MT43 M43 Dossier Beeld Illustratie: Ellen Gözel. Fotografie: Romy van Leeuwen (Stine Jensen), Getty Images.
Beeld Illustratie: Ellen Gözel. Fotografie: Romy van Leeuwen (Stine Jensen), Getty Images.

PREMIUM

Daarom zijn vrienden zo belangrijk voor je

Uit onderzoek blijkt keer op keer: we hebben onze vrienden nodig. Van ‘pleziervrienden’ tot ‘levens­getuigevriendschappen’: allemaal hebben ze een positieve invloed op onze gezondheid én ons welzijn.

  • Nan Stevens deed als psychogerontoloog en hoogleraar toegepaste sociale gerontologie onderzoek naar vriendschap en gaf tot het begin van de lockdowns vriendschapscursussen voor 55+-vrouwen
  • Stine Jensen is filosoof en schrijver van boeken als Echte vrienden, Vriendschap is alles en De beloning.

Door dik en dun

Van jongs af aan hebben we diverse soorten vrienden en vriendschappen, waarvan de zogenaamde levens­getuige­vriendschappen heel waardevol zijn en meer betekenis krijgen naarmate je ouder wordt, vertelt filosoof en schrijver Stine Jensen. “Het betekent dat je getuige bent van de diverse facetten van elkaars leven: studeren, werken, trouwen, kinderen krijgen, scheiden en mogelijk zelfs het overlijden van een dierbare. Buiten onze familie zijn er niet zo veel mensen die dit allemaal mee-maken. Mede door het gedeelde verleden kom je snel tot de kern. Want je vriendin kent je nog als tiener met te veel make-up, zij heeft je vader die lang geleden is overleden nog gekend. De continuïteit en de gemeenschappelijke herinneringen geven een vertrouwd gevoel en bieden sociale veiligheid. Vooral als je zo rond de zestig bent, ben je je meer bewust van de voordelen die dit soort vriendschappen brengen. Fasevriendschappen daarentegen zijn ook heel waardevol, omdat je in een bepaalde periode in je leven - werk, jonge kinderen, vriendinnen die op hetzelfde moment scheiden - hulp en steun bij elkaar vindt. Vaak verwateren deze vriendschappen als je in een volgende levensfase komt.”

MT43 M43 Dossier Beeld

Wat lijken we op elkaar

Vaak zoeken we vrienden uit die op ons lijken. Niet alleen qua leeftijd, opvattingen en interesses, maar ook de afkomst is meestal uit dezelfde sociaal-economische klasse. Zo zie je jezelf terug in die ander en krijg je bevestiging. Omdat iedereen een diep-gewortelde angst schijnt te hebben dat zijn visie op het leven niet klopt, is het fijn mensen te om je heen te hebben die op dezelfde manier naar het leven kijken. Bovendien denken we dat iemand die eenzelfde manier van denken heeft, ons ook aardiger vindt.

MT43 M43 Dossier Beeld
MT43 M43 Dossier Beeld

Lenie de Lang-Peters (88, links) is ruim tachtig jaar bevriend met Bep Holtman-Meijerink (87). vroeger reisden ze samen de hele wereld over, nu treffen ze elkaar nog wekelijks.

“Ik zat een klas hoger dan Bep, maar toen ik bleef zitten, kwamen we gelukkig bij elkaar in de klas. Konden we gezellig na school huiswerk maken. Vlak na de bevrijding werden Bep en ik lid van de Arbeiders Jeugd Centrale. Je werd je er daar van bewust gemaakt dat je als vrouw zelf de kost kon verdienen en dat je goed voor jezelf moest opkomen. We hadden het altijd gezellig: dansen, kamperen en de buurt ontdekken. Toen ik zestien werd, kreeg ik verkering met Leo die ik net als Bep van de lagere school kende. Niet veel later kreeg Bep verkering met Dick. Ook hij zat op dezelfde lagere school.”

“Op mijn 21ste trouwden Leo en ik, Bep en Dick traden twee maanden later in het huwelijk. Vanaf dat moment gingen we met z’n allen op vakantie: Italië, Duitsland, maar ook Canada, Amerika en St. Maarten. Die vakanties werden deels betaald met geld uit de zondagse kaartpot. Kerst en later oud en nieuw vierden we ook altijd samen. Bep is als een zuster voor me. Zo vertrouwd, zo dierbaar en warm. En heel dichtbij. Altijd woonden we dicht bij elkaar in de buurt.”

MT43 M43 Dossier Beeld

“Woorden hebben we sporadisch, echt ruzie nog nooit gehad. Leo is anderhalf jaar geleden overleden. Wat was ik blij dat ik Bep had, zij heeft mij enorm gesteund. Ik hoop dat ik dat ook voor haar heb kunnen doen na Dicks overlijden, ondertussen alweer zeventien jaar geleden. Ik kan me geen leven voorstellen zonder mijn beste vriendin. Lief en leed hebben we gedeeld. We spreken elkaar elke dag aan de telefoon, over de kinderen, ziekenhuisbezoeken en wat er op de televisie is. Ook zien we elkaar wekelijks. Ik zit in een verzorgingshuis, maar Bep woont nog op zichzelf, zo’n minuut of tien bij mij vandaan. Bep loopt van haar huis met de rollator richting mijn huis. Ik vertrek op hetzelfde moment met mijn rolstoel en vervolgens treffen we elkaar in het midden. Bep zit op haar rollator en ik in mijn rolstoel. Met een pakje limonade dat we van huis hebben meegenomen, kunnen we eindeloos kletsen, waarna we ieder weer vrolijk naar ons eigen huis gaan.”

MT43 M43 Dossier Beeld

Bij Verginia Spier (58, links) en Carin Zijlstra (67) sloeg de vriendschapsvonk onverbiddelijk over.

“Ik vond het wel een beetje intimiderend toen Carin zes jaar geleden op een training persoonlijke ontwikkeling zei: ‘Leuk dat je zo enthousiast bent. Maar wat is de andere kant daarvan?’ Dat zette me aan het denken, maar ik vond het vooral interessant dat Carin me op een natuurlijke, directe maar toch vriendelijke manier triggerde. Ze was me al eerder opgevallen tijdens die cursus. Wat is ze ad rem, was mijn eerste gedachte. En wat durft ze eerlijk voor haar mening uit te komen zonder angst voor confrontatie. De cursus duurde drie dagen. Carin had mijn aandacht, maar er was verder geen bijzondere klik. Tot ik een jaar later een volgende cursus deed en Carin weer tegenkwam. Als vanzelf zochten we elkaar op.”

MT43 M43 Dossier Beeld

“Er was meteen een natuurlijke verbinding. Weer keek ik met veel plezier naar haar manier van handelen: bijdehand, op een onderzoekende en respectvolle manier. Na de sessie spraken we af om een keer samen te eten en sindsdien gaan we geregeld uit eten. We kletsen over het leven, werk en lekker eten. Carin is een echte levensgenieter, iemand die van reizen en eten houdt. Ik zeg altijd wat ik denk, ben heel direct en dat is Carin ook. Dat bindt ons. Ik houd van sterke vrouwen om me heen en Carin is zo’n sterke persoonlijkheid. Dat ze volledig zichzelf is, heeft op mij een grote aantrekkingskracht. In 2018 is mijn moeder overleden. Dat was heel verdrietig en Carin was er ook toen voor me. Ik heb nog vrienden van toen ik zestien was, sommige zijn in het feesten en de drank blijven hangen. Daar heb ik weinig meer mee. Ik wil vooruit. Carin en ik zijn beiden zeer gepassioneerd in ons werk, dat vinden sommige mensen negatief, maar wij vinden elkaar daarin. Toen ik een boek had geschreven, heb ik dat ook met Carin gevierd. We maken elkaars hoogte- en dieptepunten mee. Het is een relatie met een lach en een traan, maar altijd warm. Carin is een vriendin voor het leven.”

Leven of dood

Weten wie je vrienden en vijanden zijn, was vroeger een kwestie van leven of dood. Evolutionair gezien heb je elkaar nodig om te overleven. Geen vrienden hebben, uitgesloten worden van een gemeenschap, zorgt ervoor dat een mens wegkwijnt. Kijk maar eens naar gevangenissen, waar isolatie een zware straf is. Mensen worden gek van eenzaamheid, omdat we sociale dieren zijn die voor ons welbevinden contact en aanraking nodig hebben.”

MT43 M43 Dossier Beeld

Nieuwe fase, nieuwe contacten

Psychogerontoloog en hoog-leraar toegepaste sociale gerontologie Nan Stevens over de verschillende aspecten van vriendschap.

Heb je als zestiger minder vrienden in vergelijking met toen je dertig was?

“Naarmate je ouder wordt, ben je vaak selectiever omdat je je er meer van bewust bent dat je tijd beperkt is. Dus blijven vaak de beste vrienden over. Plezier hebben in elkaars gezelschap is de basis, en dat geldt voor vriendschappen op elke leeftijd. Wel is het fijn om vrienden te hebben die hetzelfde hebben meegemaakt. Stel: je ondergaat een staaroperatie, dan kan een vriend(in) die hetzelfde heeft meegemaakt je advies geven. En als je een verlies meemaakt, geeft het steun om te zien dat vrienden in dezelfde positie verder zijn gekomen.”

MT43 M43 Dossier Beeld

Familie of vrienden?

“Beiden zijn belangrijk voor het gevoel van verbondenheid en dat hebben we nodig om gelukkig in het leven te staan. Tot op hoge leeftijd kun je nieuwe vrienden maken als je ervoor openstaat. Toen mijn moeder naar een verzorgingshuis verhuisde, kreeg ze ook daar nieuwe vrienden.”

Wat vind je zelf belangrijk in vriendschappen?

“Verbondenheid en bevestiging zijn belangrijk, maar ook het blijven ontwikkelen van sociale vaardigheden. Hoe onderhoud je de vriendschap en los je problemen op? Openheid is daarbij heel belangrijk. Als je moeite hebt met een bepaald aspect in een vriendschap en je bespreekt het niet, dan ga je die persoon vermijden en dat is jammer.”

Hoe ga je verder als een goede vriendin overlijdt?

“Ga bewust het rouwproces aan. Voel hoe belangrijk de vriendschap was. Toen een goede vriendin die ik nog vanuit mijn studietijd kende overleed, was ik behoorlijk van slag. Omdat we de laatste jaren veel samen wandelden, ben ik een periode alleen dezelfde paden gaan bewandelen, waarbij ik onze mooie gesprekken herdacht. Het voelde als herbeleving van onze vriendschap en gaf me troost.”

Goede investering
Vrienden worden gaat niet van de ene op de andere dag. Het duurt zo’n vijftig uur voor een kennis een goede bekende wordt en een beste vriend word je na ruim 200 uur.

Bron: communicatiewetenschapper Jeffrey Hall van de Kansas University.

Digitale intimiteit

Omdat er meer ‘lichte’ ofwel non-frictievriendschappen via het internet ontstaan, gaat het gemiddelde van vier à vijf goede vrienden naar twee of drie. Hierdoor komen er dus meer lichte vriendschappen bij. Vaak zijn deze online vriendschappen wel heel bevredigend: je vertelt elkaar over je dagelijks leven, grote problemen en kleine voorvallen zonder dat je daarop wordt beoordeeld. Ook steeds meer zestigers zoeken online vrienden. Nan Stevens: “Denk maar eens aan chatgroepen met mensen met dezelfde ervaring of interesses. Toen mijn zus weduwe werd, heeft ze veel steun gehad aan een lotgenotengroep en er zelfs een leuke vriendin aan overgehouden.”

Het belang van vriendschap

Stine Jensen: “Zeker als je wat ouder bent en zaken als werk, directe zorg voor kinderen en veel sociale verplichtingen minder zijn geworden of zelfs zijn weggevallen, zijn goede vrienden erg belangrijk. Ze geven je een veilig gevoel, een gevoel van gezellig thuiskomen. Bij hen kun je je kwetsbaar opstellen, kun je kwijt wat er niet goed met je gaat.” De Griekse wijsgeer Aristoteles kwam tot de volgende driedeling in vriendschappen.

  1. Met pleziervrienden doe je leuke dingen, bijvoorbeeld uit eten, naar de film, fietsen of tennissen. De basis van deze vriendschap is dat je een gemeenschappelijk hobby deelt.
  2. Nuttige vrienden zijn altijd op te trommelen als je niet weet hoe je pc werkt, je je tuin wilt herinrichten of als iemand een boodschapje voor je moet doen. Een handige, praktische vriendschap. De basis van deze vriendschap is dat je dingen voor elkaar doet en er beiden baat bij hebt. Jij helpt met dit, zij met dat.
  3. Deugdelijke of vertrouwelijke vrienden vormen je karakter en durven je tegen te spreken. Met hen heb je de gesprekken die ertoe doen: wat is er nou eigenlijk echt belangrijk, wat doet er toe in míjn leven, hoe zit de wereld in elkaar? “Mannen- en vrouwenvriendschappen verschillen behoorlijk. Mannenvriendschappen kenmerken zich door samen dingen te doen en elkaar met praktische dingen te helpen, dat smeedt een band. Vrouwen hebben emotionele vriendschappen, toetsen elkaars meningen en voeren vooral gesprekken over gevoelens en ondersteunen elkaar emotioneel. Dat wat je op je zestiende bond, is nog steeds van belang op je zestigste.”

Een goede vriend…

♥ maakt je aan het lachen ♥ luistert naar je, ook al vertel je honderd keer hetzelfde ♥ geeft wijze raad ♥ houdt je een spiegel voor ♥ durft te zeggen dat hij/zij het niet met je eens is ♥ houdt van je om wie je bent

Els MeyerIllustratie: Ellen Gözel. Fotografie: Romy van Leeuwen (Stine Jensen), Getty Images.

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden