Michelle van Tongerloo Beeld Michelle van Tongerloo
Beeld Michelle van Tongerloo

Huis- en straatarts Michelle: ‘Kijk in je eigen omgeving of je iemand kunt helpen’

Elke week zet Margriets hoofdredacteur Helene van Santen een vrouw in het zonnetje. Een vrouw die de spotlights verdient, omdat ze andere vrouwen in hun kracht zet. Omdat ze zich inzet voor een betere maatschappij. Omdat zij het verschil maakt. Deze week: Michelle van Tongerloo.

Kun je vertellen wat je precies voor werk doet?

“Ik werk met veel plezier als huis- en straatarts in Rotterdam. Als gewone huisarts werk ik in IJsselmonde, een wijk in Rotterdam waar behoorlijk wat sociaal-maatschappelijke problemen voorkomen. Als straatarts werk ik in de Pauluskerk en voor de Nico Adriaans Stichting.”

“‘Straatarts’ is een soort geuzennaam voor iemand die werkt met mensen die door de mazen van de vangnetten zijn getuimeld. Ik behandel de meest gemarginaliseerde groep mensen: verslaafden, psychiatrisch zieken, recidiverende delinquenten en een grote groep ongedocumenteerden. Er leven naar schatting zo’n vijfduizend mensen ongedocumenteerd in Rotterdam, maar je zult ze niet herkennen op straat.”

Kun je een voorbeeld noemen van wat je zoal tegenkomt?

“De meeste zorgen maak ik me om de groeiende groep mensen die door toevallige omstandigheden dakloos en dus automatisch onverzekerd zijn geraakt. Het leven wordt duurder, steeds complexer en behoorlijk individueel, waardoor mensen ook niet altijd op hulp van hun omgeving kunnen rekenen. Wat pech in het leven zorgt tegenwoordig al snel voor ernstige problemen.”

Wantrouwen in plaats van vertrouwen

“Ik zie ook elke dag weer hoe de voorzieningen die in het leven zijn geroepen om mensen te helpen, juist averechts werken, omdat ze gebaseerd zijn op wantrouwen in plaats van vertrouwen. Nederland heeft inmiddels 27 inkomensondersteunende maatregelen en de regelingen zijn inkomensafhankelijk of kennen een vermogenstoets. Mensen verdwalen echt in de regelgeving, waardoor zij vaak onopzettelijk een wijziging niet of te laat doorgeven: dan kun je al snel het label ‘fraude’ krijgen. We hebben in de toeslagenaffaire gezien waarin dat kan resulteren. Vaak al uitgegeven geld wordt teruggevorderd. Gevolg: schulden, schulden en nog meer schulden en een schuldenindustrie die hieraan verdient. De overheid is aantoonbaar de grootste schuldeneiser in Nederland.”

Een rekening van 33.000 euro

“Als je eenmaal echt in de ellende zit en dakloos bent, verlies je automatisch je zorgverzekering. Onverzekerde mensen ontlopen de dokter uit angst voor (nóg meer) rekeningen en ik zie ze dan ook vaak met totaal uit de hand gelopen problemen. Zoals mijn voorheen kerngezonde patiënt die zó lang met een griepje had rondgelopen, dat zijn hartkleppen waren beschadigd - hij was niet oud. Hij kreeg een hartstilstand voor mijn neus. Reanimatie en een lang ziekenhuistraject redden hem, maar toch kreeg hij onterecht de rekening – er zijn dekkende regelingen om deze mensen financieel te helpen - van meer dan 33.000 euro. En daar geneest hij natuurlijk nooit meer van.”

Geweigerd vanwege geen geld

“Áls je al gezien wordt. Want mijn patiënten worden heel regelmatig door zorgverlenende instanties geweigerd of ze moeten vooraf cash betalen – zelfs als ze met spoedeisende zaken bij een Eerste Hulp staan. Zo had ik een patiënt met persisterende dubbelzijdige ooronsteking, waarvan ik het vermoeden had van kanker in het neus-keelgebied. De KNO-arts weigerde. Of die patiënt met asymmetrisch gehoorverlies en hoofdpijn, waarbij ik ook het vermoeden had dat er een tumor zat: wederom niet geaccepteerd door een andere KNO-arts. Gebeld en gemaild dat er vergoedingen zijn: de patiënt is daarna wel in behandeling genomen. Ik zag een Afrikaanse patiënt met vermoeden van acute problemen met haar organen, een bloeddruk systolisch hoger dan tweehonderd, hoofdpijn en visusstoornissen. Met moeite werd zij geaccepteerd door de internist, maar daarna werd ik teruggebeld door de zorgmanager dat de patiënt toch níét welkom was. Een patiënt met ernstige buikpijn werd geweigerd door de eigen huisarts omdat hij niet de twee tientjes van een consult kon ophoesten. Ik zag een moeder geen chemo krijgen, omdat ze niet verzekerd was. En ik kan nog wel even doorgaan. En dit zijn echt niet alleen ongedocumenteerde mensen, ook gewoon Nederlandse mensen die hun hele leven belastingen en premies hebben betaald, maar door tegenspoed onverzekerd zijn geraakt.”

Iedereen is welkom

“Niet alleen helpen mijn assistente Lina en ik mensen de zorg te geven die ze nodig hebben, ook koppelen we mensen aan hulpverleners die hen op maatschappelijk gebied verder kunnen helpen. Vanuit mijn afdeling werken we samen met specialisaties op het gebied van vluchtelingen, Oost-Europese arbeidsmigranten en Nederlanders. We doneren medische behandelingen, geld om te leven, spullen en voedsel. Daarnaast helpen we mensen met rechtsbijstand, psychische hulp en onderdak. Ook door samen met hen theatervoorstellingen, kunstexposities en modeshows te organiseren, proberen we onze mensen hun waardigheid terug te geven. We leren ze ook mindfulness. Daarnaast is de Pauluskerk echt een kerk: wekelijks preekt de dominee daar, en iedereen is welkom. Goed om te weten : alle hulp in de Pauluskerk is gratis.”

“Maar ik doe ook andere dingen. Meer dan twee jaar ben ik bezig geweest met het verbeteren van de toegankelijkheid tot zorg op het eiland Sint Eustatius, waar ik een jaar heb gewerkt als eilandarts. Dit resulteerde onder andere in kamervragen en hopelijk zorgt mijn werk daar voor verandering. Ik ben niet iemand die makkelijk loslaat als ik iets in mijn hoofd heb.”

Er zijn voor een ander

“Naast mijn werk als arts schrijf ik ook voor diverse media en ben ik actief als spreker. Als ik op social media iets schrijf over een patiënt die in de ellende zit, wordt hulp en geld me toegeworpen. Zoals een patiënt die, onder andere door falende bureaucratie, dakloos was geworden. Drie jaar leefde hij op straat. Afgelopen week kreeg hij eindelijk een huis, maar hij had niets om erin te zetten. Ik plaatste een oproep voor huisraad en meubels. Hij kon de aanbiedingen niet meer aan: andere vrijwilligers reden het land door om alles op te halen en hielpen om de enorme aanwas te selecteren. Afgelopen halfjaar kreeg ik zo’n 70.000 euro aan donaties. Dat doet me echt goed. Dan denk ik: zie je wel, we willen er echt wel zijn voor anderen.”

Wat is jouw drijfveer?

“Opkomen voor zwakkeren in onze samenleving heeft er altijd ingezeten en ik weet niet precies waarom. Ik ben opgegroeid in twee heel verschillende werelden, een arme en een rijke, en ik zag wat voor invloed de plek van de wieg had op je kansen. Dat heeft wel iets met me gedaan. Ik kan me héél boos maken over onrecht in de wereld, maar ik weet ook dat dat van alle tijden is en nooit zal weggaan. Wat ik minder snap, is hoe we Nederland nog een verzorgingsstaat noemen, terwijl ik zie hoe onze verzorgingsstaat de afgelopen tien jaar is afgebrokkeld. Kijk, er gaat ook vast van alles goed. Maar als je nu aan de verkeerde kant staat, kan Nederland een wreed en gemeen land zijn. Vol van gedetailleerde regelgeving, procedures, handboeken, richtlijnen, protocollen, standaarden, voorschriften en contracten, gekenmerkt door de nadruk op rationele en economische principes als controle, efficiëntie en winstmaximalisatie. Maar leeg van liefde en zonder een menselijke maat.”

Hoe ziet jouw droom eruit (missie)?

“Ik ben niet echt iemand die droomt – wat ik droom, probeer ik meestal ook te doen. Maar een solidairdere samenleving zou ik wel heel prettig vinden. En een eigen, ongelooflijke goede gezondheidskliniek op Sint Eustatius.”

Waar ben je het trotst op, wat je tot nu toe hebt bereikt?

“Het trotst ben ik op mijn kinderen! Ik vind het ongelooflijk dat ik de moeder van twee zulke lieve wezentjes ben. Maar daar zul je niet op doelen. Ik ben blij dat ik mensen weet te motiveren iets voor anderen te doen. Als wat ik met liefde doe - de kwetsbaarste mensen helpen - anderen weer in beweging zet, dan hoop ik uiteindelijk dat de cirkel steeds groter wordt.”

Wie heeft voor jou (persoonlijk) het verschil gemaakt?

“Er zijn zo veel mensen geweest die mij hebben gevormd tot wie ik nu ben, zowel in negatieve als in positieve zin: ik ben ze allemaal dankbaar. Er is denk ik nooit één iemand die het verschil maakt. Maar mijn opa heeft wel een voorbeeldfunctie gehad. Hij is echt een doorzetter en een stand-up guy. In de Tweede Wereldoorlog is zijn huis gebombardeerd: hij werd uit huis geslingerd vanaf de eerste verdieping, brak zijn benen en verloor zijn vader. Niet alleen werd hij toen kostwinner, hij ging ook in het verzet. Na de oorlog kreeg hij een baan bij de drukkerij van de toenmalige verzetskrant en in de avonduren ging hij studeren. Hij trouwde met mijn oma, werd ingenieur en kreeg een goede baan bij Philips waar hij zijn hele leven heeft gewerkt.

Hij is (nu bijna 100) een enorme levensgenieter: wrang genoeg heeft de oorlog daaraan bijgedragen. Hij zegt altijd tegen me: ‘Ik heb in de oorlog zo veel ellende gezien, dat ik daarna alleen nog maar gelukkig kon zijn om wat ik had.’ De ellende in iets krachtigs omzetten: dat vind ik bijzonder.”

(De opa van Michelle overleed op zaterdag 18 juni 2022, in het weekend dat dit interview online verscheen) (red.)

Hoe kunnen onze lezers bijdragen of meehelpen?

“Ik denk dat lezers het beste kunnen bijdragen door in hun eigen omgeving te kijken of ze iemand kunnen helpen. Kijk niet weg als je bepaalde signalen ervaart, bijvoorbeeld veranderd gedrag bij een buurman. En help niet met mooie woorden: help concreet. Ik geloof steeds minder in ellenlange keukentafelgesprekken voeren over de ellende waarin iemand zit. Handjes uit de mouwen: die keukentafel opruimen, een kast kopen en in elkaar zetten, op de kinderen passen, geld geven, koken voor iemand – zonder iets terug te verwachten. En heb geen oordeel.’

“Je kunt ook geld doneren! Aan de Pauluskerk Rotterdam bijvoorbeeld, waar je per verschillend doel kan doneren. Of geef geld aan Collectief Kapitaal waar een particulier middels crowdfunding inkomen bij elkaar spaart om te geven aan mensen in bestaansonzekerheid. Realiseer je dat eenderde van de mensen in Nederland moeite heeft met rondkomen. Meer dan 600.000 gezinnen hebben problematische schulden. Met andere woorden: bestaansonzekerheid is geen individueel maar een collectief probleem, dat om een collectieve oplossing vraagt.”

Wie maakt volgens jou het verschil?

Ben of ken jij ook een vrouw die de spotlights verdient, omdat ze zich inzet voor andere vrouwen en/of de maatschappij? Mail naar zijmaakthetverschil@margriet.nl t.a.v. Helene van Santen / Zij maakt het verschil.

Helene van SantenMichelle van Tongerloo
Meer over

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden