Word abonnee

Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

Persoonlijk

Actrice Johanna ter Steege: ‘De fysieke aftakeling is niet leuk’

16ma47_johanna_m6z8127.jpg

Actrice Johanna ter Steege is net zoals vele andere geraakt door de coronacrisis. Ze heeft samen met andere mensen Cultuur in actie opgezet, een online demonstratie die zeven dagen lang duurde.

Verder vertelt ze openhartig over haar verhuizing naar een andere stad, haar Twentse roots en sluiten we af met haar favorieten.

Johanna ter Steege

Vlak voor we hebben afgesproken worden de coronamaatregelen weer wat aangescherpt: je mag nog maar één persoon per dag thuis ontvangen. En omdat Johanna nog een afspraak heeft staan, besluiten we het interview via Zoom te doen. Jammer, want zoals zij in de mail al terecht schreef: ‘Wel fijn om elkaar te zien. Dan gebeurt er tenminste nog iets live.’ En, zo is mijn ervaring, als je elkaar live ziet wissel je meer uit dan als je elkaar online ontmoet. Gelukkig maakt Johanna makkelijk contact. Zo natuurlijk en open als ze acteert, zo komt ze ook over in ons gesprek; alsof we elkaar al jaren kennen. Dat komt ook door de informele setting. Johanna zit thuis, achter haar laptop, zonder make-up, gekleed in een zwarte coltrui, het typerende blonde haar nonchalant opgestoken. En het komt misschien ook omdat we vrijwel meteen ontdekken dat we beiden in 2018 blijken te zijn verhuisd van Haarlem naar Rotterdam. Dat slaat meteen een brug.

Was de verhuizing een grote stap voor jou?

“Ik verhuisde voor de liefde. Mijn vriend Matthijs (theaterproducent Matthijs Bongertman, red.) heeft een zoon van vijftien die nog thuis woont. Mijn dochter is al het huis uit, dus het was het meest logisch dat ik Matthijs’ kant opkwam. Rotterdam is een geweldige stad, maar het duurt bij mij altijd even voor ik ergens wortelschiet. En als je niet meer langs het schoolplein staat zoals ik, ontmoet je minder snel nieuwe mensen. Matthijs woont hier al ruim twintig jaar, dus dat maakt het wel makkelijker. Aan de andere kant, dat is zijn leven. Ik ben overal nieuw. En ik mis wel nog het vertrouwde van Haarlem. De bakker, de kapper, de bekende gezichten overal, dat maakt dat je je ergens thuis voelt.” 

Dat alles nu dicht is helpt waarschijnlijk niet mee om die vertrouwdheid op te bouwen? 

“Gelukkig wonen we in een leuke buurt, met allerlei soorten mensen, onder wie veel kunstenaars en musici. Een actieve buurman organiseerde tijdens de eerste lockdown een soort ‘balkonsessies’. Hij benaderde de mensen die op dezelfde binnentuinen uitkijken om iets voor te dragen. En op een gezette avond kondigde hij iedereen aan. ‘Nummer 41!’ riep hij dan, en dan speelde de bewoner een pianosonate met open deuren. En dan volgde: ‘Nummer 48!’ en zong de betreffende bewoner een lied. Ik heb een gedicht van Ingrid Jonker voorgedragen. We hebben het drie keer gedaan, in juni was de laatste keer. Toen mocht er weer wat meer. Diezelfde buurman heeft toen een paar gaten in de heggen gezaagd, zodat alle tuinen in elkaar overliepen, en vervolgens dronken we met z’n allen een borrel.”

Door corona viel jouw werk plotseling weg. Hoe ging je daarmee om?

“De eerste weken was ik echt lamgeslagen. Toen dacht ik: oké, ik kan me terugtrekken in mijn eigen wereld en afwachten wat er gebeurt óf ik kan in actie komen. Het werd dat laatste. Ik voelde heel sterk dat we als kunstensector van ons moesten laten horen. Als je niet alleen naar de artiesten kijkt, maar naar iedereen die in de culturele sector zijn brood verdient, gaat het om meer dan drieduizend mensen. En dan heb ik het nog niet eens over de waarde van kunst voor een mens; hoe kunst mensen voedt en verbindt, inspireert en troost. Dat alles nu platligt heeft zulke grote gevolgen.”

Lees ook: Simone van der Vlugt: ‘Het is goed dat de roem zo laat kwam’

Actrice Johanna ter Steege: ‘De fysieke aftakeling is niet leuk’

Dus, wat heb je gedaan?

“Samen met een aantal anderen heb ik Cultuur in actie opgezet, een online demonstratie die zeven dagen duurde en waarbij vanuit evenementenlocatie DeFabrique in Utrecht 24 uur per dag livestreams werden uitgezonden met tal van voordrachten. Er deden 450 artiesten mee, maar ook bijvoorbeeld politici, brancheverenigingen, producenten en technici. Het eindigde met een oproep aan politiek Den Haag om de volledige culturele sector op zijn maatschappelijke en economische belang te waarderen en met langetermijnoplossingen te komen. Het was de grootste demonstratie ooit, 600.000 mensen hebben de oproep ondertekend. We hebben hiermee de sector inzichtelijker gemaakt en er de aandacht op gevestigd. En zelf geleerd dat we veel meer zullen moeten lobbyen.”

Wat betekent de crisis voor jou persoonlijk?

“Mijn voorstellingen stopten abrupt, en dus ook mijn inkomsten. Met Het oog van de storm, een theatervoorstelling waarin ik met onder andere Anne Wil Blankers en Hans Croiset speel, zaten we middenin de try-outs. Mijn solovoorstelling Ik heet Lucy Barton was net in première gegaan. Het was alsof ik keihard voor een marathon had getraind, maar niet mocht starten. En de bioscopen sloten, terwijl de film De beentjes van Sint Hildegard, waarin ik speel, furore maakte. Hij trok de eerste vier weken 500.000 bezoekers, veel meer dan de Amerikaanse concurrenten op dat moment. Toen de bioscopen in het najaar weer even open waren, volgden er nog 200.000. Ik heb enorm genoten van het maken van die film met Herman Finkers en van dat succes. Maar ik denk ook af en toe: hoe groot had het wel niet kunnen zijn als alles open was gebleven?”

‘Mijn roots worden steeds belangrijker,’ zei je in een eerder interview. Waarom is dat zo?

“Als pubermeisje wilde ik weg. Ik vond het leven, de sociale controle die zo sterk aanwezig was, er benauwend. Ik wilde niets liever dan de wereld ontdekken. Naarmate ik ouder word kijk ik objectiever naar waar ik vandaan kom. Ik hoef er niet naar terug, maar zie wel de waarde van dat eenvoudige leven, met een vast ritme en vaste rituelen. Ik zet me er niet meer tegen af, hoef er geen strijd meer tegen te voeren. Naarmate ik ouder word neem ik sowieso veel dingen meer zoals ze komen, zie mezelf allang niet meer als het middelpunt van de wereld. En ik denk vaker na over hoe mijn ouders het allemaal hebben gedaan. Zeker sinds ook mijn vader zo’n drie jaar geleden is overleden. Mijn moeder leeft al ruim 25 jaar niet meer.”

Wat is je vooral bijgebleven van hoe zij het deden?

“Wij woonden het grootste deel van de tijd met mijn grootouders onder een dak, dat heeft met name mijn moeder erg gevormd. Zij zorgde vooral, terwijl ze intelligent was en best had willen studeren; ze had verpleegster willen worden. Maar ze koos nooit voor een slachtofferrol. Ze maakte er wat van, een mooi voorbeeld. Daarnaast waren mijn ouders gelovig en zagen zij het als een opdracht van God om in harmonie te leven. Dat was enerzijds prettig, maar ook beknellend. Er was geen plaats voor conflicten, een andere mening hebben was problematisch. Het maakte uiteindelijk dat ik juist heel nieuwsgierig werd naar hoe anderen dachten. Ik wilde mijn eigen waarheid vinden, en die laten horen. En ik hoor graag wat anderen ergens van vinden. Daarin doe ik het bewust echt anders dan mijn ouders.’

Komt dat terugkijken ook door jouw voorstelling Ik heet Lucy Barton, waarin onder meer de vraag centraal staat hoe jeugdervaringen doorwerken in een leven?

“Eigenlijk ben ik daar al veel langer mee bezig. Het is ook essentieel in mijn vak dat ik erbij stilsta hoe iemand is geworden zoals hij is, om personages echt en overtuigend te kunnen neerzetten. Ik probeer me zo goed mogelijk te verplaatsen in mijn personage, te ontrafelen wat zij voelt. Tegelijkertijd weet ik dat je nooit écht weet hoe iets voor een ander was. Je kunt een ander nooit helemaal kennen. Je kinderen niet, noch je geliefde. Dat idee kan eenzaam maken, maar ik vind het troostend. Het is iets wat ik kan accepteren, waardoor ik het gevoel heb juist dichter bij de ander te kunnen staan.”

Ik heet Lucy Barton laat ook de complexiteit van een moeder-dochterrelatie zien. Herken jij je daarin?

“Hanna (actrice Hanna Obbeek) en ik hebben gelukkig een heel goede relatie. Ook nu zij volwassen is en op zichzelf woont spreken we elkaar veel. Mijn ouders vertelden me wat wel en niet mocht en dat was het wel. De gesprekken kwamen pas veel later, toen ik al ruimschoots volwassen was. Met Hanna praat ik altijd al over alles. Nu bijvoorbeeld over hoe zij deze periode ervaart en waar ze tegenaan loopt. Maar ik blijf wel haar moeder, ik hoef niet haar vriendin te zijn. Ik luister naar haar en als ze ergens mee worstelt, probeer ik haar te helpen relativeren en er voor haar te zijn. Maar ik moet bekennen dat er soms uitdagingen zijn waar ik ook niet zo snel een antwoord op heb.”

Welke bijvoorbeeld?

“Toen zij net begon met acteren had ze al snel heel veel volgers op social media. Daar kwam ze in een wereld van zien en gezien worden waarin zij zich niet herkende, maar zich wel toe moest zien te verhouden. Ze is een tijdje wat anders gaan doen en trok zich eruit terug, dat vond ze veel fijner. Maar nu ze weer acteert is de vraag of je die social media niet toch nodig hebt. Daarop bereik je je doelgroep. Het is een wereld die ik natuurlijk niet kende toen ik jong was. En ik heb er ook weinig mee. Meer dan waar ook word je daar beoordeeld op je uiterlijk. Mooi zijn wordt gewaardeerd en beloond. De hele maatschappij is er inmiddels op ingericht, er niet aan meedoen is nauwelijks een optie. Met name op vrouwen heeft dat veel impact, en al helemáál op jonge meisjes.”

Worstel je zelf met het fysiek ouder worden?

“De fysieke aftakeling is niet leuk en zeker in films ben je vaak ook zo groot in beeld. Maar ik ben gewend om naar mezelf te kijken, ik schrik niet van die rimpels. Soms zie je sterren die het ouder worden proberen tegen te gaan met allerlei ingrepen, maar of je daarmee opschiet? Neem Paul McCartney, die lijkt nu op Ken, van Barbie. Tja…. Ik probeer een beetje weg te blijven van die schoonheidsdoctrine. Maar ik heb misschien ook makkelijk praten. Ik heb werk, mooie rollen om te spelen.”

Dwing je dat ook af?

“Ik geloof niet zo in de maakbaarheid van het leven. Dat als je maar hard genoeg wil, de kosmos het je aanreikt. Voor sommige mensen is het helemaal niet maakbaar, ze staan door een moeizame jeugd al 1-0 achter, worden ziek of verliezen hun baan. Er leuk uitzien is pure mazzel, goed kunnen leren ook; allemaal vooral genetisch bepaald. Ik heb ook fases waarin ik iets graag wil, maar alles minder lekker gaat. Sinds ik met Matthijs ben stroomt alles weer veel meer. Hij zit ook in de theaterwereld en steunt mij enorm in wat ik doe. Daardoor durf ik ook meer zelf te ondernemen, meer eigen werk te maken, zoals de voorstelling Hanna van Hendrik. Hij zet mij in mijn kracht. Dat zie ik als een groot geluk.”

Favorieten van Johanna ter Steege

Serie: “De Netflixserie Dix pour cent vond ik geweldig. Hij gaat over een filmagentschap, waarvan de hoofdpersonen worstelen met elkaar en met hun lastige dan wel excentrieke clientèle: filmsterren zoals Juliette Binoche en Isabelle Hupert die zichzelf spelen. En dat tegen het decor van het verrukkelijke Parijs.”

Keuken: “Matthijs is een goede kok en ik vind het heel leuk om hem te helpen en samen van alles uit te proberen. We hebben net onze nieuwe stoomoven uitgeprobeerd. We maakten aardappeltjes, wortels en kip met pesto. Heel simpel, maar door die oven had alles meer smaak en was het echt superlekker.”

Stad: “Zonder twijfel is New York mijn favoriete stad. Sinds de jaren tachtig kom ik er geregeld, vorig jaar januari voor het laatst. Ik houd van al die verschillende wijken, van de energie en bruisende sfeer. Ik ga er graag naar het theater en ontdek elke keer weer een ander stukje van de stad.”

Muziek: “Met een groepje vrienden spreken we af en toe af om samen plaatjes te draaien. Daar geniet ik enorm van. Om de beurt spelen we iemands verzoeknummer, vaak uit de jaren zeventig en tachtig, toen we jong waren, en al snel dansen we tot diep in de nacht.”

Johanna ter Steege deed de Toneelschool in Arnhem. Al tijdens die opleiding richtte zij met een paar anderen theatergroep De Trust op. Ze brak door met haar rol in de film Spoorloos, waarmee ze de Felix Award won op het filmfestival van Berlijn. Daarna werkte ze met beroemde regisseurs als Robert Altman en István Szabó, maar ze speelt ook geregeld in Nederlandse producties, in zowel het theater als op het witte doek. Als de coronamaatregelen het toelaten is ze vanaf april weer te zien in de voorstelling Ik heet Lucy Barton. Meer informatie: ntk.nl

Artikelen van Margriet.nl ontvangen in je mailbox?
Schrijf je in via margriet.nl/nieuwsbrief.

Tekst | Deirdre Enthoven
Fotografie | Iris Planting
Styling | Brigitte Kramer

Dit interview met Johanna ter Steege is te lezen in Margriet 09, 2021. Je kunt deze editie nabestellen via magazine.nl.

Ook interessant