Online oplichting: ervaringsverhaal en tips Beeld Getty Images/iStockphoto
Beeld Getty Images/iStockphoto

PREMIUM

Nel (73) werd slachtoffer van bankhelpdeskfraude: ‘Ik dacht meteen, hoe kon ik toch zo dom zijn?’

Denk je dat je het wel doorhebt als iemand je probeert op te lichten? Uit onderzoek van PanelWizard, in opdracht van ABN AMRO, blijkt dat 56 procent van de Nederlanders denkt het meteen door te hebben wanneer er een poging tot oplichting via de mail, het internet of de telefoon wordt gedaan. Maar niets is minder waar. Alleen al het afgelopen jaar werden 2,5 miljoen Nederlanders slachtoffer van online criminaliteit en fraude. Een van hen is Nel (73), die slachtoffer werd van bankhelpdeskfraude: “Ik dacht meteen: hoe kon ik toch zo dom zijn?”

Het is een ochtend in februari als bij Nel thuis de vaste lijn overgaat. Een anoniem nummer belt. “Ik nam op en een man stelde zich voor”, vertelt Nel. “Hij vertelde dat hij van de SNS Bank in Utrecht was en dat het ging om fraudebestrijding. Er zou een bedrag van 1100 euro afgeschreven zijn, maar door zijn ingrijpen was dit tegengegaan. Ik schrok ontzettend, maar vond het ook wel een beetje raar. Ik weet nog dat ik gevraagd heb: ‘klopt dit wel?’ Daarop verzekerde hij mij: ‘het klopt allemaal. Er komt zometeen een medewerker bij u langs om alles te controleren’.”

Afleiding

“Ik moest de hele tijd aan de lijn blijven, terwijl zijn ‘collega’ onderweg was. Die zou een code noemen, die ik ook van degene aan de telefoon te horen kreeg. Dat is hoe ik zou weten dat het echt iemand van de bank was. Die code klopte inderdaad, dus ik liet hem binnen. Daar stond mijn laptop met mijn bankzaken open. Die man is vervolgens aan de slag gegaan en al die tijd stond ik ernaast en had ik die ander aan de lijn. Achteraf waarschijnlijk om mij aan de praat te houden en af te leiden van wat er voor m’n neus gebeurde.”

“Terwijl hij bezig was met mijn laptop, zag ik op het beeldscherm al allemaal blokjes. Achteraf heeft hij op dat moment alles omgezet. Toen hij wegging heb ik hem van alles meegegeven. Mijn bankpas, pincode en de gegevens om in internetbankieren te komen. En al die tijd, ook toen de man die bij mij binnen was allang weer vertrokken was, moest ik aan de lijn blijven. Ook dat was achteraf om mij af te leiden, want in de tussentijd is het geld, een paar duizend euro, opgenomen bij een geldautomaat hier in de buurt.”

Bankrekening geplunderd

“Diezelfde middag werd ik gebeld door een vrouw van de SNS. Ze zei dat mijn bankrekening geplunderd werd. Maar ik was wantrouwend geworden, want ik had die andere man nog steeds aan de lijn, en zei weer: ‘hoe weet ik dat u echt van de bank bent?’ Ze gaf aan dat ik zelf de bank terug kon bellen zodat ik zeker wist dat ik echt met de bank sprak. Zo gezegd zo gedaan, en toen bleek inderdaad dat mijn rekening geplunderd was. Ik heb meteen opgehangen en mijn laptop afgesloten. Ik schrok heel erg en had een hartslag van tweehonderd. Maar gelukkig verzekerde ze me dat alles geblokkeerd werd. Ze zouden dus niet nog meer geld kunnen opnemen”

“Eerder die dag had ik precies dezelfde schrikreactie, toen ik door die man gebeld werd. Ik schrok en schoot in de stress en daar hebben zij van geprofiteerd. Nu denk ik ook: het lijkt wel alsof ik toen onder invloed was. Dat komt doordat die oplichters zo geraffineerd te werk gaan. Achteraf denk ik ook: goh dat mij dit overkomen is. Ik baal wel enorm van mezelf en voel me ook dom. Ik dacht altijd dat ik hier wel tegen opgewassen was, maar het tegendeel is bewezen.”

Gevoel van schaamte

“Iets wat veel mensen niet doen is naar de politie gaan, vanuit een gevoel van schaamte. Ik merk dat ik dat niet heel erg voel. Ik deel het nu ook met mensen in mijn omgeving, bijvoorbeeld bij mijn hobby beeldhouwen. Ik heb besloten om wel naar de politie te gaan om aangifte te doen. Zij hebben meteen een proces-verbaal opgemaakt. Mijn laptop hebben ze meegenomen om naar het forensisch instituut op te sturen voor dna-onderzoek. Die is uiteindelijk weken weggeweest. En in al die tijd had ik natuurlijk ook geen bankpas. Gelukkig werd ik geholpen met contant geld, zodat ik wel de dagelijkse boodschappen kon doen en kreeg ik uiteindelijk een nieuwe pas en pincode.”

Moment om van te leren

“Achteraf voel ik me zo stom. Ook als ik er nu weer aan terugdenk. De criminelen hebben me zelfs nog teruggebeld om te vragen hoe het gaat. Ik heb toen meteen de telefoon weer op de haak gegooid. Het gaat nu weer goed met me. Mijn geld heb ik gelukkig weer teruggekregen en ik heb vooral ook veel geleerd van de situatie. Ik verwijder nu bijvoorbeeld meteen mijn mail en zorg dat het helemaal van m’n computer af is. En ik weet nu dat de bank nooit belt. Mocht iemand zich voordoen als iemand van de bank, dan bel ik de bank terug om navraag te doen. En ik laat nooit meer zomaar iemand binnen.”

Tips om oplichting te voorkomen

Rick van der Rest, bedenker van Eerste Hulp bij Online Fraude, helpt dagelijks mensen die te maken krijgen met online oplichting. We vroegen hem om tips om online fraude te voorkomen.

“Er zijn verschillende vormen van fraude. Zo heb je aankoopfraude, wat je ook wel de minst heftige vorm kunt noemen. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om een product dat je op Marktplaats gekocht hebt, maar niet ontvangt. Dan heb je ook WhatsApp fraude, waarbij iemand zich voordoet als een vriend of familie. En je hebt datingfraude, waarbij iemand op emotioneel vlak inspeelt op de ander. Hier gaat het vaak ook om de hoogste bedragen. Maandenlang wordt er een band opgebouwd, om uiteindelijk om grote geldbedragen te vragen.”

Inspelen op emotie

“En dan is er zoals bij Nel bankhelpdeskfraude. Bij deze vorm doen oplichters alsof ze van de bank zijn en proberen ze op die manier geld te stelen. Ze bellen op en spelen in op de emotie. En juist die emotie is wat veel mensen onderschatten. Vooraf denk je: dat gebeurt mij niet. Je bent rationeel en gaat ervanuit dat je wel weet wat je in zo’n geval moet doen. Je denkt dat je oplichting herkent. Maar niet is minder waar. Als je opgebeld wordt, spelen oplichters in op jouw emotie. Ze brengen het nieuws meteen, laten je schrikken en gaan daarop door. Je krijgt geen moment de tijd om na te denken en rationeel te zijn. En als je ophangt, heb je eigenlijk meteen het gevoel dat er iets niet klopt.”

De belangrijkste tip van Rick is dan ook om vooraf al een plan klaar te hebben. “Wacht niet tot het zover is, maar bedenk van tevoren al wat je kunt doen. Ik raad altijd aan om een back-up te hebben: iemand die je kunt bellen in dit soort gevallen. Vraag een van je kinderen, een ander familielid of een vriend of vriendin of je hem of haar kunt bellen wanneer je online of telefonische benaderd wordt. Bij jou speelt namelijk de emotie en op jou wordt ingespeeld. Maar iemand van buitenaf kan de rationele factor zijn en op een nuchtere manier meekijken. Als zij dan denken: dit klopt niet helemaal, dan kunnen ze dat aangeven. Zo helpen ze je om te voorkomen dat je vanuit emotie iets doet wat je achteraf helemaal niet helemaal had willen doen.”

“Door iemand op deze manier als overleglijn in te schakelen heb je ook altijd een antwoord. Als een fraudeur zegt dat je snel moet beslissen, heb jij je antwoord al klaar: ‘ik overleg het eerst even met iemand anders en kom er dan op terug.”

Iedereen is kwetsbaar

Krijg je te maken met oplichting en gaat het toch fout? Dan is het volgens Rick belangrijk om wel aangifte te doen en melding te maken bij de bank. Dan kunnen de juiste procedures en processen in gang gezet worden en heb je, door het inschakelen van een deurwaarder, zelfs nog de kans om geld terug te krijgen. Wat Rick nog graag wil meegeven? “Iedereen is kwetsbaar en oplichting kan iedereen overkomen.”

Nynke KooyGetty Images/iStockphoto
Meer over

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden