null Beeld Redactie
Beeld Redactie

PREMIUM

Joan schreef een dagboek over haar eenzaamheid: ‘Wat mis ik knuffels! Net nu ik het zo nodig heb. Om te huilen’

Joan van Baarle (76) heeft de afgelopen jaren nogal wat voor de kiezen gekregen. Haar 47-jarige dochter Gaby leed aan ondraaglijk oorsuizen (tinnitus) en na een lange lijdensweg kreeg ze euthanasie. Over het verdriet en de eenzaamheid schreef Joan twee boeken. Ook hield ze een dagboek bij. Dit zijn een aantal aangrijpende fragmenten daaruit.

null Beeld

Vandaag heb ik een leuk vooruitzicht. Vriendin M. viert haar verjaardag in Spaanse stijl. Sinds zij tweemaal het afgelopen jaar in Spanje verbleef, is zij fan van Spanje en van sangria! Alle gasten moeten iets Spaans in of op hun kleding dragen en voor degenen die niets hebben staat er een doos in de gang met Spaanse spullen. Ik heb lang geaarzeld of ik zou gaan, heen en terug drie en een half uur rijden, er is onweer voorspeld, heb ik wel gespreksstof en nog veel meer uitvluchten wisselden elkaar in hoog tempo af. Vanochtend heb ik de knoop doorgehakt, ik ga.

Ik ken dit gedrag van mezelf: hoe minder ik heb te doen en hoe minder uitdagingen er zijn, des te meer ik uitstel of niet doe. ‘Dat komt morgen wel.’ Zo raak ik in een neerwaartse spiraal en houd ik mijn eenzaamheid in stand. De enige die dat kan stoppen? Dat ben ikzelf.

null Beeld

Als een donderslag bij heldere hemel drong het besef tot me door dat er twee stille zomermaanden in het verschiet liggen. Ik dacht terug aan de vele zomers dat ik met mijn kleinkinderen zeven tot tien dagen mee ging kamperen in Frankrijk. Ik hoorde bij het gezin, voelde me nuttig, want ik was nodig. En wat genoot ik van het vermaken van de kleinkinderen, het oppassen of een dagje shoppen met Gaby. De kleinkinderen zijn nu volwassen, Gaby is er niet meer en de vanzelfsprekendheid hoe een zomer door te komen is weg. Ik moet nu echt gaan nadenken, een plan bedenken om invulling aan de komende twee maanden te geven.

De vorige zomers stonden in het teken van het schrijven aan mijn boek Hunkeren naar verbinding. Dat gaf structuur aan mijn dagen. Elke dag had ik wel een taak die moest worden volbracht. Dat gaf voldoening en verdreef de eenzaamheid naar de achtergrond.

null Beeld

Gisteren schreef ik over de komende stille zomermaanden. Wat ook niet helpt is dat mijn goede vriendin H. een paar maanden geleden is overleden, dat mijn fantastische buren en vooral vrienden zijn verhuisd en dat mijn voorzitterschap voor de Vereniging van Eigenaren is afgerond. Voor al dit afscheid is niet makkelijk vervanging te vinden. Mijn wereld wordt kleiner en aan mij dat te accepteren en voldoende invulling te vinden om niet gillend gek te worden.

Ik ga kruiswoordpuzzels oplossen. Je bent ook nuttig bezig als je jezelf vermaakt en een prettige dag bezorgt. Je hoeft niet altijd iets bij te dragen aan het grotere geheel.

null Beeld

Het zal wel komen doordat ik van de week aan de vakanties in Frankrijk dacht. Elke ochtend mediteer ik een paar minuten voordat ik mijn dagelijkse oefeningen doe. Vanochtend tijdens de meditatie begonnen spontaan de tranen uit mijn ogen te vallen, zonder snikken, gewoon als twee riviertjes stroomden ze naar beneden. Ik raak er gelukkig niet meer door van slag en weet dat de tranen na een tijdje opdrogen. Het is het verdriet om en het gemis van Gaby. In de loop van de tijd heb ik geleerd dit verdriet te accepteren en te omarmen. De rest van de dag was ik een beetje stilletjes en ook dat was goed.

De Vlaamse psychiater Dirk De Wachter schrijft in zijn boek De kunst van het ongelukkig zijn (2019) dat we met elkaar bij verlies en verdriet in gesprek moeten blijven, anders dreigt ons ‘ik’ zich in zichzelf op te sluiten en te verpieteren.Het lukt zelfs beter om verbinding met een ander te maken bij verdriet en tegenslag. Zelfs vele jaren na een groot verlies is het helend het verdriet te delen met een ander, door zelf het onderwerp aan te snijden of als een ander ernaar vraagt erop in te gaan.

null Beeld
null Beeld

Wat een fijne dag vandaag. Elke woensdagochtend maak ik een wandeling met vriendin N. Zo ook vanochtend. Het was mooi weer en tijdens het wandelen werd er weer heel wat afgekletst. Daarna even achter de laptop en op een holletje naar de tram en vervolgens met de trein naar de opticien in Leiden voor een oogmeting voor een nieuwe bril. Op de terugweg een ijsje gegeten en vanavond via een Zoomverbinding deelgenomen aan een boekbespreking van Klara en de zon van Kazuo Ishiguro. Ik voelde me de hele dag goed en ben nu moe.

Volgens Prof. dr. Erik Scherder helpt bewegen om de cognitieve achteruitgang tegen te gaan. Wandelen in de natuur helpt om problemen te relativeren en geeft een energiek gevoel. Door met een doel (oogmeting) naar Leiden te gaan, voorkwam ik het gevoel verloren rond te lopen. En de boek­bespre­king aan het begin van de avond doorbrak de sleur van weer een avond Netflix kijken.

null Beeld

Wat mis ik knuffels! Tijdens de twee jaar van corona mochten er geen knuffels worden gegeven en nu het wel weer mag, merk ik bij vele ontmoetingen aarzelingen en wordt er nog maar zelden geknuffeld, net nu ik knuffels zo nodig heb. Om te huilen!

Ga ik toch zelf meer knuffels geven. Ik merk wel of men dat toestaat.

null Beeld

Ik weet het en toch trapte ik er vandaag weer in. Zondag (niet mijn sterkste dag), mooi weer en drukte op de boulevard. Om mezelf toch even uit te laten begaf ik me onder de mensen(massa). Na nog geen paar honderd meter overviel me een treurigheid, een ongemakkelijkheid en een diep gevoel van eenzaamheid. Ik hoorde nergens bij. Omkeren en zo snel mogelijk zorgen dat ik thuiskwam. Weg van al die mensen. Ik moest denken aan een uitspraak van een oudere: ‘Zondag tussen twee en zes uur zijn de moeilijkste uren.’

Doelloos de deur uitgaan voor een wandeling werkt niet bij mij. Van tevoren bedenken welk rondje ik ga lopen of waar ik even iets ga drinken of een boodschap kan doen, zorgt ervoor dat ik niet door een gevoel van eenzaamheid word overvallen.

null Beeld

Elke ochtend ben ik weer blij dat de dag begint. Ik vind het nog altijd heerlijk om, zodra ik mijn ogen opendoe, beneden de krant te halen, een kopje koffie te zetten en terug in bed met krant en koffie de dag te beginnen. Daarna doe ik mee aan Nederland in Beweging (heb ik alvast weer vijftien minuten bewogen). Vandaag was de wekelijkse schoonmaak van mijn huis aan de beurt. Vanmiddag boodschappen gedaan en achter de laptop gezeten. ’s Avonds journaal en twee afleveringen van een serie op Netflix gekeken.

Het helpt tegen gevoelens van eenzaamheid om structuur aan de dagen te geven. Elke dag een doel te stellen, hoe klein ook. Van ‘morgen ga ik naar de markt’, ‘overmorgen ga ik naar museum x of ga ik breiwol kopen’.

null Beeld
null Beeld

De dag, die ik vreesde, verliep soepel! Geen afspraken voor vandaag, niets te wassen, te strijken of schoon te maken, gewoon blanco. Onverwacht een lang gesprek met een vriendin gevoerd, gelezen, boodschap gedaan, mails beantwoord en wat geschreven en toen kon ik alweer voor het avondeten gaan zorgen. En… ik voelde me niet eenzaam.

Dat is het loslaten en vertrouwen hebben dat de muren niet op je af komen en de eenzaamheid toeslaat, als er een dag is, waarop je geen taak(je), doel of afspraak hebt kunnen plannen.

null Beeld

Topzondag. Ik schrijf dit nu mijn bezoek weer naar huis is en ik even de dag wil doornemen. Mijn zus, zwager en buurman kwamen eten. Daarvoor zaterdag al alle boodschappen in huis gehaald en vandaag zo veel mogelijk voor het eten voorbereid, zodat ik niet tijdens het bezoek de hele tijd in de keuken hoef te staan. De tafel mooi gedekt en prachtig weer. Het was lekker en gezellig. Een tevreden mens.

Probeer op de moeilijkste dag van de week een afspraak met iemand of met jezelf te maken. Iemand uitnodigen om te komen eten of om koffie te komen drinken. Alleen of met iemand naar een film of naar een museum te gaan. En als je niet meer zo mobiel bent, nodig dan iemand uit om samen op de tv naar een film te kijken.

null Beeld

Van Baarle tel je zegeningen! Je bent gezond van lijf en leden. (Toegegeven, je hebt artrose aan je duimen en polsen. Je hoort slecht, maar daarvoor dienen je gehoorapparaten. Je hebt tinnitus (oorsuizen), maar dat is een fractie van wat Gaby hoorde, waardoor voor haar het leven ondraaglijk was geworden. Je hebt een liesbreuk, waarvoor de wachttijd vier maanden is en al jaren heb je scoliose, het kromgroeien van je rug beginnend bij de schouders. Maar dat heeft Mark Rutte ook.) Je kunt wandelend, fietsend of met de auto ergens naartoe. Je houdt ervan om naar een museum te gaan of naar de bioscoop en dat kun je ook alleen doen. Er ligt nog een puzzel op je te wachten van duizend stukjes en er liggen nog zes boeken op je nachtkastje om te lezen. Bovendien: wat denk je van je creatieve vaardigheid, die je de laatste jaren hebt ontdekt: schrijven? Je moet nog nadenken over het volgende onderwerp voor een artikel in het inspiratiemagazine De Evolutiegids en met het schrijven gaan beginnen. Houd dus op met zelfmedelijden. Dat kost energie en zorgt ervoor dat je wegzinkt in eenzaamheid, leegte. En dat doet pijn.

Af en toe moet je jezelf toespreken om de afglijdende schaal, waarop je je op dat moment bevindt, te stoppen. Ik bedenk wat allemaal nog wél kan en wat leuk is. Een doel, taak of vooruitzicht voor jezelf creëren om niet in ledigheid te vervallen. Dat zal de pijn van de eenzaamheid doen verzachten en verminderen. Jezelf aanspreken op je kracht en niet de zwakte laten overheersen.

Kom maar op zomer, ik ben er klaar voor.

Meer lezen?

Joan van Baarle schreef Gevangen in geluid (2017, Uitgeverij Lucht) over de lange weg die haar dochter Gaby, zelf moeder, heeft afgelegd langs medisch specialisten en alternatieve genezers in haar zoektocht naar genezing van haar zeer ernstige tinnitus. In Hunkeren naar verbinding, een andere kijk op eenzaamheid (2021, de Vrije Uitgevers) schrijft ze over haar eigen eenzaamheid. Het is een boek voor 65-plussers die zich eenzaam voelen of met eenzaamheid te maken krijgen en voor mensen, die nadenken over de invulling van hun leven na hun pensionering.

Joan van BaarleRedactie

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden