null Beeld Feriet Tunc. Styling: Brigitte Kramer. Visagie: Bart Brom.
Beeld Feriet Tunc. Styling: Brigitte Kramer. Visagie: Bart Brom.

PREMIUM

Carine Crutzen: ‘De ‘grote dingen’ in het leven heb ik wel bereikt’

De ouders van actrice Carine Crutzen (61) overleden kort na elkaar. En toen haar twee zoons kort daarop uitvlogen, had ze thuis een leeg nest. Ze kwam in een ‘vrije val’ terecht, maar door te gaan schrijven hervond ze haar rust. “Alle thema’s die grote emoties oproepen vind ik interessant.”

“Tijdens de eerste lockdown voelde ik me lamgeslagen. Er kwam niets uit me,” vertelt Carine Crutzen als we tegenover elkaar zitten in café-restaurant De Plantage, bij de Amsterdamse dierentuin Artis. “Na een tijdje begon ik het wel lekker te vinden, met name dat de stad zo leeg was. Ik heb veel gewandeld en realiseerde me weer hoe mooi Amsterdam is.” Het is een koude winterdag. Zo een met een kraakheldere hemel en stralende zon. “Ik kom hier graag,” vertelt de actrice, “we wonen hier in de buurt en genieten weer volop van de stad.”

Toen haar twee zoons een aantal jaren geleden het ouderlijk huis verlieten, verhuisden zij en haar partner, acteur Nico de Vries, van Haarlem terug naar Amsterdam. “Dat alles stil kwam te liggen gaf ook een bepaalde druk,” vervolgt ze. “Ik was net klaar met de promotie van Uit het zuiden, mijn eerste boek. Mijn plan was om eerst een periode op het toneel te staan met het stuk Gif van Lot Vekemans en dan aan een nieuw boek te beginnen. Maar omdat ik vanwege de lockdowns niet kon acteren, wist ik: dat nieuwe boek, dat moet er nú komen. Ik had alleen nog geen idee waarover het moest gaan. Je moet wel gevangen worden door een onderwerp, anders wordt het niets.”

null Beeld

Carine Crutzen wordt geboren in Heerlen, waar zij ook opgroeit. Na het gymnasium studeert ze een jaar psychologie, maar stapt over naar de toneelschool in Maastricht. Daar ontmoet ze mede-acteur Nico de Vries, met wie ze trouwt en twee zoons krijgt. Ondertussen neemt haar carrière een vlucht. Ze maakt deel uit van gezelschappen als Het Nationale Toneel en Het Toneel Speelt en schittert in zowel klassieke stukken zoals Who’s afraid of Virginia Woolf als eigentijds toneel waaronder De geschiedenis van de familie Avenier. Ze breekt door bij het grote publiek met haar rol in de serie De brug. Daarna volgen rollen in tv-series Pleidooi, Oud geld en Vuurzee en films als Abeltje en Majesteit. Daarnaast geeft Crutzen les en regisseert ze toneelstukken. In 2019 verschijnt haar eerste boek Uit het zuiden. Ze staat nu op de planken met het stuk Gif, met acteur Stefan de Walle.
Meer informatie: korthalsstuurman.nl/gif/

null Beeld

En, ben je inmiddels gevangen?

“Ja, ik ben begonnen, er zit iets in de pen. Het wordt fictie, maar meer ga ik er niet over vertellen, dat brengt ongeluk. Ik laat het idee nu vooral rijpen, want eerst ga ik, als de maatregelen het tenminste toelaten, eerst toch weer de planken op met Gif.”

Gif gaat over twee mensen die een kind hebben verloren. In je vorige boek speelt de dood van je ouders een belangrijke rol. Is verlies een belangrijk thema voor je?

“Het is net als met toneel; alle thema’s die grote emoties oproepen vind ik interessant. Dus ja, de dood, maar vooral ook de liefde. Gif gaat meer over relaties dan over verlies, vind ik. En mijn vorige boek gaat eigenlijk ook over de liefde. Met name het verlies van mijn ouders is de aanzet geweest om te gaan schrijven. Ze overleden vrij snel na elkaar en dat had veel impact op me. Ik kwam echt even in een vrije val terecht, voelde me verweesd. En er kwamen zo veel herinneringen van vroeger naar boven, daar wilde ik iets mee doen. Een vriend verwoordde het mooi. Hij zei: ‘Je boek is een reconstructie van een vaas die gebroken op de grond ligt. De 101 hoofdstukken zijn de scherven die in elkaar passen en samen een nieuw geheel vormen.’ Dat klopt. Het zijn 101 stukjes, 101 flarden uit mijn jeugd die vertellen waar ik vandaan kom en hoe het gezin waarin je opgroeit beïnvloedt wie je wordt.”

In diezelfde periode gingen ook je kinderen het huis uit. Best veel tegelijkertijd.

“Het was een heftige periode. Je weet dat het gaat gebeuren, maar bent niet voorbereid op wat het met je doet. Ik was ineens geen dochter meer. Ik heb alleen een halfbroer, met wie ik geen contact meer heb. Ik voelde me echt alleen. Gelukkig heb ik een man met wie ik al heel lang samen ben en die er voor me was, maar hij kon het gemis van ouders en het verweesde gevoel natuurlijk niet wegnemen. De relatie ouder-kind is een familieband, die met je partner niet. Er is geen generatie meer boven je en er waren geen zussen en broers die hetzelfde gevoel deelden. Ik had ook het gevoel dat ik niet meer nodig was. Mijn zoons waren het huis uit en het intensieve mantelzorgen voor mijn ouders hield ook op. Ik was er erg door van slag.”

null Beeld

Hoe ging je daarmee om?

“Ik ben het wel aangegaan. Het uitte zich in fases waarin ik erg verdrietig was, vooral als ik er niet op beducht was. En al die herinneringen overspoelden mij dus. Ik had heel sterk het verlangen om alleen te zijn en de herinneringen vorm te geven. Ik ben twee maanden in een huisje in Limburg gaan zitten, heb veel gewandeld, en ben erover gaan schrijven. Toen ik weer terug naar huis ging was er nog geen boek, maar het stond wel stevig in de steigers.”

Wist je dat je kon schrijven?

“Ik heb altijd geschreven, ook als kind al. Ik houd van taal, van de dingen goed formuleren. Dat spreekt mij ook erg aan in toneelspelen, alleen geef je de taal dan van een ander vorm. De afgelopen jaren groeide het verlangen om mijn eigen stem meer te laten horen. Ik ben gaan twitteren, vond het een grappig concept om in een beperkt aantal tekens iets te formuleren. Ik leerde via Twitter mensen kennen die vonden dat ik een scherpe pen heb. Dat viel blijkbaar op, want ik werd benaderd om columns te schrijven. Ik kan me wel opwinden over bepaalde maatschappelijke onderwerpen, dus dat lag me goed. Maar Twitter leeft van ophef, dus als je ferm een mening ventileert, word je uitgenodigd voor talkshows, verguisd of bejubeld. Ik ben ermee gestopt, omdat ik de zin van dit alles niet meer zag. Maar het schrijven is gebleven, ik zou niet zonder kunnen.”

null Beeld

Is het therapeutisch voor je?

“Ik vind het mooi dat ik met mijn boek een soort monument heb geschreven voor mijn ouders en mijn eigen leven en ontwikkeling zo heb kunnen duiden. Maar ik ben vooral een maker, ik schrijf voor de lezer. Ik zie schrijven, net als acteren, als een vak. Je moet een techniek leren en hanteren om iets over te brengen. Je eigen emoties spelen wel mee, alles wat je meemaakt gebruik je, maar je moet het hanteren. Als je huilt op toneel is dat geen privéverdriet. Je ervaart ook geen echt verdriet, maar vooral blijdschap. Omdat het lukt om dat gevoel over te brengen.”

Je kiest nu voor het schrijven van een roman. Zou je gezien je toneelervaring geen scenario of toneel willen schrijven?

“Bij het schrijven van een roman voel ik me het vrijst, je hoeft geen rekening te houden met anderen die een bepaalde rol moeten spelen. Maar misschien schrijf ik nog weleens een scenario. Hoewel een toneelstuk taliger is. Gif bijvoorbeeld is echt poëtisch geschreven, met een penseel, zei regisseur Johan Doesburg treffend. Het heeft een bepaalde cadans, en een vorm die heel mooi verbeeldt wat de personages voelen.”

Je zei al dat Gif vooral over relaties gaat. Op welke manier?

Gif vertelt het verhaal van twee mensen die een goede relatie hadden, maar tien jaar geleden een kind verloren. En zoals vaker met zo’n groot verlies gebeurt, groeiden ze uit elkaar. Ze spreken elkaar tien jaar lang niet, maar blijven door het kind wel met elkaar verbonden. Alleen is hij doorgegaan met zijn leven, en zij kan dat niet, voor haar voelt het als verraad. Dan stuurt zij hem een brief dat ze moeten praten. Er is iets rond het graf van het kind aan de hand, zij grijpt dat aan om hem weer te zien. Ze spreken af in het crematorium. Het blijkt dat ze nog van elkaar houden, en elkaar zo goed kennen. Ze maken elkaars zinnen af, denken voor de ander, delen dezelfde humor. Het is een heel menselijk stuk, met een zwaar onderwerp, maar ook met veel lichtheid.”

null Beeld

Nico en jij ontmoetten elkaar op de toneelschool, jullie zijn al lang samen. Zijn jullie ook zo op elkaar ingespeeld?

“Het denken voor de ander, het projecteren, dat sluipt er na verloop van tijd wel in, ja. Ook bij ons. We kunnen ook net als deze personages heel fel op elkaar reageren, maar er vervolgens hard om lachen. En we nemen elkaar soms misschien wel te veel voor lief. Ik verslikte me gisteren in een laurierblaadje terwijl ik aan het koken was, Nico reageerde niet eens. ‘Laat je me hier gewoon doodgaan?!’ riep ik, lekker melodramatisch. Bij een nieuwe liefde zou je toch meteen toeschieten als die zich verslikt. Maar hij keek even op, en ik zag hem denken: O, dat komt wel goed.”

Waarin zit voor jullie het geheim van een goede relatie?

“Dat zit in zo veel dingen. Goed blijven communiceren is belangrijk, net als het accepteren van sommige eigenschappen, en het vrienden blijven. Het verbindt heel sterk om samen kinderen te hebben. Maar ook ‘er zijn’ voor de ander als diegene je nodig heeft. En elkaar vrijlaten, niet claimen, niet jaloers zijn op het succes van de ander en elkaar wat gunnen. Toen ik na het overlijden van mijn ouders alleen wilde zijn, zei Nico: ‘Dat moet je doen!’ Wij hebben allebei vrijheid nodig, we doen niet alles samen. We hebben naast gemeenschappelijke vrienden ook eigen vrienden, een eigen leven. We zijn niet getrouwd, het denken voor de eeuwigheid past niet zo bij ons.”

null Beeld

Is het ook makkelijker als je kinderen uit huis zijn en je weer meer tijd samen hebt?

“Volgens mij ervaar ik vooral meer rust doordat al die veranderingen nu achter mij liggen. Zorgen voor mijn ouders, ze verliezen, het lege nest. En dan niet te vergeten de overgang; er kwam wel heel veel tegelijk. Ik was een aantal jaren emotioneel heel wiebelig en onrustig. Toen mijn oudste zoon het huis verliet en naar Australië vertrok, kon ik niet stoppen met huilen. En over mijn eigen leven dacht ik vaak: is dit het nou? Ik moet iets, maar wat? Achteraf gezien speelden mijn hormonen daar een grote rol in. Ik heb overigens nog steeds een soort cyclus, heb helaas nog altijd last van maandelijkse, hormonale migraine. Maar sinds de overgang achter me ligt, voel ik me emotioneel lichter, stabieler, en ook in onze relatie is er meer rust gekomen. We hebben het goed samen.”

Zie je je zoons wel regelmatig?

“Jazeker. Ook met je kinderen vind je weer een modus. Voor mijn zestigste verjaardag was ik met ze naar Stockholm, dat was zo bijzonder. We sliepen met zijn drieën op een hotelkamer, zij in één bed. We hebben zo gelachen. Ze liepen soms voor me, die twee lange slungels, dan schoot ik vol. Ik kan ook heimwee hebben hoor, naar de tijd dat ze klein waren, maar het maakt me echt blij als ik zie dat het ze goed gaat, dat ze hun eigen leven hebben, een leuke vriendin. Dat gevoel overheerst.”

Heb je geen moeite met het ouder worden?

“Eerlijk is eerlijk: het is vrij irritant dat ik sinds de overgang van alles dik word, ik moet echt opletten. Ik ben meer bezig met mijn gezondheid, merk dat mijn bloeddruk eerder omhooggaat. Die migraines zijn helaas niet minder maar erger geworden. Ouderdom komt met gebreken, het is niet anders. Maar ik vind dit wel een fijne levensfase. Ik hoef me niet meer zo te bewijzen. Ik heb nog wel ambitie, maar ik heb ook het gevoel dat ik de grote dingen die ik in het leven wilde, bereikt heb. Van op het toneel staan tot een huis kopen, van kinderen krijgen tot het schrijven van een boek. Toen ik dat in handen had, het goed werd ontvangen en gelezen – ik krijg nog steeds reacties van lezers – gaf dat een heel sterk gevoel van rust.”

Heb je ook nog genoeg werk?

“Ik heb op werkvlak lange tijd geen last gehad van het ouder worden, had nog genoeg interessante grote rollen. Maar nu begin ik te merken dat het minder wordt. Op toneel, maar zeker als het tv-series en films betreft. Ik ben nog niet het oma-type, maar te oud voor de moeder. Mooie rollen liggen niet voor het oprapen. Het werk verschuift daardoor langzaamaan meer naar lesgeven en regisseren. Voor mannen die ouder worden blijft het aanbod aan interessante rollen groot. Best gek natuurlijk, want het publiek bestaat meer uit vrouwen. Vrouwen lezen ook meer romans dan mannen en toch gaan de meeste verhalen over mannen. Heel goed dat bijvoorbeeld actrices als Carice van Houten en Halina Reijn dat oppakken en meer over en voor vrouwen schrijven en produceren. Wie weet kies ik na mijn roman alsnog voor het schrijven van een scenario of toneelstuk met lekker veel oude vrouwen, haha. Zeg nooit nooit.”

null Beeld

CARINES FAVORIETEN

The legacy:The legacy vind ik een heerlijke tv-serie. Het verhaal gaat over een Deense familie waarvan de kinderen, opgegroeid in de hippietijd, zich staande proberen te houden in het huidige tijdsgewricht en de hedendaagse kunstwereld. Ik houd van zo’n familiesaga, en het is een goed script, met interessante karakters gespeeld door geweldige acteurs.”

Hemels gerecht: “Ik heb veel hemelse gerechten, die vaak heel eenvoudig zijn maar zó lekker. Zoals een gerecht van Ottolenghi, met aubergine, kerrie-yoghurt, komijn, korianderzaad, amandel, ui en granaatappel. Elke keer als ik het maak ben ik weer verrast hoe simpel en verrukkelijk het is. Net als cherrytomaatjes in de oven met burrata, knoflook, tijm en basilicum. Dat kan ook altijd.”

Menno Wigman: “De gedichten van Menno Wigman raken mij diep. Hij is een van de beste dichters ooit. Hij gebruikt prachtige taal en kan iets aanraken met één zin, heel knap. Ik lees graag poëzie, als ik even een verloren moment heb, of in bed. Er ligt altijd een bundel op mijn nachtkastje. Soms zoek ik iets terug wat ik mooi vond, om het nogmaals te lezen.”

Deirdre EnthovenFeriet Tunc. Styling: Brigitte Kramer. Visagie: Bart Brom.

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden