Persoonlijk

Martine van Os: ‘Een paar maanden geleden leefden we nog in een andere wereld’

martine-van-os.jpg

Martine van Os kennen we onder andere als hét vrouwelijke gezicht van Tijd voor Max. Deze zomer zou ze voor de tiende keer op stap voor het programma We zijn er bijna! maar dat zat er door de coronacrisis niet in.

Martine van Os

Het besluit was snel na de uitbraak van het coronavirus genomen: de reis voor We zijn er bijna!, het programma dat ze deze zomer voor de tiende keer zou maken, werd afgeblazen. “Alles was in kannen en kruiken,” zegt presentatrice Martine van Os (63) met spijt in haar stem. “De reis zou naar Spanje gaan. Ik vind het vooral sneu voor de deelnemers. Het zijn ondernemende oude mensen die tot de laatste snik alles uit het leven willen halen.”

Wat is het programma voor jou gaan betekenen?

“Veel! Ik zie er elk jaar een beetje tegenop omdat ik lang van huis ben. Maar nu het niet doorgaat, merk ik dat het een belangrijk onderdeel van mijn leven is geworden. Vooraf denk ik veel na over de aanpak en de bestemming. En daarna werk ik zes weken aaneengesloten intensief samen met een ploegje. Erg raar dat ik hen nu niet zal zien.”

Waarom past dit bij je?

“In vrijwel alle programma’s die ik maak, hoe verschillend van onderwerp ook, wordt hetzelfde in mij aangeboord, namelijk de interesse in mensen en levens. Ik vind dat boeiend. Het is iets wat ik van mijn ouders heb meegekregen: sta open voor mensen en benader ze onbevooroordeeld.”

Het is ook een reden dat ze zich zo thuis voelt bij Tijd voor Max, dat ze sinds 2006 presenteert. Vanwege de bijzondere situatie waarin we verkeren zijn de uitzendingen daarvan verlengd tot begin juli; toen we Martine spraken zat ze nog middenin deze periode. “We werken ons uit de naad,” zegt ze. “We willen, juist nu, ons publiek zo goed mogelijk bedienen en informeren. Onderwerpen en gasten worden dagelijks aangepast, afhankelijk van het laatste nieuws. Dat maakt het erg intensief. Ik sta voortdurend in de hardloopstand. Toch geeft het gevoel dat ik me nog enigszins nuttig kan maken ook energie.”

Met welk gevoel word je tegenwoordig ’s ochtends wakker?

“Ik denk veel aan vroeger. Maar wat opvalt: kortgeleden voelt ook al als vroeger. Een paar maanden geleden leefden we nog in een heel andere wereld. Elke keer als ik ontwaak, moet ik mezelf in de arm knijpen en afvragen: gebeurt dit echt? Ik ben ook al een paar keer wakker geschrokken met de gedachte: ik moet naar mijn moeder en haar helpen. Ze is zes jaar geleden overleden. In de laatste fase heb ik haar intensief verzorgd. Ik was dat beeld een beetje kwijt. En nu popt dat gevoel weer op. Ik hoor dat ook van mijn vriendinnen. Moeders worden in zo’n coronaperiode opeens weer ongelooflijk belangrijk. Ik mis haar enorm, maar anderzijds ben ik ook blij dat ze dit niet hoeft mee te maken.”

Welk gevoel overheerst als je aan haar denkt?

“Een gevoel van warmte, samenzijn, geborgenheid. Een veilige haven. En praten: ze was een enorme praatmoeder. Daar heb ik veel aan gehad en dat mis ik.”

Ze was nogal dominant, vertelde je eens.

“Ja, maar ook heel beschermend. Het was heel liefdevol, maar dat kon soms beklemmend zijn. Voortdurend had ik het gevoel dat ze over mijn schouder meekeek en dat ik mijn leven moest leiden op een manier waar zij in elk geval tevreden mee zou zijn. Mijn oma overleed na een lang ziekbed toen mijn moeder dertien was en dat had een grote impact op haar leven. Haar veiligheid was weg en ze moest al jong zelfstandig zijn. Als kind voelde ik hoe blij ze was met mijn broer en mij; ze had weer iets wat echt bij haar hoorde. Omdat ze zelf niet het voorbeeld van haar eigen moeder kende, beschermde ze ons echter enorm. Ze besefte niet dat dat ook beklemmend kon werken.”

Martine groeide op in Den Haag, haar ouders waren socialisten in hart en nieren en actief voor de PvdA. Oud-premier Joop den Uyl was een huisvriend en beide gezinnen gingen met elkaar op vakantie. “Mijn vader en moeder hebben elkaar ontmoet op de redactie van Het Parool,” vertelt ze. “Ze vonden elkaar helemaal in het socialisme. Maar dat was waarschijnlijk ook het enige, want verder was het niet zo’n bijster goed huwelijk. De belangrijkste boodschap van mijn opvoeding was: je bent niet alleen op de wereld en eerlijk zullen we alles delen, enorme rijkdom was iets verderfelijks. En ook: oordeel niet meteen over een ander, kijk verder dan je neus lang is. Want in de basis is de mens oké. Ik heb daar veel aan gehad. Het is prettig om zo in het leven te staan, en ik kan het in mijn werk goed gebruiken.”

Martine van Oss

Wat was je droom als kind?

“Al van kleins af aan heb ik een enorme drang naar bewegen. En dat heb ik nog steeds. Het kan zomaar zijn dat ik plotseling opspring als ik met Wouter op de bank zit en muziek hoor. Wouter kijkt me dan aan van: oké, ze moet kennelijk weer. Maar Wouter kent dat zelf ook met beeldende kunst creëren, dat is ook een innerlijke drang. Ik wilde danseres worden en ging naar de dansacademie, maar het was te introvert voor me. Ik miste iets en wilde naar de Toneelschool. Op aandringen van mijn ouders werd het de Academie voor Expressie door Woord en Gebaar, dat was een docentenopleiding en bood meer zekerheid. Weer deed ik eigenlijk wat zij van mij verlangden, maar ik was er op mijn plek en het pakte uiteindelijk goed uit.”

Op de Academie werd je verliefd op Wouter, die daar als docent werkte. Was dat om je aan je ouders te onttrekken of zocht je die bescherming die zij gaven bij hem?

“Ik geloof niet dat ik op hem viel omdat ik net als thuis naar bescherming verlangde. Ik vond hem gewoon ontzettend spannend en leuk. Mijn ouders vonden het prima, zolang ik maar mijn eigen boterham verdiende. Dat vind ik geen slechte.”

Nadat je het huis uit was, zijn je ouders gescheiden. Heb je dingen bewust anders gedaan dan hen?

“Bewust weet ik niet. Wouter en ik hebben het goed en gezellig, maar soms vliegen hier ook de potten en pannen door de kamer. Maar dat gaat ook weer over. We hebben elkaar altijd vrij gelaten in wat we doen. Wouter wilde soms langere periodes naar het buitenland om te schilderen. Dat vond ik moeilijk, maar als ik van hem hield moest ik hem die vrijheid geven. Dat had hij ook. We gaan mee in elkaars werelden.”

En heb je als moeder bewust dingen anders gedaan dan je eigen moeder?

“Wat ik zelf als last heb ervaren, heb ik getracht anders te doen. Maar of dat is gelukt…? Mijn kinderen zijn heel tevreden, zeggen ze. Ik heb ze met dezelfde normen en waarden proberen op te voeden als waarmee ik zelf ben grootgebracht: zorg voor elkaar en zorg dat je je eigen boontjes kunt doppen. En geld is niet allerbelangrijkst; volg je hart. Julian heeft de modeacademie gedaan. Hij maakt vrij werk en exposeert, net als zijn vader. Bo deed op de Filmacademie productiedesign en is vormgever.”

Wat leer je in een periode als deze over het leven?

“Een studiogast in Tijd voor Max zei: ‘Een maand geleden wisten we nog precies hoe ons leven er over een maand uitzag. En nu niet. Dat is het moeilijke.’ Ik dacht toen: nee, we dáchten te weten hoe het eruit zou zien, maar in feite weet je het nooit. Het heeft lang redelijk goed uitgepakt en doorgesudderd. En nu is dat niet zo. Soms voel ik een enorme paniekvlaag opkomen over hoe het nu verder moet. Maar op andere momenten komt er een enorme rust over me en hoop ik, als dit straks over mag zijn, dat er in elk geval een rustigere, mooiere wereld is overgebleven. Dingen zullen radicaal zijn veranderd, verwacht ik.”

“Ik merk nu heel erg – en eigenlijk wist ik dat al – dat we zo verschrikkelijk aan het jagen en jachten waren. Constant renden we met volgeplande agenda’s achter onszelf aan, van het een naar het ander. En maar plannen. Afgelopen winter had ik, wat ik normaal nooit doe, ver van tevoren een reis voor deze zomer gepland. Vluchten en hotels waren geboekt. Uitgerekend nu gebeurt dit. Ergens vind ik dat ook mooi, hoe gek dat ook klinkt. Misschien gaat het rust brengen, waardoor we meer aandacht krijgen voor
elkaar. Waardoor we anders naar elkaar gaan kijken en anders in het leven staan. En gaan we wat mogelijk is weer meer waarderen. Want als er íéts is wat wij van deze tijd kunnen leren, is dat zien wat werkelijk belangrijk is.”

Tekst | Bram de Graaf
Fotografie | Feriet Tunc

Artikelen van Margriet ontvangen in je mailbox?
Schrijf je in op margriet.nl/nieuwsbrief.

Ook interessant