MT43 PERSOONLIJK BIJLMERRAMP Beeld Mariel Kolmschot, Visagie: Nicolette Brøndsted, Astrid Timmer.
Beeld Mariel Kolmschot, Visagie: Nicolette Brøndsted, Astrid Timmer.

PREMIUM

‘Ik ben nooit meer terug geweest, te confronterend’

Miriam Tonnaer (59) uit Arnhem was destijds programmamaker en maakte min of meer toevallig de eerste televisiebeelden van de ramp. Na de rampdag kreeg ze last van gezondheidsklachten. “Ik kijk sindsdien heel anders naar het leven.”

“Die hele mooie zondag had ik binnen gezeten bij Albert, een kennis van me die in een flat in de Bijlmer woonde. Mijn broer was net getrouwd en omdat ik bij de televisie werkte, had ik zijn bruiloft gefilmd. Het was mijn huwelijkscadeau aan hem: een video van die mooie dag. Albert had een montageset. We waren die zaterdag begonnen met monteren en bijna klaar. Ik wilde even mijn benen strekken en liep van de woonkamer naar zijn keukentje.”

Vuurbal

“Terwijl ik uit het raam keek, zag ik in mijn ooghoek een vuurbal overkomen, van links naar rechts, neerwaarts. Een rare gewaarwording. Terwijl ik nadacht over wat het geweest zou kunnen zijn, liep ik terug naar de andere kant van de flat waar Albert geconcentreerd achter de montageset zat. Door het woonkamerraam zag ik een enorme rookwolk omhoogrijzen, zo’n vierhonderd meter verderop. Ik had niets gehoord. Heel vreemd, want mijn schoonvader die in het centrum van Amsterdam woonde had wel een enorme klap gehoord.”

Enorme ravage

“Ik riep naar Albert die een koptelefoon op had: ‘Stop! Ik zag net iets uit de lucht naar beneden komen en daar is rook.’ Hij trok meteen de kabels van de videocamera los en zei: ‘Kom, we gaan erheen.’ Hij was daar goed bekend en via steegjes, bosjes en parkeergarages zijn we richting de rook gegaan. Onderweg zagen we niemand. We kwamen op een onheilspellende plek aan, nog altijd niet wetende wat er was gebeurd. We stonden voor een flatblok waar een ongelooflijke hap uit was. Een enorme ravage. Overal lagen brokstukken, maar daaruit konden we niet afleiden dat het om een vliegtuig ging. Er woedde een flinke brand. Ik stond meteen in een professionele modus en zei tegen Albert: ‘Film maar eerst daarboven.’ Ik keek om me heen, er was niemand verder, zo vreemd. Het was heet, het stonk naar iets van olie – kerosine dus bleek later. En het was doodstil.”

Vuurzee

“Na een paar minuten verschenen er meer mensen en die vertelden dat er een vliegtuig was neergekomen. Ik zei tegen Albert: ‘Wat een geluk dat die mensen er niet meer zijn.’ Ik was ervan overtuigd dat ze allemaal uit die flat waren. Maar ineens realiseerde ik me dat dit complete onzin was; ze zaten waarschijnlijk nog midden in die vuurzee. Honderden mensen waren voor mijn ogen mogelijk levend aan het verbranden. Ik stond naar een enorme ramp te kijken, hier gebeurde iets afgrijselijks. Het was een wake-upmoment.”

MT43 PERSOONLIJK BIJLMERRAMP Beeld

Filmscène

“Later is ook gebleken dat ik het toen bij het rechte eind had: er zijn hele gezinnen aangetroffen die nog aan tafel zaten voor het avondeten. Ze waren plotseling door het vuur overvallen. De temperaturen waren zó hoog geweest, dat hun verkoolde lichamen verbrokkelden als men ze wilde oppakken. Ik hoop van harte dat ze niet hebben geleden. Voor ons op dat moment was het allemaal heel abstract. We waren in een soort filmscène beland die ik met mijn hoofd niet kon bevatten. Het was zo onwerkelijk allemaal. Omdat ik het niet kon plaatsen in mijn hoofd maakte ik die belachelijke opmerking. Opeens werd ik kostmisselijk en voelde me een enorme voyeur en rampentoerist. ‘Stoppen!’ riep ik tegen Albert. ‘Weg met dat ding! We gaan ervandoor.’”

Het journaal

“Inmiddels waren ook de brandweer en de politie verschenen. Journalisten had ik nog niet gezien. ‘We moeten dit melden bij de NOS,’ zei ik. We hadden zo’n tien minuten uniek beeldmateriaal, besefte ik. Omdat ik in Hilversum had gewerkt, kende ik het doorkiesnummer van het NOS Journaal uit mijn hoofd. Albert wist van een tankstation in de buurt waar we konden bellen. Mobieltjes waren er nog niet in die tijd. We zijn erheen gerend en hebben de telefoon geconfisqueerd. Terwijl ik binnen stond, zag ik grijze bussen voorbijrijden met daarop de grote letters ‘evacué-bus’. Ik wist toen: dit is een nationale ramp.”

Shocktoestand

“Ik vertelde de persoon van het Journaal dat we in de Bijlmer stonden waar een ramp was gebeurd en dat we daar beelden van hadden gemaakt, maar ze waren al helemaal op de hoogte. ‘Kom zo snel mogelijk naar Hilversum!’ klonk het. Plankgas zijn we daarheen gereden, waar we in een soort van shocktoestand aankwamen. We hebben de band afgegeven en de beelden zaten meteen in de eerstvolgende journaaluitzending. Ze zijn de wereld over gegaan, het zijn iconische beelden. De NOS vroeg: ‘Willen jullie een vergoeding voor deze beelden?’ Meteen zei ik: ‘Absoluut niets!’ Ook al hadden ze een miljoen geboden, ik wilde niet cashen met het leed van andere mensen. We zijn teruggegaan naar de Bijlmer, ik om mijn spullen op te halen.”

Brokstukken en chaos

“Inmiddels was het al donker. De hele tijd hoorde je sirenes. Toen we in Alberts flat kwamen stond die vol rook: hij had een pannetje met bloemkool op het vuur staan en was dat vergeten uit te zetten toen we waren vertrokken. Ik wilde niet terug naar de rampplek – ik zou ook alleen maar in de weg lopen, ik wilde zo snel mogelijk naar huis. Thuis zat Cor me ongerust op te wachten. Op de televisie en radio en had hij gehoord dat er een vliegtuig was neergestort in de Bijlmer en hij maakte zich grote zorgen, want hij wist dat ik daar was. Hij had me proberen te bellen bij Albert, maar me niet te pakken gekregen. Ik heb mijn verhaal verteld. Ik was zo moe, maar slapen lukte niet. Elke keer zag ik weer dat beeld van die brandende flat, die brokstukken en chaos. Ik heb daar weken slecht van geslapen. Ook heb ik alles in de weken daarna gevolgd op het nieuws. Dat past bij je verwerking, denk ik. Ik had geen hulp nodig. Wel heb ik veel erover gepraat.”

Onder het kleed geschoven

“De problemen begonnen vrij snel na die rampdag. Er was iets mis met me. Ik kreeg problemen met mijn luchtwegen, ademen werd lastig. Ik had die rook daar ingeademd, er had een verstikkende lucht gehangen. Sindsdien ging het mijn gezondheid achteruit. De huisarts schreef astma-puffertjes voor, die hielpen niet. Er volgde een heel traject met longartsen, ik heb later zelfs in een longziekenhuis in Davos gezeten. De parlementaire enquête hierover heb ik nauwgezet gevolgd, maar het leek wel of het probleem onder het kleed werd geschoven. Als ik aan een van mijn behandelend artsen vertelde dat ik op die rampplek was geweest, werd er een beetje stoïcijns gereageerd: het zal wel. Het kreeg geen vervolg.”

Te confronterend

“Ik ben niet de enige. Ik had een vol, druk leven en heb het maar laten rusten. Het valt ook volkomen in het niet bij al die mensen die het leven lieten of die geliefden hebben verloren. Nu ik dit allemaal vertel, zie ik al die beelden weer voor me. En ik was een buitstaander die toekeek. Ik had geen familie daar, ik ben niemand verloren. Toch kijk ik sindsdien heel anders naar het leven. We willen zo graag denken dat we de regie daarover hebben. We vullen onze agenda’s met plannen en afspraken, en dat gold ook voor die mensen in die flats. Maar er kan dus zomaar iets gebeuren dat je leven helemaal op z’n kop zet. We denken dat alles maar vanzelfsprekend is, maar je moet elke dag plukken en ten volle benutten. Het leven is heel kwetsbaar en fragiel. Ik wil niet later achter de geraniums denken: had ik maar… Dat is een les die ik daaruit heb getrokken. Elke keer als ik langs de Bijlmer rijd, denk ik daaraan en aan die ene dag. Terug ben ik nooit geweest, ik heb zelfs onze ruwe beelden van toen nooit meer terug bekeken. Te confronterend wellicht. Ik heb me er echt van gedistantieerd.”

Bram de GraafMariel Kolmschot, Visagie: Nicolette Brøndsted, Astrid Timmer.

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden