Perfectionisme en burn-out beginnen de relatie te beïnvloeden’

perfectionisme-en-burn-out-beginnen-de-relatie-te-beinvloeden.jpg

In deze Relatietherapie het verhaal van Nadine (50) en haar man Paul (58). Annelies heeft door haar perfectionisme een burn-out en dat zorgt voor heel wat spanningen tussen haar, haar man en kinderen Pepijn (20) en Boaz (18).

“Uiteindelijk heb ik me ziek moeten melden”, zegt Nadine, “nadat ik tijdens een belangrijke presentatie ineens niet goed werd. Ik had een totale black-out en voelde me heel benauwd en duizelig. Een collega die zag wat er gebeurde, heeft me ondersteund en meegenomen naar een andere ruimte. Volgens haar zag ik lijkbleek. Zij heeft Paul gebeld, die erop stond dat ik meteen een afspraak met de huisarts zou maken.”

Burn-out

“Ik had in de periode daarvoor vaker een druk op mijn borst gevoeld en was soms bang dat er iets met mijn hart was, maar dat bleek gelukkig niet het geval. Ik ben in het ziekenhuis helemaal nagekeken. Volgens de huisarts is er sprake van uitputting. Hij noemt het een burn-out en vindt dat ik de komende maanden thuis moet blijven. Paul is het daar volledig mee eens, maar ik vind dat belachelijk.”

Werk

“Eerlijk gezegd heb ik altijd moeite gehad met mensen die ineens uitvielen met een burn-out. Ik denk dan altijd dat er iets anders achter zit – privéproblemen bijvoorbeeld of geen plezier meer in hun werk – en dat een burn-out dan een makkelijk excuus is. Bovendien knap ik echt niet op van thuiszitten. Ik ben op mijn werk bezig met het doorvoeren van een grote reorganisatie en ik weet zeker dat dit mis gaat lopen en dat ik straks geconfronteerd word met een enorme puinhoop. Mijn werk moet nu overgenomen worden door een aantal collega’s en ik heb weliswaar allemaal lijsten en richtlijnen achtergelaten en een tijdsplan, maar ik ben bang dat zij niet alle ins en outs weten en misschien aan sommige dingen minder belang hechten.”

Onrust

“Zoals bij elke reorganisatie zijn er altijd mensen die weerstand hebben en die zullen nu hun kans schoon zien. Dus ik wil en moet zo snel mogelijk terug. Hier thuis zit ik alleen maar te piekeren over wat er mis kan gaan. Ik kan ook vaak ineens in paniek raken omdat ik dan denk dat ik ergens een administratieve fout heb gemaakt of een fout in een berekening. Gelukkig heb ik de meeste werkdocumenten ook op mijn laptop staan en ben ik verbonden met het netwerk van de zaak, dus dan kan ik zoiets nakijken, al is het midden in de nacht. Ik heb dan geen rust tot ik dat gedaan heb.”

Onzekerheid

“Soms helpt dat, maar het kan ook zijn dat ik vervolgens onzeker ben of ik echt niets over het hoofd gezien heb en dan moet ik het nog een keer of zelfs nog een paar keer controleren. Ik haal me dan de ergste dingen in mijn hoofd: dat ze in mijn afwezigheid achter een fout komen in de administratie of in de financiën die door mij beheerd worden en dat ik dan ontslagen word. Paul probeert me wel gerust te stellen, maar dat helpt niet echt, want hij kent de situatie niet en hij denkt altijd dat het wel mee zal vallen. Maar ik weet dat dat niet zo is.”

Lees ook: ‘De relatie met mijn man voelt verstikkend’

Perfectionisme

“Ik heb dit al heel lang zien aankomen”, zegt Paul. “Nadine heeft een zeer veeleisende functie als beleidsmedewerker van een grote organisatie. Ze is verantwoordelijk voor een aantal reorganisatierondes bedoeld om te bezuinigen, en natuurlijk zijn dat maatregelen waar niemand blij mee is. Dus het vraagt heel veel van haar om te zorgen dat ze iedereen achter de plannen krijgt en dat mensen zich niet tegen haar keren. Ik denk dat dit zeker in deze laatste ronde te veel van haar heeft gevraagd. Nadine is een perfectionist. Ze wil alles tot in de puntjes gepland en geregeld hebben en ze is daarbij niet makkelijk voor zichzelf en ook niet voor anderen. Ze verdraagt het slecht als die misschien wat minder hoge eisen stellen aan zichzelf. Dat perfectionisme en die discipline zijn natuurlijk op zichzelf goede eigenschappen, maar het maakt haar niet altijd een prettig mens of een aardige collega.”

De drang

“Voor haar is het normaal om in een weekend terug naar kantoor te gaan of om elke avond thuis te werken. Maar ze vindt het onbegrijpelijk dat anderen de deur achter zich dicht trekken om vijf uur, zelfs als dingen af moeten. Het komt erop neer dat ze het dan vaak zelf doet. Natuurlijk moest dat een keer fout gaan. Nadine heeft die drang tot perfectie altijd gehad. Naast haar baan moest ze ook de perfecte moeder zijn, en ons huis en de tuin moesten voldoen aan haar hoge eisen. Tussen ons gaf dat, zeker vroeger, ook wel spanningen, omdat ik vond dat we te weinig toekwamen aan onszelf en aan het gezin, omdat er altijd wel iets moest gebeuren. Eerst moesten al haar lijstjes afgewerkt worden en daarna was ze natuurlijk moe. Ik heb nooit anders van haar gehoord dan dat ze moe was, of zich niet lekker voelde.”

Een tussenjaar

“Ik heb geprobeerd om haar wat af te remmen, maar heb dat op den duur opgegeven. Ik weet dat ze zich vaak stoorde aan het feit dat ik in de tuin kon gaan zitten lezen in plaats van erin te werken. Ook met onze jongste zoon botst het vaak. Ik vrees dat hij meer op mij lijkt. Hij is heel slim maar nogal makkelijk, en heeft nadat hij van het vwo naar de havo is gegaan, vorig jaar zijn eindexamen niet gehaald, zodat hij het dit jaar over moest doen. En nu wil hij een tussenjaar: eerst werken en dan reizen, maar Nadine is het daar niet mee eens.”

Geen verandering

“Ze is bang dat hij dan nooit meer aan een studie begint en vindt dat hij alsnog zijn vwo eerst moet halen. Ze begrijpt zijn gebrek aan ambitie niet en ergert zich daar enorm aan. Dat ze nu, na vier weken thuis, weer aan het werk wil, vind ik een slecht plan, want er is niets veranderd. Ze zal er weer op dezelfde manier tegenaan gaan en werken tot ze erbij neervalt.”

Therapie

Nadine komt in therapie omdat ze zich lichamelijk en psychisch niet fit voelt, terwijl er geen lichamelijke reden is gevonden voor haar klachten. In reactie op het verhaal van Paul zegt ze dat ze inderdaad de afgelopen jaren wel heel hard heeft gewerkt en dat ze dat zelf ook niet meer wil. Bijna in dezelfde zin voegt ze daar echter aan toe dat dit nu eenmaal in haar functie niet anders kan. Bovendien kunnen ze vanwege hun twee studerende zoons haar salaris niet missen. Dat kan wel, houdt Paul haar voor, maar dat neemt Nadines angst niet weg. Ze is doodsbang om haar baan te verliezen. Ze beseft dat ze rustiger aan moet doen en verlangt naar rust, maar kan die pas ervaren als ze alles gedaan heeft wat op haar papieren lijstjes en op de lijstjes in haar hoofd staat.

Hoge verwachtingen

Ze kan niet anders, omdat het moeten voldoen aan de hoge eisen die ze zichzelf stelt in haar persoonlijkheid zit. Van jongs af aan heeft ze ervaren dat haar ouders teleurgesteld reageerden wanneer ze niet voldeed aan de hoge verwachtingen die ze van hun enige kind hadden. Ze waren trots op haar prachtige studieresultaten en op haar flitsende carrière daarna. Geluk of plezier in het leven waren minder belangrijk dan prestaties en hooguit een beloning die je jezelf beperkt mocht toestaan na hard werken. Deze rugzak vol overtuigingen draagt Nadine nog steeds met zich mee en alleen al de gedachte dat ze haar directie zou teleurstellen omdat ze haar werk niet volgens of liever nog boven verwachting zou doen, vervult haar met paniek. Bij Nadine is sprake van een dwangmatige persoonlijkheidsstoornis. Ze wil alles tot in details perfect uitvoeren en onder controle houden.”

Overtuigingen

Als ze dat niet zou doen, kunnen er vreselijke dingen gebeuren waarbij ze nog wel kan bedenken dat die mogelijk mee zullen vallen, maar het voelt als een afschrikwekkende realiteit. Paul heeft dan ook weinig succes met zijn pogingen haar duidelijk te maken dat ze wat minder hard kan en moet werken. Voor haar is dit onmogelijk. Dat betekent dat de therapie niet in een paar weken gefikst is, zoals Nadine had gedacht, maar dat we gaan onderzoeken waar deze overtuigingen vandaan komen die haar gedrag en haar gevoel zo vergaand bepalen.

Het verleden

Door terug te gaan naar het verleden en opnieuw te ervaren wat de kleine Nadine geleerd heeft van haar ouders en door haar te laten ervaren wat ze eigenlijk nodig had gehad als kind; om niet alleen te hoeven presteren, maar ook te kunnen spelen en plezier te mogen maken. Alleen wanneer je als kind ervaren hebt dat er van je gehouden wordt zoals je bent, dat je jezelf mag zijn en je gevoelens mag uiten, kun je vertrouwen ontwikkelen in jezelf en anderen. Nu moet ze in de therapie niet alleen gaan bedenken maar ook gaan voelen dat je niet altijd een tien hoeft te halen.”

Relatietherapie: 'De perfectionisme en burn-out begint de relatie te beïnvloeden'

Annette Heffels is psychologe. Ze is getrouwd en heeft een zoon, twee dochters en een kleinkind. De namen in deze tekst zijn vanwege privacyredenen gefingeerd en de afbeelding bovenaan is ter illustratie.

Tekst | Annette Heffels
Beeld | iStock

Ook interessant