null Beeld Iris Planting. Visagie: Thirza Waasdorp.
Beeld Iris Planting. Visagie: Thirza Waasdorp.

PREMIUM

‘Cultuur verbindt ons allemaal, want in essentie zijn mensen niet heel verschillend’

Structuur was er vroeger thuis bij Gunay Uslu (49) amper. Vrijheid en een open blik des te meer. Het maakte de staatssecretaris van Cultuur en Media tot de vrouw die ze vandaag is: iemand die er helemaal voor gaat om het belang van cultuur te benadrukken. “Cultuur verbindt onze emoties.”

null Beeld

Geboren Haarlem, 25 oktober 1972.

Studie Cultuurwetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam.

Was Cultuurhistoricus, docent en onderzoeker bij de UvA, tentoonstellingsmaker en directielid bij Corendon.

Is sinds 10 januari 2022 staatssecretaris Cultuur en Media.

Woont in Amsterdam met haar man en twee kinderen.

Eind 2021 kreeg Gunay Uslu drie dagen bedenktijd. Binnen die 72 uur moest ze uitvogelen of ze de functie van staatssecretaris Cultuur en Media in kabinet-Rutte IV zou accepteren. Ze had een druk leven, was net als haar ouders, twee broers en zus ondernemer in hart en nieren. Stilzitten is nooit een optie geweest. Zo was ze voorzitter van de Raad van Toezicht van het Amsterdamse Eye Filmmuseum, werkte ze als directielid bij Corendon – het bedrijf van broer Atilay – en was ze net begonnen met het schrijven van een boek. Om maar wat te noemen. Aan de andere kant vond ze dat er dingen beter konden als het op cultuur aankwam. Deze baan bood haar de kans om daadwerkelijk iets te veranderen aan de door corona toch al zo geplaagde sector. Toch twijfelde ze. Haar ondernemerschap en andere functies had ze altijd redelijk buiten het oog van publiek en media kunnen uitvoeren. De bekendheid die bij een hoge politieke functie komt kijken, daar zat ze niet zo op te wachten. Daar zag ze eigenlijk best tegen op. En zo waren er nog wel wat beren op de weg, bleek uit haar lijstje met voors en tegens. Haar 21-jarige dochter hielp de knoop door te hakken. Zij vroeg haar moeder wanneer die zich ooit door angst had laten leiden. Dat was nooit zo geweest, besefte ze, en daar zou ze ook nu niet mee beginnen. En dus werd Gunay Uslu afgelopen januari beëdigd.

Waarna ze krap een paar dagen later terechtkwam in de beerput vol grensoverschrijdend gedrag, die rond The voice of Holland werd opengetrokken. Dat mag je een tumultueuze start noemen, vindt ze zelf ook: “Ik had hiervoor ook een druk, leuk en dynamisch leven en ik kan echt veel hebben, dus ik dacht: heel veel drukker gaat het vast niet worden. Maar dit was wel héél hectisch. Ik stapte in een ongelooflijk snelle wereld die ik niet kende, ik moest leren hoe politiek werkt, hoe het systeem werkt, hoe besluiten worden genomen. Ik moest al die processen snel ontcijferen en instappen, maar voordat ik daar überhaupt aan kon beginnen, kwam het schandaal rond The voice naar boven en zat ik ineens om tafel met mensen als John de Mol. En door corona was de cultuursector al maandenlang niet open, dus eigenlijk was iederéén boos. Het was een heel gekke start.”

null Beeld

En u dacht: wat een ontzettend leuke baan is dit.

“Nee. Dat heb ik destijds ook letterlijk op televisie gezegd, dat ik het nog niet heel leuk vond.”

Is dat inmiddels wel zo?

“Ik weet niet of ‘leuk’ de juiste kwalificatie is voor deze functie. Er kleven fantastische, bijzondere onderdelen aan: de werkbezoeken, het praten met de makers, problemen analyseren, oplossingen bedenken. En het is heel dankbaar werk. Dat klinkt cliché, maar het is wel zo: je kunt echt iets betekenen voor de samenleving. Het is alleen niet altijd even leuk. Met name dat je publiek bezit bent, is heftiger dan verwacht. Als ondernemer kun je je vrijer bewegen. Als ik nu iets doe, denken veel mensen: wij betalen je loon, dus over alles wat je doet, mogen wij iets zeggen. Ik had me dat niet zo gerealiseerd.”

Niet?

“Nee, vooral omdat ik geen portefeuille als Defensie of Economische Zaken heb. Maar al in week één zag ik mezelf geciteerd op Teletekst. Dat had ik niet zien aankomen. Aan de andere kant snapte ik heel goed waar de boosheid, teleurstelling en het onbegrip bij veel mensen vandaan kwamen, want ik maakte tot voor kort onderdeel uit van die samenleving: ik kon ook niet naar het theater, naar concerten. Ik zat niet al jarenlang in de politiek, dus ik wist hoe het voelde en mede daardoor voelde ik hoe belangrijk het was om dit te doen.”

null Beeld

U zit hier dus echt met een missie.

“Ja, zeker. Na deze kabinetsperiode ga ik zeer waarschijnlijk weer het bedrijfsleven in, wil ik weer iets voor mezelf doen, maar voor de komende drie jaar heb ik duidelijke ambities. Met name als het gaat om de arbeidsmarktpositie van de makers. Die moet beter, want zonder makers is er geen cultuur. Ik wil dat zij eerlijk worden beloond. Maar ik wil ook het stelsel van subsidies goed gaan bekijken en aandacht aan jongeren geven, want met name zij hadden het de afgelopen twee jaar heel moeilijk. Als je het breed trekt, wil ik vooral echt iets doen aan de bewustwording ten aanzien van cultuur, want op de een of andere gekke manier realiseren wij ons niet hoeveel cultuur we om ons heen hebben. En hoezeer cultuur ons verbindt, hoe het ons sterker en gelukkiger kan maken. Als ik nu het nummer Kiss van Prince opzet, ga je net als ik terug naar een bepaald gevoel. Dat gevoel delen wij, dat verbindt ons. Cultuur verbindt ons allemaal, want in essentie zijn mensen niet heel verschillend. We hebben vergelijkbare primaire emoties. Als jij een baby ziet, is het gevoel dat je daarbij krijgt vrij universeel: lief, schattig, mooi. Die emoties verbinden ons en cultuur is daarin heel belangrijk. Ik wil daarom laten zien dat het niet slechts de hobby van ‘de linkse elite’ is. Want ook de fanfare, het kerkkoor, carnaval en het bandje dat in de dorpskroeg speelt is allemaal cultuur.”

Ziet u het als een voordeel dat u geen politieke ervaring heeft?

“Bestuurlijke of politieke ervaring is natuurlijk een pre… Aan de andere kant heb ik goed contact met de culturele sector, met ondernemers, het bedrijfsleven. Ik kan snel schakelen, denken in mogelijkheden en doelgericht werken. En ik zit er open in. Ik heb niet dat politieke: als ik dit nu zeg, gebeurt straks dat. Ik merk dat dat werkt, dat mensen mij daardoor ook opener benaderen.”

null Beeld

Uw broer Atilay zegt: ‘Gunay is meer ondernemer dan bestuurder.’ Is dat handig in uw functie?

“Ik denk dat dat heel handig is, ja. Het is verfrissend om vanuit andere perspectieven te kijken, nieuwe oplossingen te vinden. Mijn idee is: wat het probleem ook is, we lossen het op.”

Hoe was het om jarenlang zo close met uw broer te werken?

“Corendon is opgericht omdat ik verliefd werd op een Turkse jongen. Ik wilde dat hij naar Nederland kwam en de enige manier waarop dat kon, was als ik werk had. Atilay en zijn zakenpartner hebben toen geïnvesteerd en zo zijn we met Corendon begonnen. Eerst was het een reisbureau, later ben ik andere dingen gaan doen, heb ik de ontwikkeling van hotels opgezet. Het was een fantastische tijd en onze samenwerking was altijd goed. Ik werkte met hem, zag hem elke dag en ’s avonds belden we vaak nog even om dingen te evalueren en beslissingen te nemen, maar ik bemoeide me nooit met management, sales en marketing en Atilay bemoeide zich niet met mijn tak. Dus we hadden altijd contact, maar werkten in gescheiden werelden. Toen ik begon als staatssecretaris hebben we elkaar twee weken niet gesproken. Het was te druk. Dat was gek, maar ook goed, want we moesten echt ontvlechten. Door die hectische start zijn we direct ‘gescheiden’.”

Atilay is CEO van Corendon, uw zus is succesvol documentairemaker, uw oudste broer had een eigen taxicentrale en u bent staatssecretaris: wat zat er in het water bij de familie Uslu?

(lachend) “Mijn moeder vroeg zich dat een paar maanden geleden ook af: wat heb ik nou precies gedaan? Mijn ouders zijn pioniers… Zij zijn vanuit Turkije vertrokken naar Nederland en zijn hier gaan ondernemen. Ze zagen mogelijkheden, kansen en zijn gaan bouwen. Dat moet je durven, want ze spraken de taal niet en kwamen uit een andere cultuur. Dat definieert mijn ouders, dat ze heel open zijn en overal mogelijkheden in zien. Met dat idee zijn wij ook opgevoed: kijk hoeveel kansen er zijn, ontwikkel jezelf, pluk de rozen. Tegelijkertijd waren ze een vangnet voor ons. We mochten fouten maken, want we werden opgevangen. ‘Spring maar,’ zei mijn moeder altijd, ‘ik vang je wel op.’ Ik denk dat dat goed heeft uitgepakt.”

null Beeld

Wat voor jeugd was het?

“Een vrije, er was weinig structuur. Mijn ouders waren er voor ons, er was altijd eten, maar het is anders dan hoe het bij mij thuis nu gaat. Mijn kinderen kregen vroeger om zes uur eten, gingen in bad en daarna was het tanden poetsen, voorlezen en naar bed. Dat heb ik niet meegemaakt. Ik was veel buiten en mijn vader organiseerde concerten, er waren artiesten bij ons thuis en mijn moeder runde de pensions die ze hadden. Er waren altijd veel mensen, er was altijd reuring, maar weinig structuur. Sterker: we woonden in Haarlem, maar op mijn twaalfde ging ik naar school in Amsterdam en woonde ik door de week bij mijn zus. Zij zat op de filmacademie: de kunstwereld, feesten. Er was van alles, behalve structuur. Tegenwoordig zou Jeugdzorg op de stoep staan, maar het was een andere tijd en ik denk dat mijn gevoel voor vrijheid daarvandaan komt.”

U bent als enige van het gezin Uslu niet geboren in Turkije. Was dat een issue?

“Het werd wel altijd benoemd. Wij komen daarvandaan, Gunay, jij niet. Dus als kind was het in elk geval wel een puntje, ook omdat mijn zus altijd spannende verhalen vertelde over hoe zij daar geleefd hadden. Het waren meer hutten dan huizen, zei ze, de wc’s waren buiten. Zij romantiseerde het en ik daardoor ook. Toen ik in 2012 samen met haar heel bewust naar haar geboortedorp ging, viel dat romantische beeld helemaal in duigen. Er stonden mooie villa’s in groene parken, er waren watervallen. Het leek nog het meest op Zwitserland. Ze zei dat het vroeger anders was, maar het klopte niet met het beeld dat ze bij mij had ontwikkeld.”

null Beeld

Wat is momenteel uw band met Turkije?

“Het is toch vooral een heel fijn vakantieland. Ook omdat ik cultuurgeschiedenis heb gestudeerd en er daar heel veel te zien is. Troje, Bergama, Efeze, Didim: allemaal klassiek cultureel erfgoed. En ook de natuur is er prachtig. Maar het is en blijft een vakantieland. Nederland is mijn plek.”

Wanneer heeft u voor het laatst moeten huilen om een theaterstuk, een serie of muziekstuk?

“Gisteren nog. Ik sprak met een documentairemaker die een film maakt over een bejaarde man die al zeventig jaar lang wacht op zijn moeder. Zij liet hem ooit achter in een klooster en zou hem weer komen ophalen. Nou, dan heb je me. De belofte die is gemaakt, het wachten, het verlangen… Dat raakte me. Zoals heel veel mij raakt.”

Lastig werken als je vijf keer per week voor werk in het theater zit.

“Misschien. Maar tegelijkertijd kan het geen kwaad. Ik zou willen dat we allemaal een beetje terug kunnen naar ons gevoel. Ik denk dat we daar een betere, gezondere en zachtere maatschappij van krijgen. We zijn de afgelopen twee jaar veel meer op onszelf geweest, waardoor we een beetje empathie missen. Als je via een beeldscherm met elkaar praat, komen grappen niet over, zie je niet of je iemand kwetst of juist helemaal niet raakt. Dat hebben we gemist, dat mag weer terugkomen. We hebben het nodig, echt menselijk contact.”

null Beeld

Serie “Twin Peaks van David Lynch. De personages, de spookachtige muziek: het was zo vreemd en verwarrend, je raakte erdoor ontheemd. Voor mij betekent die serie heel veel. Televisiekijken is anders geworden na Twin Peaks.”

Boek “Ik lees op dit moment Grand Hotel Europa van Ilja Leonard Pfeijffer. Mooi, fantastisch, bloemrijk. Maar ik vind het wel heel dik, haha.”

Stad “Amsterdam. De stad waar ik ben opgegroeid, de stad waar ik woon. Ik houd van de diversiteit daar, van de onrust. En van het feit dat het tegelijkertijd een dorp is.”

Artiest “Ik ben een groot Prince-fan, maar ik houd ook van wereldmuziek en jarentachtigmuziek. Dat zijn de leukste avonden: borrelen met mijn vrienden, jarentachtig-muziek aan en vertellen wie bij welk liedje verliefd op wie was.”

Marcel LangedijkIris Planting. Visagie: Thirza Waasdorp.

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden