Maria Goos (66) Beeld Iris Plantinga. Styling: Ora Bollegraaf. Visagie: Nicolette Brøndsted.
Beeld Iris Plantinga. Styling: Ora Bollegraaf. Visagie: Nicolette Brøndsted.

PREMIUMInterview

Maria Goos (66): ‘Het leven mag een avontuur blijven’

Het leven gaat vaak razendsnel en scenario-schrijver Maria Goos (66) deed daar lang aan mee. Maar sinds een stoornis aan haar evenwichtsorgaan én corona haar leven vertraagden, waardeert ze een stille dag steeds meer.

Zelf vindt ze het totaal verschillende toneelstukken. Uit het hoofd, dat nu in de theaters te zien is, schreef Maria Goos speciaal voor haar vriendin Loes Luca. Het is een theatrale terugblik op de jeugd van de actrice die ­opgroeide in naoorlogs Rotterdam met haar moeder en homoseksuele vader. Vanaf september staat Maria zelf op het podium met ­acteursvrienden Sieger Sloot en Michiel de Jong in de vertelvoorstelling Seksklimaat, over de klimaatverandering, en óók over seks.

Melancholie

Klinkt inderdaad heel verschillend, maar wie de stukken naast elkaar legt, ziet toch twee belangrijke overeenkomsten: in beide voorstellingen blikken de personages terug op hun leven en gaat het over hoe ouder worden je blik op jezelf en de wereld beïnvloedt. Maria kijkt verrast en zegt dan: “Zo had ik het nog niet bekeken, maar daar heb je gelijk in. Ik heb dat melancholieke op een bepaalde ­manier altijd gehad. Een vriendin van me zei laatst nog: ‘Toen jij 22 was, zat je al ‘das war einmal’ te zuchten.’ Misschien komt het doordat mijn vader doodging toen ik tien was dat ik me zo bewust ben van de vergankelijkheid. Schrijven is voor mij denk ik ook een vorm van controle houden, van vastleggen wat anders zou vergaan. Maar dat die terugblik nu in beide stukken zit, zal ook met corona te maken hebben. Mijn drukke leven van altijd maar dóórschrijven en dóórproduceren kwam nagenoeg tot stilstand en er ontstond ruimte voor contemplatie, voor een beetje mijmeren over de 66 jaar die zijn verstreken. Wat is belangrijk geweest, wat waren de grote veranderingen?”

Noem eens zo’n verandering?

“De versnelling waarin we met z’n allen ­terechtgekomen zijn vind ik heel opvallend, omdat ik er zelf ook mee worstel. Ik hoor niet anders dan dat mensen hun levens te vol vinden. Dat vrouwen zijn gaan werken, leek eerst een enorme emancipatoire vooruitgang, maar in plaats van dat mannen mínder zijn gaan werken, zijn mannen én vrouwen heel hard gaan werken. Twee inkomens is voor veel mensen bovendien noodzakelijk geworden. Ik heb het gevoel dat we met z’n allen ergens zijn ingetrapt. Niemand wil die haast, dat voortdurende gevecht tussen privé en werk, die angst om dingen te missen. En toch doen we er met z’n allen aan mee. Dat is een groot ­verschil met vroeger.”

null Beeld

Jij had de coronacrisis dus ook nodig om op de rem te trappen.

“Ja, maar dat gebeurde al eerder toen ik in 2005 de ziekte van Ménière kreeg. Dat is een lek in je evenwichtsorgaan, waardoor je heftige duizelingen krijgt. Het eerste wat de kno-arts tegen me zei was: ‘Gefeliciteerd met je nieuwe leven, dit is je ziel die roept.’ Maar in de vijftien jaar daarvoor had ik op hoge golven gesurft. Ik zag alleen maar kansen, zou gek zijn als ik ze niet allemaal pakte: columns, ­reportages, toneelstukken, film, televisie en alles gíng ook nog eens als een malle. Ik had succes, kreeg prijzen, verdiende veel geld. Daarnaast had ik ook nog twee dochters en gingen mijn ex-man en ik drie dagen in de week naar voorstellingen. Ongelooflijk dat we dat allemaal deden. Ik leefde in een twintig jaar durende, verslavende euforie.”

Hoort dat snelle leven niet gewoon bij de fase waarin je toen zat? Nu kun je je het permitteren om kieskeuriger te worden en minder te werken.

“Zeker, maar het is zo jammer dat jonge ­mensen zo onder die werkdruk lijden en zich verscheurd voelen tussen werk en privé. Er zijn genoeg jonge mensen die best wat minder kunnen werken, maar het niet doen. Voor mij was die Ménière het eerste moment dat ik dacht: hoooo, wacht eens even…”

null Beeld

Zag je het als een correctie van je lichaam?

“Absoluut. Ik moet sindsdien regelmatiger leven, maar ik zal niet doen alsof me dat altijd lukt. Tegen het schrijven van Seksklimaat zag ik acht maanden op, maar toen ik eenmaal begon, zat ik wel tien uur per dag te typen. Ik kreeg meteen weer heftige duizelaanvallen. In het begin lukte het me beter om rustig te leven, omdat ik zo geschrokken was van de duizelingen. Maar na een tijdje werd ik overmoedig. Mijn dochters zeggen dat het bij me hoort: ‘Je beleeft alles heel intens.’ Ze bedoelen: je dieptepunten zijn heel diep, je hoogtepunten heel hoog. Ik ben een tikkie manisch.”

null Beeld

Zit je ermee dat het je niet altijd lukt om ­rustig aan te doen?

“Dat wisselt. Het zal nooit vanzelfsprekend worden dat ik een gelijkmatig, rustig leven leid. Er zijn schrijvers die ’s ochtends om negen uur beginnen te typen, lunchen, dan nog een stukje tikken en dan klaar zijn. Die discipline heb ik niet. Minder doen voelt voor mij in eerste instantie als verlies, ik moet nog steeds leren begrijpen dat minder niet slechter hoeft te zijn. Ik heb therapie van iemand die me bij de les houdt: ‘Wat heb je gedaan? Hoe gaat het met die oren? Zijn er signalen dat je te veel doet? Je mag per dag maar één ding naast je werk plannen, niet vier!’ Dat is toch kinderachtig, dat ik daar iemand voor nodig heb?”

Ben je nu niet een beetje te streng voor ­jezelf?

(aarzelt even) “Ja, dat is zo, want die drive is ook mijn motor, waar ik veel aan te danken heb. Niet alleen in mijn werk. Als ik thuis ­besluit een muurtje te schilderen, dan is ­binnen een week dat héle huis geschilderd. Het is meer… Om nou te zeggen dat ik een evenwichtig persoon ben…”

Je hebt dan ook iets aan je evenwichtsorgaan.

(schatert) “Ja! Letterlijk én figuurlijk, het zal vast met elkaar te maken hebben!”

Een van de thema’s in Uit het hoofd is: jezelf aan de buitenwereld durven tonen zoals je echt bent. Lukt jou dat?

“Inmiddels wel, denk ik. Wat ik je net vertel over de onevenwichtigheid in mijn karakter, had ik jaren terug niet hardop durven zeggen. Dat ik in de kern een heel serieus iemand ben ook niet. Ik voel altijd de behoefte om een ­beetje te entertainen. Dat probeer ik steeds meer te laten. In die zin lijken Loes en ik erg op elkaar. Aan het eind van het stuk laat Loes haar kwetsbaarheid toe, laat ze haar angst zien. En dan spreekt ze haar verbazing uit dat ze er zo ook mag zijn op het podium, ook al heeft het publiek al tien minuten niet gelachen. Ik denk dat dat met ouder worden te maken heeft, dat je steeds vaker denkt: wie ik ben is genoeg, want ik heb toch geen tijd meer om het te veranderen. Als je twintig bent, heb je een oceaan van tijd voor je. Ben je 66, dan is het een overzichtelijk meertje. Dus wat zou je nog? Dat zie ik als de rijkdom van ouder worden: er steeds meer op durven vertrouwen dat je mag zijn wie je bent.”

Na je scheiding in 2013 zei je dat je in je ­huwelijk de essentie van wie je bent was kwijtgeraakt. Heb je die teruggevonden

“Ik denk dat het in elke lange relatie gebeurt: je stemt je op elkaar af en bepaalde aspecten van wie je bent worden veel of juist niet meer aangesproken. In mijn huwelijk had ik bijvoorbeeld sterk de sociale rol: ik regelde het uitgaan, de feestjes, de vakanties. Toen ik op mezelf ging wonen, kon ik langzaam – na jaren – accepteren dat een rustige, stille dag ook waardevol is. Opeens herinnerde ik me: o ja, zo wás ik vroeger ook, een mijmerend, bedachtzaam, traag levend kind. Op de Toneelschool dacht ik nog: wat een manifeste mensen allemaal. Maar daarna ben ik me ook gaan manifesteren, een bepaald beeld van mezelf hoog gaan houden. Ik ben blij dat dat nu niet meer hoeft.”

null Beeld

Heeft dat besef je als moeder ook veranderd?

“Mijn dochters zeggen dat ik veel zachter en liever ben geworden, dat ik vroeger inééns driftig kon zijn. Kan ik me niks van herinneren. Ik heb meer tijd, meer rust, dat voel ik ook in het contact met mijn vijfjarige kleindochter, op wie ik een dag in de week pas. In het begin moest ze erg aan me wennen, ze kon echt naar me kijken met zo’n blik van: ben ik hier wel veilig? Langzaam begon ze me leuk te vinden en op een keer keek ze me aan en zag ik: nú is er een connectie, nu ziet ze me.”

Maria schiet vol: “Mooi hè? Dat is toch een wonder als dat gebeurt? Ik heb echt het gevoel dat ik een tweede kans krijg, om na het hectische leven als moeder nu in alle rust oma te zijn. Waarom ben ik nooit met mijn kinderen naar musea gegaan? Geen tijd, denk ik. Nu ga ik met Lena eens in de paar weken naar het Rijksmuseum. We hebben een heel eigen route langs haar favoriete schilderijen. Ze vindt het ook heerlijk om met mij door de buurt te slierten, een cakeje te eten bij de ­Marokkaanse bakker, bij de buren een stukje kroepoek te halen… Laatst maakten we een praatje met een man met een hondje. Nadat hij weg was, vroeg Lena: ‘Waarom heb je deze nog nooit aan mij laten zien?’ Zij heeft het idee dat oma een collectie interessante mensen heeft, die ze op oppasdagen voor haar klaarzet!”

Hoe is het met de liefde, ook meer rust?

(lacht) “Ik heb niemand op contractbasis. Ik vind de meeste mannen van mijn generatie niet zo aantrekkelijk. Vrouwen worden over het algemeen veel leuker oud. Ze zijn socialer, levenslustiger. Bij die mannen lijkt het alsof ze iets is afgenomen, bij vrouwen alsof er iets bijkomt. Die vrouwen beginnen lekker te oogsten van al die hechte contacten die ze hebben opgebouwd, ze zijn bevrijd van het zorgen. Mannen voelen zich na hun pensioen misschien niet meer belangrijk, minder potent en jong, ik weet niet wat het is. Bij veel mannen kreeg ik al heel snel het gevoel: het gaat jou niet om mij, jij wilt gewoon onder de pannen zijn. Dat vind ik zó onaantrekkelijk, dat je, als je zo oud bent, nog steeds iemand nodig hebt die de leegte in je leven moet opvullen. Ik hou van mannen die hun eigen leven hebben, die er wat van maken.”

null Beeld

Vind je het alleen wonen fijn?

“Ja, dat past eigenlijk heel goed bij me en ik heb ook zó’n leuk huisje. Ik ben een heel zelfstandig iemand, ik heb niemand nódig. Er is dus niet zo veel noodzakelijkheid om een nieuwe relatie te beginnen. Ja, ik lever in op het gebied van seks, intimiteit, exclusiviteit, maar dan denk ik: Maria, tel je zegeningen, je hebt het 33 jaar gehad. Ik verlang er soms wel naar hoor, maar als het komt dan komt het en zo niet, dan is het ook goed. Ik ben niet meer op zoek naar wat is geweest, het leven mag een avontuur blijven. Als ik terugblik, is het dat voor mij ook altijd geweest: een schilderspalet waar alle kleuren op zitten. Van angst, paniek, gekte en diep verdriet tot diepe verbintenissen, liefde, verstilling en feest. Dat is toch prachtig?”

null Beeld

Seksklimaat

Samen met bevriende acteurs Sieger Sloot en Michiel de Jong speelt Maria vanaf september Seksklimaat:
“Michiel en ik vonden klimaatverandering altijd een deprimerend, beklemmend onderwerp, omdat je weet dat je onderdeel van het probleem bent. Als het ter sprake kwam, meestal door Sieger, bogen we het gesprek liever zo snel mogelijk om naar seks, als bliksemafleider. ­Inmiddels zijn Michiel en ik net als Sieger vegetariër geworden, koop ik mijn kleren vintage en droog ik mijn was op een rekje. Ik wilde hier graag een voorstelling over maken, maar Seksklimaat is het moeilijkste stuk dat ik ooit heb geschreven, omdat het opgeheven vingertje steeds op de loer lag. Toen Michiel, Sieger en ik de eerste versie hardop lazen, zei ik halverwege: ‘Stop maar, dit is niks.’ Het heeft nog heel wat versies gekost, maar met veel meer humor is het volgens mij nu een vermakelijk stuk geworden dat toch ergens over gaat.”

null Beeld

Maria in het kort

Naam: Maria Goos.
Thuis: single. Twee dochters, twee kleindochters.
Opleiding: tot docent en ­regisseur aan de Toneelschool Maastricht.
Woonplaats: Amsterdam.
Tv: o.a. Pleidooi, Oud geld, Volgens Robert, Volgens ­Jacqueline en La Famiglia.
Toneel: o.a. Cloaca, Oumi, Smoeder, DOEK! en We zijn hier voor Robbie.

null Beeld

Maria’s favorieten

Film: “Bijna alles van de Coen Brothers en Thomas Anderson vind ik geweldig. Maar ook: Call me by your name, Magnolia en heel oud: Cabaret.”

Boek: “Ik houd van biografieën, nu lees ik die over de schrijversfamilie Mann.”

Tv: Tegenlicht, Het uur van de wolf, en mijn favoriet: Binnenstebuiten. Bij mensen binnenkijken en zien hoe de tv-kok iets lekkers maakt.”

Radio:Nieuwsweekend! Met de inspirerende boekenrubriek en presentatoren Mieke van der Weij en Peter de Bie, tussen wie een vrolijke spanning hangt, omdat ze zo totaal anders zijn.”

Podcast: Maarten van Rossem, De podcast. Zijn scherpzinnigheid en heldere, nuchtere analyses zijn een verademing in dit narcistische, hysterische tijdperk.”

Eten: “Italiaans. Bijna alles. Al jaren nauwelijks vlees. Iedereen moet minder en beter vlees eten! Of helemaal niet.”

Toneel: “Toneelgroep Amsterdam, die voorheen De warme winkel heette. Beetje elitair, dat wel. Het mooiste vind ik de stukken waar een heel gevarieerd publiek naartoe komt. Dat werkt zo verbindend, maar het lukt zelden. Mijn eigen stukken komen wat dat betreft best een eindje.”

Muziek: “Bach, Schubert, Fauré, Satie, Debussy, allemaal uit dezelfde tijd, rond 1900. Een explosie van creativiteit . Hedendaags: Edward Sharpe and the Magnetic Zeros. Een groepje hippies 2.0!”

Bas MaliepaardIris Plantinga. Styling: Ora Bollegraaf. Visagie: Nicolette Brøndsted.
Meer over

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden