Word abonnee

Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

Persoonlijk

Ernst Daniël Smid: ‘Uit schaamte heb ik mijn ziekte lang verzwegen; bang om afgeschreven te worden’

ernst-daniel-smid-uit-schaamte-heb-ik-mijn-ziekte-lang-verzwegen-bang-om-afgeschreven-te-worden.jpg

Na de dood van zijn vrouw Roos in 2011 kwam het leven van bas-bariton Ernst Daniël Smid in een neerwaartse spiraal terecht. Hij werd depressief, moest zijn huis verkopen en kreeg de ziekte van Parkinson. In Margriet blikt de zanger terug op hoe hij opkrabbelde en nu – voorzichtig – de blik weer op de toekomst richt. “Ik heb nu nog te veel leuke dingen in mijn leven.”

De bas-bariton zit rustig de krant te lezen in het café-restaurant van zijn broer. Naast hem ligt een grote golden retriever die opstaat om iedereen die binnenkomt vriendelijk te begroeten. “Die is niet van mij hoor, maar van mijn broer,” zegt hij terwijl hij de krant opzijschuift. Achtenzestig is Ernst Daniël Smid nu, maar nog steeds die grote charmante beer van een vent. Wel met een onophoudelijk trillende rechterhand; het gevolg van een tremor; symptoom van de ernstige ziekte die hem vijf jaar geleden trof: MSA-P ofwel Meervoudige Systeem Atrofie waarbij de P voor parkinsonisme staat. “Het is een agressieve variant van parkinson die uiteindelijk dodelijk zal zijn,” vertelt hij. “Ik heb nog een paar jaar. Stel dat het er nog zeven zijn, dan ben ik 75.” Op berustende toon: “Nou, dan is het ook wel mooi geweest.”

‘Zonder mijn stem ben ik niemand meer’

Parkinson overviel hem sluipenderwijs, schrijft hij in zijn ontroerend openhartige autobiografie Ernst. De zanger werd vergeetachtig; afspraken, verjaardagen en namen ontgingen hem steeds vaker. “Ik heb het gewoon te druk, dacht ik, dan krijg je dat. En te veel stress, dat ook.” Maar dat verstrooide en vergeetachtige van hem was wel vreemd. Hoelang kun je ‘te druk’ of ‘grieperig’ als excuus gebruiken? Nadat zijn rug en ledematen begonnen te verstijven en – het ergste – zijn stem hem in de steek begon te laten, sloeg de paniek toe, want: “Zonder mijn stem ben ik niemand meer.”

Hij roert in zijn koffie en zegt op stellige toon: “Ik heb het lang verzwegen. Uit schaamte. Bang om afgeschreven te worden.” Het werkte averechts; op radio en tv werd zijn verslechterende articulatie opgevat als dronkenschap waardoor hij genoodzaakt was om open kaart te spelen. Achteraf ervoer hij dat als een enorme opluchting. Hoe het nu gaat? “Ik ging het laatste jaar behoorlijk achteruit; ik praat steeds moeilijker, monotoner en wat nasaal. Maar het is nu redelijk stabiel.”

Dominee, advocaat of toch zanger?

Hij wilde dominee worden als hij later groot was. Of advocaat. “Jij praat en mensen moeten naar je luisteren. Gehoord willen worden, ik denk dat dat inherent is aan dat grote gezin in Lichtenvoorde met negen kinderen waar ik uit kom.” Op zijn zeventiende werd hij lid van een revuegezelschap uit het naburige Zieuwent. Daar stal hij het hart van zijn eerste vrouw Regien door het duet uit de Parelvissers te zingen. Hij zong vervolgens bij Operette Vereniging Winterswijk en deed auditie bij De Nederlandse opera. “Ik kreeg het advies om eerst maar eens flink op mijn stem te gaan studeren. Toen ben ik vier dagen in de week als leerling verpleegkundige in een tehuis voor lichamelijke gehandicapten aan de slag gegaan, de overige drie dagen ging ik naar het conservatorium in Amsterdam. Dat heb ik drie jaar volgehouden en toen kreeg ik een contract om in Duitsland te zingen.”

Je schrijft in je autobiografie dat je nooit iets afmaakte en je overal doorheen blufte. Je doet wel erg bescheiden over je kwaliteiten.

“Ik denk niet dat ik een carrière heb gehad waarvan ik kan zeggen: kijk eens, hoe goed ik was. Ja, ik heb in Carnegie Hall gestaan, maar dat zegt niks. Ik stond toevallig in een stuk dat daar werd opgevoerd. Goed, ik heb een aantal mooie dingen gedaan waar ik nog steeds heel trots op ben. Sweeney Todd bijvoorbeeld, en op mijn rol als Javier in Les misérables, ben ik ook supertrots. Ik heb liederen van Mahler gezongen op het Nationale Ballet Gala, ik denk dat ik in mijn leven nog nooit zo fenomenaal mooi gezongen heb. Maar ik had er meer uit kunnen halen als ik onderweg eens wat vaker een contemplatieve stop had gemaakt om na te denken over waar ik goed in ben en waarin minder. Ik kreeg te veel dingen aangeboden die ik wel kon en die pakte ik aan, lekker makkelijk. Alles liep vanzelf, ik hoefde me nooit ergens te sappel over te maken.”

‘Ik heb onderweg slachtoffers gemaakt’

Hij roert in zijn koffie en zegt meer tegen zichzelf dan tegen mij: “En ik weet niet of ik met alles goed ben omgegaan. Kijkt op: “Ik heb een prachtig leven gehad. Maar ik heb onderweg wel slachtoffers gemaakt. Dat ik van mijn eerste vrouw ben gescheiden was heel onbehoorlijk van me. Maar er trok een liefde aan me waar niet aan te ontkomen was.”

Roos ontmoette hij toen hij de hoofdrol in een opera van Tsjaikovski had. Zij danste in het ballet. Hij was 31 en vader van twee kinderen van vier en twee. Zij was net 21. “Het was allesverzengend. Ik móést naar haar toe. Wat het precies was dat mij zo van mijn sokken deed blazen weet ik tot op de dag van vandaag niet. Ze danste met zo veel gratie, vrouwelijkheid en sensualiteit… ik was verkocht. Dat ik mijn eerste vrouw zo veel pijn heb gedaan spijt mij enorm. Dat blijft mij tot in mijn urn achtervolgen.”

Is je eerste vrouw hertrouwd?

“Twee keer. Ze is hartstikke happy met een heel leuke man. Maar de man na mij stierf onverwacht aan een hersenbloeding. Daar voel ik mij schuldig over, dat ze dat heeft moeten meemaken.”

Daar kun jij toch niets aan doen? 

“Ja lieverd, zo zit jij misschien in elkaar, maar ik niet. Ik ben een olifant. Het knappe van Regien is dat zij zo pragmatisch is. Zij kijkt altijd vooruit. Ik ben een enorme omkijker.”

Nog even terug naar je stem: wat heeft die je gebracht?

“Een mooi leven, maar ook verdriet. Omdat ik ook met muziek bezig was op momenten die belangrijker hadden moeten zijn. De dood van vrienden bijvoorbeeld. Of dingen beloven die ik door mijn drukke agenda niet waar kon maken. Verjaardagen van de kinderen die ik miste. Alles draaide om die stem. Ik kreeg faalangst. Hoe bekender je bent, hoe groter de druk. Je móét presteren. Maar dan sluipen er door de zenuwen foutjes in en zing je niet zo goed als zou moeten. Les misérables heeft die angst eindelijk weggenomen. We speelden dat stuk driehonderd-zestig keer, dan komt op zeker moment toch het besef: het gaat goed, ik kan dit. Maar ik heb niet het niveau gehaald dat in me zat. Ik had er veel meer uit kunnen halen.”

Zijn rol in Les misérables betekende het einde van zijn operacarrière. De mening van het elitaire ‘klassieke kamp’ was dat opera onverenigbaar is met musical. ‘Ernst Daniel Smid gaat voor het geld,’ werd er gezegd. Hij haalt zijn schouders op: “Dat klopt. Maar het heeft mij en mijn gezin een mooi leven in welstand gebracht. Al draaide het wel altijd om mij, de narcistische aap.”

Hebben je kinderen je ooit verweten dat je weinig tijd voor ze had? 

“Ik heb het ze gevraagd en hun antwoord was: absoluut niet, pap. Lieneke en Geert bleven na de scheiding bij Regien wonen. Coosje, mijn derde kind met Roos woonde uiteraard bij mij. Dat heb ik ook moeilijk gevonden, in de pers leek het alsof ik één kind had in plaats van drie. Dat wil ik nog steeds rechtzetten. Hoe? Geen idee, daar ben ik nu over aan het nadenken. Sinds ik het ‘vonnis’ heb gekregen wil ik met iedereen de dingen proberen uit te spreken die onbespreekbaar waren.”

Met Roos kocht Ernst een droomhuis in Bussum. Zijn carrière floreerde, alles ging goed, geld genoeg, het waren de gouden jaren van zijn leven. “Onbezorgd geluk,” zegt hij. “Tot 2011. Toen kreeg Roos pijn in haar rug. Op de echo was een heel klein stipje op de alvleesklier zichtbaar: kanker. Ze stierf na een hels ziekbed een jaar later. Ze is maar 46 geworden.” Geëmotioneerd: “We gaan het nu weer over leuke dingen hebben, hoor.”

Ernst Daniël Smid: 'Uit schaamte heb ik mijn ziekte lang verzwegen; bang om afgeschreven te worden

Een neerwaartse spiraal

Na de dood van zijn vrouw kwam zijn leven in een neerwaartse spiraal terecht die zijn gezondheid ondermijnde; in drie opeenvolgende jaren kreeg de zanger een hartinfarct. “Stress, slapeloosheid, verdriet, hoge bloeddruk, dan kan je erop wachten,” zegt hij over die tijd. De belasting klopte aan met een aanslag van drieënhalve ton, met dank aan een onkundige boekhouder. Met pijn in zijn hart moest hij zijn geliefde huis verkopen waar hij met Roos en dochter Coosje zo gelukkig was geweest. “Ik voelde me in die tijd een beetje Job uit de bijbel, die raakte ook alles kwijt. Nu ben ik weer aan het opbouwen. Voor zover dat gaat, want ik ben nog steeds aan het afbetalen.”

En de liefde? Hij kreeg een relatie met Aly, maar die liep op de klippen door hun botsende karakters. Waarna Ernst, die inmiddels depressief was geworden, besloot om weer permanent in Winterswijk te gaan wonen, dicht bij zijn broers die hem meteen weer in hun midden opnamen.

‘Ik wil een vrouw, geen maatje’

Inmiddels gaat het dankzij de steun van zijn familie, de nodige therapie en de beste parkinsonspecialist van Nederland een stuk beter. Maar Ernst is geen man om alleen thuis te zitten. “Als ik ’s avonds met een biertje voor de tv zit en er is niemand om tegenaan te praten, niemand om lekker tegen aan te hangen en – lacht – niemand om te vragen ‘pak jij even een biertje uit de koelkast,’ nee, dat is niks. Ik wil een vrouw. Geen maatje. Een maatje is als een vriend, daar heb je geen seks mee. Al ben ik geen seksbeest meer.” Ook over de invloed van ziekte en medicatie op zijn libido is hij in zijn boek openhartig. “Dat zou toch geen taboe moeten zijn? Ik ben stijf in mijn rug, stijf in mijn benen, maar niet daar waar het moet. Het werkt nog wel hoor maar laat ik het zo zeggen, niet meer op afroep.”

Tot zijn blijdschap is er, na de nodige mislukte internetdates, toch weer een vrouw in zijn leven. “Jolanda. Een schat van een meid, die een diepe vriendschap voor mij koestert. Daar ga ik af en toe naartoe om even bij te tanken. We zijn lief voor elkaar omdat we elkaar lief vinden, begrijp je? Er is geen enkel bejag. Ik heb gemerkt dat dat dieper kan gaan dan een erotische relatie.”

Het is bewonderenswaardig hoe je elke keer kans ziet om weer op te krabbelen.

Met een zucht: “De volgende keer lukt me dat niet meer, denk ik. Maar ik heb nu nog te veel leuke dingen in mijn leven. Mijn vijf bloedjes van kleinkinderen bijvoorbeeld. Meemaken hoe zij groot worden is nu het doel in mijn leven. En zolang ik nog zingen kan – al zijn het geen zware stukken meer – blijf ik zingen en zolang ik nog op het toneel mag staan voor de mensen, blijf ik daar staan. Ik ga me niet verstoppen. Ik ben bezig met een paar theaterprojecten en hoop in november weer het podium op te gaan.”

Hij is hoorbaar moe geworden van het praten. Zijn spraak wordt slepender, zijn articulatie onduidelijker. Nee, bang voor de dood is hij niet. Maar een hersenziekte verandert een mens op verschillende niveaus. “Ik herken mezelf soms niet meer. Ik vind het erg om straks als een mij onbekende man dood te moeten gaan. En niet als Ernst Daniël.” Hij neemt nog een slok van zijn koffie, legt zijn ene hand op de heftig trillende andere en zegt toch weer opgewekt: “Maar als het straks op het toneel niet lukt om zwabberend en wel nog iets voor elkaar te krijgen, kan ik volgens mijn dochter Coosje altijd nog cocktails gaan shaken.”

Winnen

Meer lezen over Ernst Daniël Smid? Wij mogen 10 exemplaren van Ernst (€ 20,99 ) weggeven. Kans maken? Doe dan voor 20 september 2021 hier mee aan de winactie.

Tekst | Heleen Spanjaard
Fotografie | Marloes Bosch

M39 Cover HR JPG

Dit interview met Ernst Daniël Smid staat ook in Margriet 39, nu in de winkel! Daast dit gesprek lees je in dit nummer onder andere: happy ouder worden, blaasontsteking: zo kom je er snel vanaf, tips om gelukkig terug naar kantoor te kunnen gaan en nog véél meer. Haal het nummer snel in huis of bestel ‘m online zonder verzendkosten.

Ook interessant