null Beeld

Harma: ‘Er waren vroeger veel ‘regels’ waar je je nu bijna niks meer bij kunt voorstellen’

Hoe was het om op te groeien in een tijd waarin er andere ideeën heersten over bijvoorbeeld emancipatie, seksualiteit en zelfstandigheid? Wat is er sindsdien veranderd? Dochter Sanne gaat in gesprek met haar haar moeder over vrouw-zijn toen en nu.

Harma de Graaf (58) is samenwonend met Hans, heeft 3 kinderen, is leerkracht speciaal onderwijs. Haar dochter Sanne ten Wolde (31) vrijgezel, docent Filosofie en schrijver.

Werken en moederschap

Harma: “Toen ik zwanger was, stopte ik met mijn fulltime baan. Hoe blij ik ook met je was, ik miste mijn werk. Toen je drie maanden was, werd ik gevraagd voor een parttime baan op een andere school. Een unieke kans. Meer vrouwen wilden parttime werken en dat werd ons niet gemakkelijk gemaakt. Ze vonden het maar lastig, twee mensen op één functie. We hebben echt moeten strijden voor dingen die nu gewoon zijn.”

Sanne: “Knap hoe jij, soms tegen de stroom in, je eigen keuzes hebt gemaakt.”

Harma: “Ik werd er een leukere moeder van, maar iedere vrouw mag dat voor zichzelf bepalen.”

Sanne: “Mijn generatie kent weer andere moeilijkheden. Was het in jouw tijd op een bepaalde manier ook niet overzichtelijker? Wij denken meer: hoe moet ik leven, wat past bij mij? Er wordt tegen ons gezegd dat we werkelijk alles kunnen worden, maar hoe weet je dan waar je goed aan doet, wat je laat schieten of wat je droom is? Parttime of fulltime, eigen bedrijf of onderwijs: het kan allemaal, dus wat willen we nou écht? Daar kun je ook op vastlopen.”

Harma: “Dat zie ik om me heen ook. Wij hadden veel minder keuzes en misschien hadden we er meer gewild, maar de verwachtingen waren duidelijker.”

Sanne: “En wij hebben zó veel keuzes, dat we soms verdwaald raken in alle mogelijkheden.”

Emancipatie en gelijkheid

Harma: “Er waren vroeger veel ‘regels’ waar je je nu bijna niks meer bij kunt voorstellen. Seks voor het huwelijk of samenwonen was uit den boze, de boodschap voor jonge meiden was: oppassen voor jongens. Ik voer zo veel mogelijk mijn eigen koers, maar trouwde wel op mijn twintigste.”

Sanne: “Stel dat ik in jouw tijd jong was geweest, dan zou ik dus met mijn eerste vriendje zijn getrouwd. Gek idee.”

Harma: “Zo ging dat. Wilde je bij elkaar zijn, dan ging je trouwen. Samenwonen was geen optie.”

Sanne: “Nu vinden mensen het juist weer ingewikkelder om bij elkaar te blijven en is iemand zonder relatie niet meer zomaar ‘zielig.”

Harma: “Alleen op reis, zoals jij nu doet? Dat lijkt me geweldig, maar dat deed je gewoon niet. In mijn jeugd lag het behoorlijk vast wat je moest doen en denken.”

Liefde en relaties

Sanne: “Jij vertelde dat mensen vroeger zeiden: ‘Homoseksualiteit is een modegril.’”

Harma: “Het werd als een zonde beschouwd in de kerk waar wij naartoe gingen, echt een taboe. Toen ik mijn eigen mening ontwikkelde, vond ik dat zó erg en niet kloppend. Je mag zijn wie je bent en het maakt niet uit van wie je houdt. Liefde is voor iedereen. Zonder kan de wereld niet bestaan.”

Sanne: “Ik heb wel het gevoel dat we langzaamaan zachter worden met elkaar. Ik zie mijn leerlingen meer zelfonderzoek doen: bijstellen en reflecteren. Ik denk dat de jongeren van nu, nog weer meer dan ik destijds, in de gaten hebben dat normen ook maar gemaakte regels zijn en dat die niet eeuwig goed zijn omdat het altijd zo ging. En ik vind het mooi dat de ‘vrouwelijke energieën’ meer in de mode raken.”

Ambitie en keuzes

Sanne: “Zijn we preutser geworden met de jaren? Ik weet het niet zo goed. Ik denk dat mijn generatie verbaal juist minder preuts is, maar topless zonnen doen we bijna niet meer.”

Harma: “Toen ik twintig was, liep iedereen op het strand met blote borsten. Het was raar als je het bovenstukje van je bikini aanhad. Ik voelde me altijd wat ongemakkelijk en was liever bedekter, dus ik vind het wel fijn zoals het nu is.”

Sanne: “Eigenlijk best tegenstrijdig: er worden meer woorden ‘vuilgemaakt’ aan seks dan ooit, maar een niet-seksueel bedoelde vrouwentepel op Instagram? Ho maar.”

Tekst | Caroline van Mourik

Fotografie | Petra Hoogerbrug.

Redactie Margriet
Meer over

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden