null Beeld Fotografie: Robert Elsing (portret Mirjam), privébeeld.
Beeld Fotografie: Robert Elsing (portret Mirjam), privébeeld.

PREMIUM

Mirjam Oldenhave: ‘Ze was lief, maar niet braaf. Een interessante, krachtige vrouw’

Mirjam ­Oldenhave (61), schrijfster van de Mees Kees-serie, verloor haar moeder al in 1998, maar denkt nog elke dag aan haar. De mooie Javaanse Elsa had een zachte uitstraling en was ­altijd positief, maar worstelde ook in stilte met haar oorlogservaringen.

“Eén van haar opa’s was een Rotterdammer, maar verder had mijn moeder Indisch bloed. Ze werd in 1930 geboren op Java en was nog maar drie toen haar moeder overleed. Ze kwam bij een ontzettend liefdevolle, Indische pleegmoeder terecht, in een creatief nest met allemaal jongens, waarin veel werd gezongen.”

Bang voor Japanners

“Over haar ervaringen in de Tweede Wereldoorlog sprak mijn moeder nooit, ik denk om ons niet op te zadelen met haar trauma. Maar ik weet dat het een zware, angstige tijd is geweest, die haar als volwassene nog ontelbare slapeloze nachten heeft opgeleverd. Haar broers kwamen in een ­Japans gevangenenkamp terecht, zijzelf kon bij haar pleegmoeder blijven, maar was erg bang voor de Japanners. Pas laat in haar leven zei ze een keer: ‘Ik heb de jap vergeven.’”

“Zodra de onafhankelijkheidsoorlog begon, is het gezin naar Nederland gegaan, waar ze in een iets te krap huis in Utrecht konden wonen. Mijn moeder vond het maar koud hier en heeft altijd heimwee naar Indonesië gehouden. Als ze er op vakantie was, wilde ze er ook het liefst blijven. Ze bleef altijd ‘bij jullie’ zeggen als ze het over Nederland had. Maar haar familie was hier, dus de stap om terug te gaan heeft ze nooit genomen. Wel werd ze in haar doen en laten steeds Indonesischer naarmate ze ouder werd.”

null Beeld
  1. “Mooie Elsa, de foto is in Utrecht gemaakt.”
  2. “Eén van de laatste foto’s van ons samen.”
  3. “Mijn moeder met haar tweede dochter, ik dus.”

Ze lag goed bij de mensen

“Op de hbs leerde ze mijn vader kennen, Rolf Oldenhave, een nuchtere Utrechter. Hij was vriendelijk, een rechtschapen socialist met sterke principes. Ze hadden het goed samen, ook al waren ze heel verschillend. Mijn moeder interesseerde zich in spirituele zaken, maar als ze daarover begon ging mijn vader de krant lezen. Mijn moeder ging naar de kweekschool, maar heeft niet lang voor de klas ­gestaan, omdat ze op haar 22ste trouwde en moest stoppen met werken. In 1958 werd mijn zus geboren, twee jaar later ik en in 1963 mijn broer. Later is ze weer invaljuf geworden, ook in mijn klas. Ik was dan enorm trots op haar, want mijn klasgenoten vonden haar leuk.”

“Sowieso lag ze goed bij de mensen. Ze had ook echt een bewonderenswaardig karakter. Ze was lief, maar niet braaf. Een interessante, krachtige vrouw, die iets boeddhistisch over zich had. Ze stond altijd boven het geneuzel en ­roddelde nooit. Een vriendinnetje zei ooit tegen me: ‘Als mijn ouders doodgaan, dan kom ik bij jou wonen.’ Dat zegt wel wat. Mijn vriendinnen gingen soms ook op bezoek bij haar als ik er niet bij was, omdat ze het ­gezellig vonden. Ze leerde een van hen vegetarisch koken, een andere tekenen – dat kon ze goed. Ze benaderde alles positief, soms op het irritante af. (lacht) Als mijn broer weer eens languit op de bank lag, dan zei ze: ‘Wat kan hij toch goed ontspannen’, in plaats van: ‘Ga toch eens wat doen, luie vlerk!’ Maar het was ook heel fijn, zo’n moeder; als ik uitging en me had opgedoft, zei ze: ‘Mir, wat zie je er mooi uit.’ Nou, dan ga je leuk de disco in, hoor.”

null Beeld
  1. “Mijn moeder als peuter met haar eigen, ernstige moeder.”
  2. “Onze verwende hond kreeg ­altijd een scheutje ketjap in zijn eten.”
  3. “Trouwfoto.”

Trots

“Ik ben dramatherapie gaan studeren, muziektherapie gaan geven en heb tien jaar cabaret gemaakt. Mijn ouders zaten altijd trots in de zaal als ik dichtbij optrad, mijn moeder maakte vaak het decor. Dat ik in 1998 debuteerde als schrijfster met het prentenboek Mama! vond ze helemaal geweldig, waarschijnlijk omdat ze zelf ook zo graag schreef. Ik ben blij dat mijn ouders er nog net waren toen ik debuteerde, maar het succes van de Mees Kees-serie hebben ze jammer genoeg niet meegemaakt.”

“Ik was 38 toen ze min of meer tegelijk overleden. Zo kort op elkaar, dat ik soms wakker werd en dacht: wie is er ook alweer dood? Mijn vader kreeg longkanker en was heftig ziek. Ondertussen kreeg mijn moeder darmkanker, maar ze was zo bescheiden dat de aandacht vooral naar mijn vader uitging. Achteraf heb ik me afgevraagd of we er wel genoeg voor haar zijn geweest. We waren een beetje murw van alle ziekte. Gelukkig had ze een hechte vriendinnengroep om zich heen, die goed op haar heeft gelet.”

null Beeld
  1. “Wij zijn platgegooid met Jip & Janneke en soortgelijke ­kinderliteratuur.”
  2. “Ze was een goeie pianist en ze kon heel ordinair accordeon spelen.”
  3. “Clubje kleumende Indo’s, mijn Utrechtse vader mag onder de paraplu.”

Dankbaarheid in plaats van verdriet

“Mijn vader overleed en tweeënhalve maand later was mijn moeder er ook niet meer. Ik heb hulp gehad van een psycholoog om dit te verwerken. Die vroeg of ik nog een appeltje met mijn ouders te schillen had. Toen ik ‘nee’ ­antwoordde, zei hij: ‘Dan ben je al over de helft.’ En dat klopte: ik heb mijn moeder lang gemist, maar het verdriet maakte gauw plaats voor dankbaarheid dat ik zo’n leuke moeder heb gehad.”

“Omdat ze zo jong is gestorven, heeft ze nooit meegemaakt dat ik pleegmoeder ben geworden, net als de vrouw die haar heeft opgevoed, mijn oma dus. Over één van de drie markante, grappige meiden die ik nog steeds onder mijn vleugels heb, schreef ik voor volwassenen het boek Weet ik veel. Ik heb vaak gedacht: had ik die kinderen maar op haar schoot kunnen zetten. Dat had ze geweldig gevonden. Ik denk nog elke dag aan haar, aan hoe ze op haar hurken in die typische Indische zit ergens schelpen of stenen zocht of in haar prachtige, wilde tuin werkte met de hond om zich heen, aan haar liefde voor klaprozen, maar vooral aan hoe zorgzaam ze voor mij is geweest.”

Schrijfster Mirjam Oldenhave is bekend van haar verfilmde kinderboekenserie Mees Kees. Voor volwassenen schreef ze onder meer Alles goed en wel. In het kader van de Maand van de Filosofie (april) schreef ze het kinderboek De scoot-mobiele eenheid.

Bas MaliepaardFotografie: Robert Elsing (portret Mirjam), privébeeld.
Meer over

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden