null Beeld Fotografie: Feriet Tunc. Productie & Styling: Brigitte Kramer. Visagie: Bart Brom
Beeld Fotografie: Feriet Tunc. Productie & Styling: Brigitte Kramer. Visagie: Bart Brom

Marian Mudder: ‘Ik heb ook een heel dappere kant’

Haar nieuwe boek, Wat ik eerder had willen weten, had actrice en schrijfster Marian Mudder (64) zelf graag willen hebben toen zij kampte met haar angst­stoornis. Een openhartig gesprek over de worsteling die het leven soms kan zijn.

Ze is lichter. Of misschien moet je zeggen: ze óógt lichter. Want na jaren zoeken, proberen, verder zoeken en weer proberen is ze eindelijk van haar angststoornis af. Waar ze eerst in de coulissen wenste dat ze dood was, alles om maar niet dat podium op te moeten, staat ze nu in volle rust in diezelfde coulissen. Met ‘slechts’ een gewone spanning. Over haar zoektocht naar therapieën om van haar generaliserende angststoornis af te komen schreef ze een boek, Sofasessies, en maakte er een voorstelling over. Ze merkte dat mensen vooral wilden weten wat ze heeft gedaan.

“Aan het einde van Sofasessies, zowel in het boek als de voorstelling, zegt ik: ‘Daar en daar moet je het een beetje in zoeken, want dat heeft voor mij gewerkt.’ Daar kreeg ik heel veel reacties op. Na de voorstelling kwamen mensen naar me toe die vroegen of ik er meer over kon vertellen. En ik ben helemaal geen schooljuffrouw die het allemaal weet, ik raffelde dat stuk juist snel af. Maar gaandeweg merkte ik dat mensen aan mijn lippen hingen als ik daarover vertelde. Ik dacht: dit moet ik niet in tien zinnen willen vertellen, maar ik moet er een boek over schrijven.”

Is het een zelfhulpboek?

“Ja, zo zie ik het wel. Het is ook een doe-boek. Het begint met een stuk theorie. Dat vind ik belangrijk, dat je begrijpt hoe je brein werkt, waardoor je minder snel jezelf de schuld gaat geven. Dat is ook één van de oorzaken van onzekerheid en angst, dat mensen zichzelf een loser gaan vinden. En na de theorie ga je aan de slag met oefeningen.”

De therapie die jou heeft gelopen is EFT, Emotional Freedom Techniques, een methode om neurologische verbindingen in je hoofd mee te veranderen.

“Veel therapieën die ik heb gedaan zijn alleen maar cognitief. Dat gaat over anders leren denken. Mijn ervaring is dat je het daar alleen niet mee redt. Want op het moment dat je bang bent, kún je niet meer anders denken, dan gaat je overlevingssysteem aan en dat is sterker dan wat dan ook. Met EFT kun je dat overlevingssysteem rustig krijgen door de triggers weg te nemen. Die hebben vaak te maken met dingen die in het verleden zijn gebeurd. Je bent nu bang voor iets wat je eerder hebt meegemaakt. Wat je doet, in het kort, is zachtjes kloppen op acupunctuurpunten op je hoofd, gezicht en bovenlichaam, terwijl je denkt aan de situatie die stress oproept. Stel dat je als kind bent gebeten door een hond en je hebt daardoor een angst voor honden ontwikkeld. Ook al zie je een heel lieve hond, dan ben je toch bang, want je hersenen denken: bijtgevaarlijk. Met EFT kun je die neurologische verbinding onklaar maken en vervolgens gewoon die hond aaien.”

null Beeld

Angst heeft vaak te maken met iets wat er vroeger is gebeurd, zeg je. Hoe zit dat bij jou?

“Ik had een emotioneel afwezige moeder. In al haar goedheid was ze niet in staat tot het uiten van genegenheid. Niet verbaal en ook niet fysiek. Omdat ze die genegenheid zelf ook niet had gekregen. Een van de dingen die heel belangrijk zijn om te weten, is dat trauma’s worden doorgegeven van generatie op generatie. Ik heb een keer een vrij heftige regressietherapie gedaan. We gingen terug naar mijn geboorte en de eerste jaren van mijn leven. Ik vroeg aan mijn moeder hoe dat was en ze zei: ‘Je was een ongelukje, maar we waren wel blij met je.’ Ik ben een nakomertje – mijn zus is tien jaar ouder en mijn broer zeven jaar – en was niet gewenst.

De eerste zes weken na mijn geboorte heb ik gehuild en, zoals dat toen ging, zei de arts tegen mijn moeder dat ze gewoon de deur dicht moest doen en mij moest laten huilen. Dat ontbreken van aandacht, daar heb ik zowel fysiek last van gehad – ik had ondertemperatuur, at niet en viel af – als emotioneel. Geen aandacht is voor een baby uitermate bedreigend. Het zorgt voor een overspannen overlevingssysteem waarbij je bij het minste of geringste in de stress schiet. Ik heb er uiteindelijk een generaliserende angststoornis aan overgehouden.”

Wat voor invloed heeft dat op jou als kind gehad?

“Ik was een heel gevoelig kind en eigenlijk totaal onbevreesd. Ik maakte me helemaal nergens zorgen over en deed en durfde alles. Ik had ook een heel sterk innerlijk leven, een soort fantasiewereld waarin ik me kon terugtrekken. Pas toen ik naar de lagere school ging, kwam die angst meer bovendrijven. Want dan gaat het over presteren, over je best doen, over dat je iets goed hebt gedaan of fout. Mijn overlevingsreactie was dat ik alles op mezelf betrok en daardoor het gevoel had dat ik slecht was. En daarmee genereer je voortdurend je eigen angsten. Voorheen, als een regisseur een opdracht gaf, was dat voor mij een worsteling. Ik deed het allemaal wel, maar het ging nooit zomaar. Dat koste ook bakken met energie. Ik had ook veel minder energie dan nu. Dat is nu zo anders, ik heb me nog nooit zo goed gevoeld als nu. En het gekke is dat ik altijd heb geweten, en vraag me niet waar ik het vandaan haalde, dat het zo zou kunnen zijn. Dat ik zonder angst zou zijn. Misschien komt het wel doordat ik als kind naar mijn ouders keek, die ook zo worstelend in het leven stonden, en dacht: het moet anders kunnen.”

null Beeld

Waar denk je dat je ouders mee worstelden?

“Met zelfhaat. Wat veel mensen, onbewust, hebben. Mijn moeder heeft een liefdeloze jeugd gehad. Als jong meisje moest ze al heel hard werken en werd er nooit iets aardigs tegen haar gezegd, nooit een compliment gegeven. Mensen snakken ernaar om te horen dat ze het goed doen. En als je weet dat je goed bent, ben je veel meer in staat om je eigen keuzes te maken. Mijn moeder heeft zich haar hele leven dwangmatig zorgen gemaakt. Om alles. Zelfs tot vijf minuten voor haar dood maakte ze zich zorgen of de dokter, ze werd geëuthanaseerd, wel zou komen.”

Hoe zou je je jeugd omschrijven?

“Ik had een vrij normale jeugd. Ik was wel een beetje eenzaam, er was weinig echt contact met mijn ouders. Met mijn vader wel wat meer dan met mijn moeder, ik was ook een enorm vaderskindje. Met hem speelde ik circusje en hij las me elke avond voor. Hij kriebelde dan altijd op mijn arm. We gingen samen naar de film, of wandelen op zondagochtend als mijn moeder wilde uitslapen. Ik had een sterke band met hem. Op die manier heb ik ook niet geleden onder de afwezigheid van mijn moeder. Pas later ben ik gaan begrijpen dat zo’n afwezige moeder een grote impact heeft. Ook in relaties. Ik heb heel erg verlatingsangst én bindingsangst, dan schiet het niet erg op in de liefde.”

Heb je nu een relatie?

“Ik heb geen relatie, maar wel een minnaar. En voor de duidelijkheid: het is geen getrouwde man. Ik wil er niet te veel over zeggen, maar we zijn nu al een aantal jaren minnaars. En dat werkt voor ons beiden heel goed. Misschien ben ik huiverig, relaties hebben voor mij voor veel verdriet gezorgd. In het verleden ben ik vaak een relatie aangegaan omdat ik een relatie wilde hebben. En ik was ook niet zo heel goed in verliefd zijn, want daar kreeg ik verschrikkelijke paniekaanvallen van. Ik ben dus voorzichtig.”

null Beeld

Als actrice lijken die angsten me nogal ingewikkeld, je staat toch de hele tijd in de schijnwerpers.

“Ja, maar ik ben ze ook nooit uit de weg gegaan. Ik heb ook een heel dappere kant. Maar natuurlijk heeft mijn werk een flinke duit in het zakje gedaan, waardoor het erger werd. Een onderdeel van mijn werk is afwijzing. Geen auditie mogen doen voor een rol of wel auditie mogen doen, maar de rol niet krijgen; dat helpt allemaal niet. Ik ben ook een tijdje meer televisiewerk gaan doen, omdat ik het theater minder leuk vond om te doen. Het publiek voelde als een enorm veroordelend monster. Ik ging hakkelen en kreeg black-outs. Het was verschrikkelijk. Dat ik nu zo onbevangen op het toneel sta, is daarom ook zo ontzettend fijn.”

In je boek staat een speciaal dankwoord voor je moeder.

“Het mooie is dat we dat wat tussen ons stond hebben kunnen helen. Als puber en als jongvolwassene was ik altijd boos op mijn moeder en deed ik onaardig tegen haar. Onze relatie is lang niet goed geweest. Toen mijn vader overleed, vond ik dat ik haar niet aan haar lot kon overlaten. En omdat ik niet wilde dat het een hel voor ons zou zijn, ben ik ervoor gaan zorgen dat onze relatie beter werd. Door de ontwikkeling die ik zelf heb doorgemaakt, kon ik op een gegeven moment met haar praten zonder dat ik boos werd. Mijn moeder kon nog weleens dingen bagatelliseren. Zo van: ‘Het viel toch allemaal wel mee?’ En dan kon ik haar uitleggen dat we materieel niks tekort zijn gekomen, maar emotioneel wel.

Door de gesprekken die we hadden kwam ik erachter dat zij nooit over haar eigen jeugd sprak, ook niet met mijn vader. Ik heb haar toen voor het eerst in contact gebracht met haar gevoelsleven, daar was ze gewoon niet mee bekend. Zodra mijn moeder iets voelde, ging ze huilen en moest ik haar aansporen om niet te huilen, maar te vertellen wat ze voelde. Hierdoor heeft mijn moeder na haar vijfenzeventigste nog een emotionele ontwikkeling doorgemaakt. En kon ze voor zichzelf opkomen. Hoe mooi is dat? Ze was een enorm dociel iemand, maar kon ineens in opstand komen als ze het ergens niet mee eens was. Doordat onze relatie verbeterde, kwam ik erachter dat mijn moeder een geweldig gevoel voor humor had. Dat kwam bij mijn vader helemaal niet aan bod.”

null Beeld

Vond ze het fijn dat jullie zo naar elkaar toegroeiden?

“Ja, dat vond ze heel fijn. We konden ook goed ruziemaken, hoor. Heel kort maar, ik zei altijd meteen: ‘Sorry.’ En dan zei zij: ‘Ach, ik weet toch dat je het niet meent.’ De laatste drie maanden van haar leven heeft ze in een zorghotel gelegen. De dood van mijn vader was een lijdensweg. Hij had longemfyseem en dat was een heel langzame aftakeling, vreselijk. Ik heb mijn moeder beloofd dat haar dat nooit zou gebeuren. Dus toen zij in het ziekenhuis kwam met een heel zware ontsteking in haar schouder, ze was toen 93, en zei dat ze euthanasie wilde, ben ik dat voor haar gaan regelen. Het was nog afwachten of ze wel voor euthanasie in aanmerking kwam, maar er was toch echt wel sprake van uitzichtloos lijden omdat ze heel veel zenuwpijn had. Uiteindelijk hebben we toestemming gekregen en toen was er ineens een datum voor haar einde.

Ik ben drie maanden lang elke dag bij haar geweest en we hebben er heel veel over gesproken. Dat was heel intiem en heel mooi. Ze wilde het ook echt, ze heeft geen seconde getwijfeld. Ik vroeg bijna elke dag aan haar of ze het zeker wist. Als we dan weer heel erg lol hadden, vroeg ik: ‘Wil je het nog steeds?’ En dan zei ze altijd dat ze het liever vandaag dan morgen wilde. Ze had een voltooid leven, ik heb er vrede mee dat het zo is gegaan.”

null Beeld

Mooi dat ze die keuze heeft kunnen maken.

“Ik ben zo dankbaar dat het mogelijk was. Toen de datum werd vastgesteld, ben ik in huilen uitgebarsten van dankbaarheid. De avond voor de euthanasie ging ik ’s avonds nog even met haar naar buiten. Ze zat in een rolstoel en ik rolde haar naar het grasveld bij de vijver. We dronken koffie met een groot glas Amaretto en hebben heerlijk zitten keuvelen. Er was nul drama. De volgende ochtend heb ik haar in een witte zijden pyjama gehesen en hebben we gewacht op de arts. Ik kijk met een liefdevol gevoel terug op deze periode. Ik heb mezelf lang een tobbertje gevonden, omdat ik me met mijn persoonlijke ontwikkeling bezig moest houden. Inmiddels ben ik zover dat ik denk: godzijdank. Nu pluk ik echt de vruchten van al dat werk. Ik beschouw het ook als luxe dat ik het heb kunnen doen. En ik vind het ongelooflijk belangrijk voor de wereld in zijn geheel. Hoe meer mensen tot verbinding in staat zijn, hoe beter het is. Daarom wilde ik ook dit boek schrijven.”

null Beeld

Is je boek een afsluiter van een periode, of een opening?

“Dat weet ik niet. Misschien wel allebei.”

FAVORIETEN VAN MARIAN MUDDER

App: “Spotify heb ik vaak aan. En ik kan niet zonder mijn weerapp.”
Muziek: “Als ik schrijf, luister ik veel naar Bach. Maar ik ben ook gek op Bowie.”
Vak op school: “Biologie.”
Gerecht: “Alles met mayonaise.”
Serie:Peaky Blinders.”

MARIAN MUDDER IN HET KORT

Na haar toneelopleiding debuteert Marian Mudder in theatervoorstelling De lente. Ze wordt bekend bij het grote publiek door haar rollen in Vrouwenvleugel en Baantjer. Daarna speelt ze in verschillende theater-producties, televisieseries en films, zoals Flikken Maastricht en Heer & Meester. Het afgelopen seizoen stond ze op de planken met de voorstelling Kaap liefde. In 2009 debuteerde ze als schrijfster. Ze schreef drie romans en twee zelfhulpboeken. Ook werkt ze als coach en EFT-therapeut. marianmudder.nl

Jarenlang had Marian Mudder last van angst. Ze probeerde alle mogelijke therapieën en las talloze zelfhulpboeken. Inmiddels is ze, naast ervaringsdeskundige, al ruim tien jaar therapeut, gespecialiseerd in angstproblematiek. Het zelfhulpboek dat ze schreef, heet Wat ik eerder had willen weten (€ 20,99, Ambo Anthos).

Met dank aan: Claudia Sträter, Fluresk, Modström, Expresso, Tramontana, Uniqlo, Feraggio, Fred de la Bretoniere.

Saskia SmithFotografie: Feriet Tunc. Productie & Styling: Brigitte Kramer. Visagie: Bart Brom
Meer over

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden