Word abonnee

Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

Persoonlijk

Heleen van Royen: ‘Ik rebelleer nooit opzettelijk’

heleen-van-royen-ik-rebelleer-nooit-opzettelijk.jpg

Vrouw, schrijfster, minnares, moeder en oma, al die vrouwen zijn verenigd in Heleen van Royen, wier boek De gelukkige huisvrouw twintig jaar geleden verscheen. Dat viert ze met een nieuwe bundel.

De gelukkige huisvrouw

“Twintig jaar geleden kwam De gelukkige huisvrouw uit en dat jubileum vier ik met de nieuwe bundel Moeder, dochter, minnares. Een verzameling columns die nooit in boekvorm zijn verschenen, gecombineerd met nieuwe, langere stukken. Of er ooit nog een roman komt? Dat weet ik oprecht niet. Na Het doet zo zeer, de film over mijn dementerende moeder, vroegen mensen ook of ik nog een film zou gaan maken. Nee, ik zou niet weten waarover. Als er een geschikt onderwerp zou zijn, zou ik het zeker doen, en dat geldt ook voor een roman. Als ik zestig ben – dat weet ik wel – wil ik weer een selfietentoonstelling maken, zoals ik in 2014 heb gedaan. Dat lijkt mij supergaaf. Dan zijn we elf jaar verder en is mijn lichaam anders dan toen. Daar kan ik mij nu al op verheugen.”

Creativiteit

“Nee, het gaat mij niet om het shockeren. Wat nog niet gedaan is, dát is waar ik altijd naar op zoek ben. Ik zie mijzelf als een creatief die dingen bedenkt en uitvoert, en die bij het publiek iets teweeg wil brengen. Ik uit mijn creativiteit het liefst in meerdere vormen. ‘Kunstenaar’ vind ik een te zwaar woord voor mij, ‘artist,’ dat is waarschijnlijk een goede term. Schrijven, waarmee ik bekend ben geworden kan ik goed en vind ik leuk, maar ik kan het net zo makkelijk laten. 99 procent van mijn tijd houd ik mij met andere dingen bezig. Vooral met de gewone ditjes en datjes, al is er op gezette tijden wel meer nodig voor dat brein van mij dat altijd aan staat.”

Haar Rijkdom

“Door alles wat ik tot nu toe heb gedaan, was ik in de gelegenheid om voor mijn dementerende moeder te gaan zorgen. Het is veelomvattend geweest, maar terugkijkend zie ik die periode vooral als rijkdom, omdat het zo veel in mij heeft geheeld. Mijn moeder was niet makkelijk, hard zelfs, maar toen ze ging dementeren werd ze steeds zachter, en uiteindelijk gaf zij zich helemaal aan mij over. Het maken van de film Het doet zo zeer over dat hele proces, hielp mij enorm omdat ik niet alleen aan het sloven was – mantelzorg is gewoon slopend – maar tegelijkertijd iets creëerde. De film was niet alleen bedoeld voor mensen die in hetzelfde schuitje zaten als ik, maar ook om te laten zien dat dementie niet per definitie de mensonterende hel hoeft te zijn, zoals die vaak wordt voorgesteld. Dat idee behoeft wel enige nuancering”

Dichter bij elkaar

“Kanker of een andere ernstige ziekte is toch ook mensonterend? Het leven is nu eenmaal eindig en dat het soms naar en schrijnend afloopt is waar, maar zo wordt het niet altijd ervaren. Het bracht mijn moeder en mij juist dichter bij elkaar. Zij was de enige uit mijn jeugd bij wie ik mij echt veilig durfde te voelen en toen zij stierf was ik voor het eerst echt alleen; de draad met mijn wortels was definitief doorgeknipt. Toen heb ik besloten om mijn vader, die zelfmoord pleegde toen ik dertien was, op de dag van mijn moeders begrafenis bij haar te laten herbegraven. Uit puberale koppigheid ben ik destijds niet naar zijn begrafenis gegaan en zijn graf heb ik nooit bezocht.”

Haar toestemming

“Ik heb mijn moeder niet meer om toestemming kunnen vragen, maar ik meende haar goed genoeg te kennen om te weten dat zij zou zeggen: Heleen, als dat voor jou belangrijk is en goed voelt, moet je dat doen. Dus heb ik dat geregeld. Toen het eenmaal zover was, kwamen er onverwacht enorme emoties bij mij naar boven. Afgelopen juli, toen mijn eerste kleinkind Spencer werd geboren, ben ik naar het graf gegaan om daar te vertellen over mijn kleinzoon en hun achterkleinkind, al hebben ze dat niet meer zelf meegemaakt.” Ze schiet vol: “Dat was ook weer ontzettend emotioneel. Als ik aan die wond krab, golft het er meteen uit. Het is geen verdriet hoor, maar pure emotie. Die zit er. En gaat nooit weg.”

Lees ook:
Anita Witzier en dochter Julia over angsten, opvoeden, ouder worden én roem

Projectie

“Die beslissing over mijn vader was ook een vorm van creatief zijn. Weet je hoe ik het wil?” (slaat met haar vuist op tafel) “Ik wil het zó. Hiermee heb ik mijn eigen geschiedenis herschreven. Die drang was heel sterk: mijn ouders eindigen daar in dat graf, met z’n tweeën. Het was zowel een afsluiting als een nieuw begin voor mij. Ik weet heus wel dat er in dat graf alleen maar botten liggen, maar in mijn hoofd ga ik wel degelijk naar mijn ouders toe, die daar in de dood herenigd zijn en aan wie ik dingen kan vertellen. Dat dat gelukt is, geeft zo’n kracht!”

Het doet zo zeer

“Na de film Het doet zo zeer werd ik opeens anders bekeken. Die positiviteit vond ik ingewikkeld. Of ik nu bejubeld word of bekritiseerd, ik weet dat het met mij niet zoveel te maken heeft, maar meer met een projectie die de ander op jou loslaat. Even was ik niet langer de op seks beluste femme fatale – in mijn optiek een seksistische fantasie van bange mannen én vrouwen – maar een zorgzame dochter die haar moeder tot het einde had verzorgd. Ik weet hoe mensen op dingen reageren, dat is vrij voorspelbaar. En saai, dat ook, want stel je voor dat wij echt allemaal hetzelfde zouden denken? Wat kan er dan nog ontstaan? Zelf vind ik de film over mijn moeder niet wezenlijk anders, dan het seksdagboek dat ik daarna schreef en waarmee mijn imago weer kantelde.”

Het seksdagboek

“Ik uit mij nu eenmaal over zaken die ik belangrijk vind en die in mijn leven een grote rol spelen. En die – want uniek ben ik heus niet – sowieso universeel zijn. Seks is belangrijk voor de binding tussen twee mensen, en verdwijnt meestal door een gebrek aan communicatie tussen beide partners. Daarom schreef ik het seksdagboek dat geen ‘zo je moet seksen’-boek is, maar meer een ‘hoe praat je met elkaar over seks’-boek. Ik zette me alweer schrap voor het nodige commentaar, maar dat viel erg mee. De tamponfoto van mijn selfie-expositie veroorzaakte veel meer oproer. Bovendien merkte ik aan de enthousiaste reacties dat het veel stellen heeft geholpen om seks bespreekbaar te maken. Dat deed me goed.”

Imago

“Nee, gêne voel ik niet. Ik schrijf net zo makkelijk over een psychose als over een orgasme. Mijn dochter Olivia vermoedt dat ik een vleugje empathie mis. Dat ik gewoon niet kán begrijpen waarom mensen zich druk maken om dingen die geen enkele impact op hun leven hebben. Als ik er niemand kwaad mee doe, wat is dan het probleem? Daar heeft ze gelijk in. Het raakt me gewoon niet. Mijn kinderen zijn vroeger weleens met mijn publieke imago geconfronteerd. Dat was niet altijd leuk, maar het zijn allebei sterke karakters.”

‘Ik ben onwijs trots op ze’

“Ze hebben het mij nooit verweten, integendeel, Olivia heeft zelfs eens een hilarisch stuk voorgedragen over ‘de dag dat ik hoorde dat mijn ouders in Playboy staan.’ Zij is inmiddels 27 en werkt als bankier en Sam, mijn zoon, is 24 en werkt als zzp’er bij Talpa. Ik ben onwijs trots op ze en zij op mij, al verzuchten ze heus weleens: oh, mama weer. Maar ze zien ook dat wat ik doe iets teweegbrengt, en dat daar een gedachte achter zit. Het is niet zo dat ik opzettelijk rebelleer. Bart, mijn vriend, is jonger dan ik. Denk je nou echt dat ik heb gedacht: ik ga nu expres een jongere vriend nemen? Welnee.”

Heleen van Royen: Ik rebelleer nooit opzettelijk

Zeven jaar gelukkig

“Het zijn altijd weer de anderen die daar heel erg mee bezig zijn. Het loopt gewoon zo in het leven. En dat leven is een grillig pad waarvan je niet weet waar het op uit zal lopen. Dat vind ik eigenlijk wel prettig. Bart en ik zijn al zeven jaar heel gelukkig met elkaar. Soms is het even pittig door de combinatie van zijn ADHD en mijn bipolaire stoornis, maar een goede communicatie met elkaar helpt echt. Dan pas snap je de ander, want als het ingewikkeld wordt, ga je in een discussie te vaak van jezelf uit. In die zin was de corona-isolatie heilzaam, want we hebben wat afgepraat met elkaar.”

Huishoudelijkheid en gezelligheid

“Bart en ik houden allebei van huiselijkheid, van gezelligheid, wijntje drinken, lekker koken, met de honden naar de hei, een beetje kneuteren samen. Wij kunnen genieten van bijna niks. En nee, we hangen niet de hele dag naakt in de lampen, ook dat is te lezen in mijn seksdagboek. Ik hoop dat we nog heel lang bij elkaar blijven. Dat ik afgelopen juli voor het eerst oma ben geworden, was voor hem wel even wennen, maar ik vind het geweldig; ‘oma’ is een titel die die je toch maar even in je schoot geworpen krijgt.”

Grootmoederschap

“Gek misschien, maar vanaf het moment dat ik moeder werd, verheugde ik mij al op het grootmoederschap. Ik heb mijn dochter wat aan haar hoofd gezeurd over de voordelen van jong moeder worden: ‘Begin er nou maar jong aan, daar heb je alleen maar plezier van.’ En nu is het eindelijk zo ver. Het idee van opeenvolgende generaties vind ik iets prachtigs, ik wil ook beslist een mooie foto van mij, mijn dochter en kleinzoon laten maken. Ja, ik heb tranen met tuiten gehuild, toen Spencer werd geboren. Slopend vond ik het, als moeder ben je alleen maar bezorgd of de bevalling wel goed gaat.”

Modern familiy

“Spencer is zo mooi en lief. Ik pas nu een vaste dag per week op en dat is alleen maar leuk. Of we allemaal rond de kerstboom zaten? Uiteraard! Mijn gezin plus kleinzoon en aanhang, en de twee zoontjes van mijn schoonzoon Pieter, en mijn ex Ton. Modern family is op ons wel van toepassing ja. Ik ben een echt familiemens. Bij dit soort gelegenheden realiseer je je weer waar het in the end om draait: die kleine cirkel om je heen met de mensen waar je bij hoort. Dat is je vangnet. Voor mij is de zin van het leven simpel: dat we er zijn om voor elkaar te zorgen en elkaar lief te hebben.”

Artikelen van Margriet.nl ontvangen in je mailbox?
Schrijf je in op margriet.nl/nieuwsbrief

Dit artikel verscheen eerder in Margriet 2020-02. Je kunt deze editie nabestellen via magazine.nl.

Tekst | Heleen Spanjaard
Fotografie | Mariel Kolmschot

Ook interessant