Dolle Mina's demonstreren voor het recht op geboortebeperking en abortus, door hun buik te laten zien met de strijdleus
Beeld ANP / Spaarnestad Photo

PREMIUM

Connie was een ‘Dolle Mina’ van het eerste uur: ‘We waren voor het récht op abortus en wilden dat de vrouw zelf kon beslissen over haar lichaam, niet iemand anders of de overheid’

Het abortusrecht staat onder druk in de Verenigde Staten. In Nederland maakten vrouwen zich in de jaren zeventig al hard om ‘baas in eigen buik’ te zijn. Eén van hen is Connie van Nieuwkerk (77), die op een iconische ‘baas in eigen buik’-foto werd vastgelegd tijdens een demonstratie.

In de Verenigde Staten gingen deze week duizenden mensen de straat op om te protesteren tegen plannen om het abortusrecht in te perken. Dinsdag lekte een concept-uitspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof uit, waaruit bleek dat een meerderheid van de opperrechters het federale recht op abortus na bijna vijftig jaar ongedaan wil maken. De ‘Roe vs Wade’ uitspraak uit 1973 legde het recht op abortus nationaal vast. Aan dit recht wordt nu op het hoogste niveau gemorreld.

Als dit concept werkelijkheid wordt, kan het directe en vergaande gevolgen hebben voor vrouwen in de VS. Het zou betekenen dat elke afzonderlijk staat het recht op abortus zelf mag regelen.

Recht op abortus drastisch ingeperkt

In de praktijk zal dit erop neerkomen dat in een groot aantal staten het recht op abortus drastisch ingeperkt zal worden. Abortus is dan voor meer dan de helft van de Amerikaanse vrouwen geen optie meer. Zo heeft de gouverneur van Oklahoma een wet ondertekend die abortus na zes weken zwangerschap verbiedt. Veel vrouwen weten na zes weken nog niet eens dat ze zwanger zijn. Zodra ‘Roe vs Wade’ ongedaan wordt gemaakt, zal deze, en vergelijkbare wetten in andere staten, in werking treden.

‘Het is heel zorgelijk wat er nu in de Verenigde Staten gebeurd,’ zegt Connie van Nieuwkerk (77). “Het toont maar weer aan dat je verworven rechten nooit voor lief moet nemen. En dat we alert moeten blijven. Zelfs in Nederland.”

Dolle Mina van het eerste uur

Connie van Nieuwkerk was een Dolle Mina van het eerste uur. Ze is de meest linkse van de drie Dolle Mina’s op deze iconische ‘Baas in eigen buik’-foto.

“Dolle Mina werd in december 1969 opgericht,” zegt Connie. “Ze organiseerden allerlei ludieke acties. Ze bezetten Nijenrode omdat een cursus voor diplomaten geen vrouwen toeliet, zetten openbare toiletten af met roze linten als protest omdat er geen openbare damestoiletten waren. Er was zelfs een actie op de redactie van de Margriet! De redactie werd met deodorant bespoten, want ‘er zat een luchtje aan de damesbladen’, die waren destijds nog best conservatief. ‘Daar moet ik bij zijn!’ dacht ik. In februari 1970 heb ik me aangesloten. “

De meeste aandacht kreeg Dolle Mina met haar acties voor het recht op abortus. Connie: “Let wel, we waren niet voor abortus. Ik denk niet dat er vrouwen zijn die voor de lol een abortus ondergaan. Het is niet een lichte beslissing. We waren voor het récht op abortus en wilden dat de vrouw zelf kon beslissen over haar lichaam, niet iemand anders of de overheid.”

 Connie was een ‘Dolle Mina van het eerste uur:  Beeld privébeeld
Beeld privébeeld

De abortusdiscussie in Nederland

De abortusdiscussie was in de jaren ’60 al aangezwengeld. De invloed van de kerk was tanende en in Groot Brittanië was abortus in 1967 gelegaliseerd. Nederlandse vrouwen die ongewenst zwanger waren (en het konden betalen) moesten naar Engeland om hun zwangerschap af te breken. Abortus was in Nederland sinds 1911 strafbaar. Voor de abortusuitvoerders dan. Ze riskeerden maximaal drie jaar gevangenisstraf of een boete van maximaal 6000 gulden. De vrouwen zelf waren niet strafbaar.

Dat het verboden was, betekende natuurlijk niet dat het niet meer gebeurde. Met breinaalden, zeepsop of door zich van de trap te laten vallen probeerden ze een ongewenste zwangerschap te beëindigen. Het had vaak ellendige gevolgen. Geperforeerde baarmoeders, inwendige bloedingen, heftige infecties: regelmatig lieten vrouwen het leven.

In 1971 opende een aantal huisartsen het Mildredhuis in Arnhem. Hier werden -nog steeds illegaal- zwangerschappen afgebroken. De artsen wilden niet dat Nederlandse vrouwen voor een abortus naar Engeland moesten of in eigen land aangewezen waren op achterafkamertjes en onhygiënische behandelingen. Dat de houding in Nederland ten opzichte van abortus was veranderd bleek wel. Deze eerste Nederlandse abortuskliniek werd naar goed vaderlands gebruik door de overheid gedoogd. Al gauw volgden meerdere klinieken.

‘Baas in eigen buik’ op de buiken geschreven

Connie: “14 maart 1970 was er een vergadering van gynaecologen in het Academisch Ziekenhuis in Utrecht. We besloten daar actie te voeren voor legalisering van abortus. Van tevoren hadden we de pers getipt. We schreven allemaal ‘Baas in eigen buik’ op onze buiken. Ik was thuis bij mijn ouders aan het rommelen met lippenstift en kreeg het niet netjes. Mijn vader, die niet veel ophad met actie en protesteren, trok de lippenstift uit mijn hand en schreef ‘Baas in eigen buik’ op mijn blote buik. Die krantenfoto heeft hij nog maanden in zijn binnenzak gehad en liet het aan iedereen zien: hij was toch best trots!”

Hoewel het een kleine actie was, met niet meer dan 15 Dolle Mina’s, was de media-aandacht enorm. De buikfoto stond in bijna alle kranten en haalde ook de buitenlandse media. “Die foto heeft de zaak meer bekendheid gegeven dan alle stenciltjes die we hebben uitgedeeld", zegt Connie. “Ik denk door de combinatie van de tekst en doordat het op onze buik stond geschreven.”

Bezetting van de Bloemenhovekliniek

Toch duurde het nog tot 1984 voordat in Nederland abortus werd gelegaliseerd. In 1976 probeerde Dries van Agt, destijds minister van Justitie, de Bloemenhovekliniek in Heemstede te sluiten. Een razendsnelle bezetting van de kliniek door honderden vrouwen volgde. Carla van Rest, ook Dolle Mina en de zus van Connie was erbij. “Dat was best spannend. Van Agt had een inval voorbereid. Cees, mijn man, had mij in ons nieuwe Renaultje 4 naar de kliniek gereden en maakte zich wel een beetje zorgen. Uiteindelijk is op het laatste moment de inval afgeblazen.”

In 1984 trad de Nederlandse abortuswet na veel politiek geharrewar en diverse wetsontwerpen, in werking. De Wet afbreking zwangerschap (WAZ) werd in zowel de Eerste als de Tweede kamer met een nipte meerderheid aangenomen. In de WAZ werd vastgesteld dat de behandeling alleen door een geneeskundige mag worden verricht in een ziekenhuis of kliniek met een speciale vergunning. Daarnaast moeten vrouwen die een abortus willen laten uitvoeren vijf dagen bedenktijd in acht nemen en hebben vaders geen medezeggenschap bij de beslissing om al dan niet over te gaan tot abortus.

In 2022 werd de Nederlandse abortuswet verder versoepeld. De ‘vijf dagen bedenktijd’, door veel mensen gezien als onnodig en extra stress veroorzakend, werd eindelijk afgeschaft.

Cijfers

Elk jaar sterven meer dan 47.000 vrouwen door onveilige en onhygiënische abortussen. Vijf miljoen vrouwen worden jaarlijks opgenomen voor complicaties als gevolg van een abortus. (Bron: WHO)

Onderzoek door de World Health Organization (WHO) laat zien dat het verbieden van abortus geen of nauwelijks effect heeft op het aantal abortussen.

Marjolein van RestANP / Spaarnestad Photo

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden