null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

PREMIUM

In Nederland wordt elke acht dagen een vrouw vermoord: dit wil je weten over geweld tegen vrouwen

Geweld tegen vrouwen komt helaas nog schrikbarend veel voor. Dat kan partnergeweld zijn, maar ook stalking of intimidatie op het werk. Ruim 45% van de vrouwen heeft er in haar leven mee te maken gehad.

  • Renée Römkens, emeritus hoogleraar huiselijk geweld.
  • Iva Bicanic, directeur van het Centrum Seksueel Geweld.

Partnergeweld

Het klinkt vreemd, maar de eigen woonomgeving blijkt (relatief) de gevaarlijkste plek voor vrouwen. Geweld door een (ex-)partner is de meestvoorkomende vorm van geweld tegen vrouwen: een op de vijf Nederlandse vrouwen maakt het mee. Je vraagt je af hoe dat kan, want we leven toch in een geëmancipeerde samenleving?

“Deze vraag stellen, is hem beantwoorden,” zegt Renée Römkens, emeritus hoogleraar huiselijk geweld. “Waarom verbaast dit mensen nog steeds, terwijl we al veertig jaar onderzoek naar partnergeweld doen? De ernst van het probleem is al jaren bekend, maar klaarblijkelijk willen we het niet weten. We denken dat we geëmancipeerd en beschaafd zijn, dat we onze impulsen onder controle hebben. Maar de impuls om geweld te gebruiken tegenover partijen die zwakker staan dan jij en die je je wil kunt opleggen, heeft de mens duidelijk niet onder controle. Vrouwen en kinderen zijn fysiek die zwakkere soort. Dat is heel pijnlijk om te beseffen, daarover willen we liever niet nadenken en daarom kan het geweld doorgaan.

Partnergeweld wordt gevoed doordat onze cultuur is geworteld in oude tradities die ons vertellen dat de man superieur is aan de vrouw, dat ze slimmer, sterker en sneller zijn dan vrouwen. Die ideeën vormen nog steeds een sterke onderstroom in onze samenleving.

Het feminisme heeft veel bereikt, maar dat roept ook weerstand op van verongelijkte mannen die vinden dat oude waarden onder druk staan. Bepaalde mannen grijpen, als ze zich gekrenkt of miskend voelen, naar geweld. Dat aantal is aanzienlijk. Vaak zitten deze mannen daar oprecht mee. Dat ze geen controle over zichzelf hebben, staat haaks op hun zelfbeeld. Maar ondertussen gaat partnergeweld gewoon door.”

null Beeld

Waarom loopt ze niet weg?

In Nederland doen slachtoffers van huiselijk geweld pas melding na gemiddeld 33 incidenten. Waarom is het zo moeilijk om uit een gewelddadige relatie te komen?

  • Je houdt van je partner en wilt dat het geweld stopt, niet de relatie. Hij belooft ook telkens beterschap.
  • Je partner heeft je sociaal geïsoleerd, je kunt nergens naartoe.
  • Je partner heeft je wijsgemaakt dat het geweld jouw schuld is.
  • Geweld ondermijnt je zelfvertrouwen: je durft de definitieve stap niet te zetten.
  • Je bent bang voor gewelddadige gevolgen als je weggaat.
null Beeld

Hulp

Ben je slachtoffer van huiselijk geweld en zoek je hulp? Neem dan contact op met Veilig Thuis (0800 – 20 00), het advies- en meldpunt voor huiselijk geweld. Je kunt ook bellen met de Blijf Groep (088 – 234 24 50) voor hulp en opvang. Ben je bang dat je leven in gevaar is? Bel 112.

null Beeld

Schaduwpandemie

In tijden van crisis neemt geweld tegen vrouwen toe. Dat komt door de stress die de crisis oproept en de straffeloosheid en de normalisering van geweld in conflictgebieden. Vluchtelingenvrouwen en vrouwen in oorlogssituaties krijgen vaak te maken met een toename van geweld, ook binnenshuis. Ook tijdens de coronapandemie nam huiselijk geweld toe. Tijdens de eerste maanden van de lockdowns stegen de meldingen van geweld tegen vrouwen dramatisch (Oxfam, 2021). VN-secretaris-generaal António Guterres noemde het geweld tegen vrouwen tijdens de coronapandemie daarom de ‘schaduwpandemie’.

null Beeld

Intiem terrorisme

Partnergeweld komt in alle lagen van de bevolking voor. Het kan gaan om fysiek geweld (mishandeling), maar ook om psychologisch geweld (de ander kleineren) of seksueel geweld (de ander tot seks dwingen). Er bestaan twee vormen van partnergeweld. Je hebt partnergeweld binnen een relatie die niet goed functioneert en je hebt intiem terrorisme.

Bij partnergeweld binnen een relatie die niet goed functioneert (ook wel situationeel geweld genoemd), vliegen beide partners elkaar in bepaalde situaties in de haren. Het geweld komt van twee kanten en kan soms chronisch worden door problemen die veel stress oproepen, zoals schulden, werkloosheid of verslaving.

Bij intiem terrorisme komt het geweld van één kant en is het ernstig en langdurig. Bij deze vorm van partnergeweld is de dader in de meeste gevallen een man. Hij is erop uit zijn partner volledig in zijn macht te houden en oefent op allerlei manieren controle over haar uit, bijvoorbeeld door haar te isoleren. Vaak gaan deze daders over tot het stalken van hun slachtoffer als zij de relatie verbreekt. De periode rond een scheiding is de gevaarlijkste fase in een vrouwenleven.

null Beeld

Femicide

In Nederland wordt elke acht dagen een vrouw vermoord. Bij meer dan de helft (56%) van deze vrouwen is de dader een (ex-)partner. Bij vermoorde mannen is maar 4% van de daders een (ex-)partner (CBS, 2021). We spreken van femicide, ofwel vrouwenmoord, als een vrouw wordt vermoord vanwege haar vrouw-zijn. Een voorbeeld: een vrouw verbreekt de relatie, maar haar ex-partner kan dat niet verkroppen. Hij voelt zich zo aangetast in zijn mannelijkheid, dat hij overgaat tot dodelijk geweld.

null Beeld

Seksuele intimidatie op het werk

Seksuele intimidatie op de werkvloer is ongewenst seksueel gedrag, waarbij de dader (die vaak een hogere positie bekleedt) het slachtoffer vaak onder druk zet zodat zij haar mond houdt. Het kan variëren van seksueel getinte opmerkingen en grappen, naaktfoto’s sturen tot ongewenste aanrakingen.

De psychologische gevolgen voor het slachtoffer kunnen enorm zijn, omdat ze er niet aan kan ontsnappen. Het gaat immers om haar levensonderhoud. In de zorg en in de horeca komt seksuele intimidatie het meest voor (CBS, 2019). Heb jij dit meegemaakt? Meld het bij je leidinggevende of de vertrouwenspersoon.

null Beeld

Serieuze problemen

Ongeveer de helft van de mensen die seksueel geweld hebben meegemaakt, krijgt daardoor serieuze problemen. Bijvoorbeeld psychische problemen (herbelevingen en nachtmerries), sociale problemen (je durft niet te praten over je probleem en trekt je terug), seksuele problemen (je hebt moeite met lichamelijk contact) en lichamelijke problemen (bekkenbodemproblemen, pijn bij het plassen). Zoek je hulp? Neem contact op met het Centrum Seksueel Geweld, 0800 – 01 88, centrumseksueelgeweld.nl

null Beeld

Victim blaming

Seksueel geweld is na partner­geweld de meestvoorkomende vorm van geweld tegen vrouwen. “Het bestaat in alle vormen en maten,” zegt Iva Bicanic van het Centrum Seksueel Geweld. “Het kan variëren van jarenlang seksueel misbruikt zijn door een familielid, tot betast worden op de fiets door een voorbijganger. Ik neem het allemaal serieus, want het is al zo moeilijk om ermee naar buiten te komen en dan helpt het niet als mensen zeggen: ‘overdrijf je niet een beetje, hij heeft je toch niet verkracht?’

Seksueel geweld kan eruit bestaan dat iemand iets bij je doet of je dwingt iets bij hem te doen, maar het gebeurt ook online, bijvoorbeeld als iemand je dwingt je voor een webcamera uit te kleden.

Veel mensen die seksueel geweld meemaken, geven zichzelf de schuld. Vaak hebben ze zich niet verzet, of hebben ze zelfs meegewerkt: dat is normaal slachtoffergedrag. Maar het slachtoffer denkt: ik heb me niet verweerd, ik heb het niet goed gedaan, ik had die deur nooit open moeten doen, nooit in die auto moeten stappen en dan durven ze het niet te vertellen.

Vaak geven buitenstaanders het slachtoffer ook de schuld. Dat noemen we victim blaming. Mensen zeggen bijvoorbeeld: waarom liep ze dan ook alleen over straat? Dat is onzin, mensen lopen zo vaak alleen over straat, dat moet gewoon veilig kunnen.

We willen graag geloven dat het ons en onze kinderen niet kan overkomen, maar dat klopt niet. Seksueel geweld kan iedereen overkomen, zelfs de grootste judoka. Dat idee vinden we niet fijn en daarom doen we aan victim blaming.”

null Beeld

Actie

De sleutel om geweld tegen vrouwen te stoppen ligt bij preventie en bewustwording. Margriet, Libelle, Flair en Nouveau slaan de handen ineen: ‘Ik ben #medestander’, zeggen wij, en roepen daarmee andere #medestanders op de pledge (belofte) te ondertekenen.

Op 25 november start Orange The World, de aftrap van een wereldwijde actie met zestien dagen aandacht voor ‘Stop geweld tegen Vrouwen’. Op deze dag kleuren verschillende gebouwen in Nederland, zoals de Waterpoort in Sneek, oranje. Die kleur staat voor de dageraad, een opkomende zon in een wereld zonder geweld tegen vrouwen. Jij kunt ook iets doen! Wil je de strijd tegen geweld tegen vrouwen steunen? Onderteken de ‘pledge’ op orangetheworld.nl.

Hulp nodig na geweld of bedreiging thuis, door je partner of een naaste? Of ken je iemand bij wie dit speelt? Bel bij direct gevaar 112. Bel Veilig Thuis voor advies of hulp via 0800-2000 (gratis en kan anoniem) of chat op veiligthuis.nl.

Renate van der ZeeGetty Images

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden