Word abonnee

Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

Overig

Hoe hormonen je leven (en stemming!) beïnvloeden

rood.png

Hormonen zijn signaalstoffen die allerlei processen in het lichaam aansturen: van stofwisseling tot onze seksualiteit. Maar helaas kunnen ze in de verschillende stadia van een vrouwenleven nogal ‘schommelen’. Wat gebeurt er dan eigenlijk precies? En wat kun je eraan doen?
Zwangerschap – wat gebeurt er?
Een zwangerschap schopt de hormoonhuishouding behoorlijk in de war. Iedere vrouw reageert weer anders op die schommelingen in de hormoonspiegels. Dat betekent dat een zwangerschap voor de ene vrouw de hemel en de andere vrouw de hel kan betekenen.
De eerste zestien weken voert het hCG-hormoon de boventoon. Dit hormoon komt los zodra de embryo zich heeft ingenesteld in de baarmoeder. Het zorgt er voor dat de prille zwangerschap in stand blijft en dat de embryo zich kan ontwikkelen. Het is ook het hormoon dat misselijkheid en vermoeidheid kan veroorzaken.
Na zestien weken neemt het hCG-hormoon af en neemt progesteron het als beschermende stof over. De voornaamste kwaliteit van dit hormoon is dat het verslappend werkt zodat wordt voorkomen dat de baarmoeder zich gaat samentrekken. Nadeel van dit hormoon is dat het kan leiden tot aambeien, verstopping en bloedend tandvlees.
Tegen het einde van de zwangerschap krijgt oestrogeen de overhand: dit zorgt voor de aanmaak van nieuwe bloedvaten, stimuleert de groei van de baarmoeder en zorgt voor de ontwikkeling van melkklieren. Ook wordt de baarmoeder gevoeliger voor prikkels en trekt de baarmoeder steeds meer samen.

Wat doe je tegen eventuele klachten?
Er zijn verschillende manieren om zwangerschapskwaaltjes te verminderen, variërend van het drinken van gemberthee tegen de misselijkheid tot een klein hapje eten voor je opstaat. Verder is belangrijk: neem veel rust en vermijd stress. En de wetenschap dat het overgaat, en dat het er nu eenmaal bij hoort, hoe vervelend ook, helpt natuurlijk het allerbest.
De overgang – wat gebeurt er?
De overgang van vruchtbaarheid naar onvruchtbaarheid staat onder invloed van hormonen. Wanneer het lichaam minder oestrogeen gaat produceren, komen de eicellen niet meer tot rijping waardoor de menstruatie uiteindelijk uitblijft.
De meest voorkomende klachten zijn opvliegers en nachtzweten. De daling van oestrogeen kan ook leiden tot dunner en gevoeliger vaginaslijmvlies. Vrouwen in de overgang hebben ook vaak last van andere klachten, zoals libidoverlies, stemmingswisselingen en vergeetachtigheid, maar die klachten zijn niet specifiek voor de overgang.
In de westerse wereld komen vrouwen gemiddeld tussen de 45 en de 55 jaar in de overgang. De gemiddelde leeftijd is 51 jaar. De menopauze beslaat in feite een dag: de dag waarop je als vrouw twaalf maanden niet ongesteld bent geweest. De overgang beslaat de hele periode rondom de menopauze, dat is meestal een jaar of tien. Bij de meeste vrouwen duurt de overgang tussen de vier en de zes jaar, een kleine groep heeft tien jaar last van de klachten. Vrouwen kunnen vervroegd in de overgang raken, wanneer ze dertig zijn, of zelfs eind twintig.

Wat doe je tegen eventuele klachten?
Genetische factoren spelen een grote rol bij de start van de overgang. Een goede voorspeller van het moment waarop een vrouw in de overgang kan raken, is dan ook de leeftijd waarop haar moeder in de overgang kwam. Ook overgewicht en roken zijn van invloed. Roken kan de overgang soms wel met twee jaar vervroegen en zware vrouwen hebben gemiddeld iets minder klachten dan dunnere vrouwen. Verder zijn stress en voeding van invloed. Omdat stress een verergering van klachten kan zorgen, is het belangrijk deze te vermijden. Stress is factor die vaak een rol speelt bij vrouwen in de overgang vanwege puberende kinderen en ouders die extra zorg nodig hebben. Alcohol en gekruid eten kunnen de klachten verergeren. Voor zover bekend heeft het moment van zwangerschap(pen) geen invloed op de overgang; iets wat wel vaak wordt gedacht.

Bij de Masai in Tanzania staat de oudere, onvruchtbare vrouw op een voetstuk. Haar onzelfzuchtigheid zorgt ervoor dat ze gedoogd wordt: ze helpt de jongere vrouwen met het grootbrengen van het kroost, ze kan goed voedsel zoeken en heeft zelf minder nodig.
Joodse vrouwen zouden veel last van de overgang hebben, zwarte vrouwen weer niet.
De meeste Canadese vrouwen voelen zich voornamelijk gedeprimeerd tijdens de menopauze, en moslimvrouwen juist niet omdat ze eindelijk hun sluier af mogen gooien.
In Thailand komt een vrouw na de overgang in haar Thoi po ming. Oftewel the golden age.
Uit: theatervoorstelling De hormonologen
Overgewicht en hormonen – wat gebeurt er?
Doordat hormonen van groot belang zijn bij de spijsvertering, vetopslag, spieropbouw en energieverbruik, zijn deze stoffen automatisch van invloed op overgewicht. Van een flink aantal hormonen is inmiddels aangetoond dat ze een rol spelen bij obesitas – onder meer van het stresshormoon cortisol. De hormonen leptine, insuline, geslachts- en groeihormonen zijn van invloed op de eetlust, spijsvertering en vetverdeling. Bij mensen met obesitas zijn de niveaus van deze hormonen dusdanig dat ze zorgen voor een abnormale spijsvertering en een afwijkende opeenhoping van lichaamsvet. Overgewicht kan alleen nooit volledig worden verklaard aan de hand van hormonen. Bovendien worden er steeds nieuwe aspecten ontdekt van hormonen in relatie tot lichaamsgewicht. De meeste hormoondiëten zijn daarbij niet volledig effectief bewezen. Met andere woorden: over dit onderwerp is het laatste woord nog lang niet gezegd.

Sport en hormonen – wat gebeurt er?
Amerikaanse onderzoekers hebben een hormoon ontdekt dat mogelijk verantwoordelijk is voor de effectievere en gezondere energiehuishouding van sporters. Sporters hebben minder kans op hart- en vaatziekten, diabetes en obesitas. Dit sporthormoon, irisine genaamd, zorgt voor het omzetten van wit vet in bruin vet. Bruin vet verbruikt meer energie, ook als je niet sport. Hoe meer bruin vet, hoe beter. Het hormoon irisine blijkt toe te nemen door (meer) te sporten. En bij muizen blijkt dat het inspuiten van irisine eenzelfde positief effect heeft op de gezondheid. In theorie zou het dus mogelijk zijn om dit hormoon toe te dienen aan mensen die te zwaar zijn. Voor het zover is, moet er, uiteraard, nog meer onderzoek naar worden gedaan.

De groei en hormonen – wat gebeurt er?
Het menselijk groeihormoon heet somatotropine en beïnvloedt verschillende processen die van invloed zijn op de groei van ons lichaam. De afgifte van dit hormoon wordt geregeld in de hersenen en vindt plaats onder invloed van lichaamsbeweging en stress en, als bij toverslag, twee uur na het inslapen. Het groeihormoon wordt gedurende het hele leven afgegeven.
Tijdens de puberteit vindt de bekende groeispurt plaats onder invloed van geslachtshormonen. Een verstoring van de geslachtshormoonproductie heeft logischerwijs een effect op de lengtegroei. Vanaf het dertigste levensjaar neemt de productie van het groeihormoon af.
Een verstoorde uitscheiding óf functie van groeihormonen kan de groei beïnvloeden: groeistoornissen treden op bij een teveel of een tekort aan groeihormonen. Er zijn ook nog andere factoren van invloed op de productie van groeihormonen, zoals vetzucht, emotionele verwaarlozing, slapeloosheid en een langdurige ziekte.
Het groeihormoon werkt niet direct op de groei en deling van lichaamscellen, maar stimuleert de afgifte van verschillende groeifactoren. De belangrijkste daarvan is de ‘insulin-like growthfactor’. Deze groeifactoren beïnvloeden de groei van de cellen: van lengtegroei van de botten tot toename van bloedvolume en de omvang van organen.

 

Ons voedsel en hormonen – wat gebeurt er?
Hormonen komen van nature voor in voedingsmiddelen als vlees, eieren en melk. Door vee kunstmatige of natuurlijke hormonen toe te dienen, kan de productie worden vergroot. Binnen de EEG is dit verboden vanwege de mogelijke gezondheidsrisico’s – een teveel aan hormonen kan schadelijk zijn voor de eigen hormoonhuishouding, de ontwikkeling van het lichaam en de weerstand. Met hormonen geproduceerde voedingsmiddelen mogen ook niet de EU worden ingevoerd. In de VS en in andere delen van de wereld is het gebruik van een aantal hormonen wel toegestaan omdat de eventuele hormoonresten die zouden achterblijven in het lichaam snel worden afgebroken.

Premenstrueel syndroom (PMS) en hormonen – wat gebeurt er?
Prikkelbaarheid, buikpijn, hoofdpijn, pijnlijke borsten, angst en agressie: een groep klachten die het premenstrueel syndroom (PMS) wordt genoemd en die vrouwen kunnen ervaren voor hun menstruatie. Ongeveer een kwart van de vrouwen heeft er last van, en de klachten ontstaan vaak na het dertigste levensjaar of na het krijgen van kinderen.
Een recent onderzoek aan de Universiteit van Toronto trekt het bestaan van PMS in twijfel. De onderzoekers konden geen aanwijzingen vinden voor het voorkomen van PMS-klachten. Volgens de onderzoekers brengt de menstruatie een hoop culturele bagage met zich mee en zijn er hele industrieën ontstaan op basis van het idee dat vrouwen labiel en humeurig zijn in de dagen voorafgaand aan hun ongesteldheid.
Van de ruim veertig studies die de onderzoekers hebben bekeken, bleek uit slechts zes dat er een verband was tussen de premenstruele fase en een negatieve stemming. Bovendien bleek dat deze studies wellicht niet helemaal betrouwbaar zijn omdat de proefpersonen wisten waar het onderzoek over ging.

 

Medicijnen en hormonen – wat gebeurt er?
Er bestaan verschillende medicijnen tegen zwangerschapskwaaltjes: Emesafene helpt tegen zware misselijkheid bijvoorbeeld en Rennie tegen brandend maagzuur. Bij heel ernstige misselijkheid en braken wordt soms Haldol gebruikt, een klassieke antipsychotica. Vraag de huisarts om advies.
Om PMS-klachten te verminderen helpt de anticonceptiepil. Als je die niet wilt gebruiken, kan een antidepressivum helpen. Volgens de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG) heeft zeventig procent van de vrouwen daar baat bij. Zie je ook dat niet zitten, dan biedt een voedingssupplement met teunisbloemolie en vitamine B6 uitkomst.
Om opvliegers tijdens de overgang te bestrijden is alleen het bijslikken van oestrogenen nodig. Omdat dit de kans op baarmoederhalskanker vergroot, wordt er ook progesteron aan toegevoegd. In de jaren tachtig was men enthousiast over zo’n hormoonbehandeling: naast het verminderen van opvliegers zou de behandeling beschermen tegen botontkalking, hart- en vaatziekten en huidveroudering. Uit onderzoek bleek alleen dat het slikken van oestrogenen en progesteron het aantal opvliegers wel drastisch vermindert, en dat het ook zorgt voor een betere huid, maar dat het niet helpt tegen hart- en vaatziekten en ook maar nauwelijks beschermt tegen botontkalking. Wel bleek het slikken van hormonen het risico op borstkanker te verhogen, vooral wanneer je de hormonen jarenlang slikt. Daarom worden overgangshormonen tegenwoordig zo laag mogelijk gedoseerd en zo kort mogelijk toegediend, meestal een jaar of twee. Er bestaat een alternatief voor het slikken van overgangshormonen: fyto-oestrogenen, ook wel isoflavonen genoemd. Dit zijn plantaardige stoffen die de werking van oestrogenen nabootsen, maar zonder de schadelijke effecten op het borstweefsel.
Wanneer er sprake is van een groeistoornis kunnen kunstmatig gemaakte hormonen toegediend worden. Voor een teveel aan een bepaald hormoon kan een operatie nodig zijn.

‘Ik kan binnen enkele minuten meerdere keren overgaan van huilen in heel hard lachen’
Henriette (28) heeft last van PMS-klachten: “Vanaf mijn eerste ongesteldheid heb ik last van stemmingswisselingen. In de loop der jaren is dat veranderd van chagrijnig en kortaangebonden in heel erg overgevoelig; ik kan al in huilen uitbarsten wanneer ik een kind op televisie van de fiets zie vallen. Ik ben aan de pil gegaan en heb na veel zoeken een goede gevonden waarbij de emotionele periode voor mijn ongesteldheid is beperkt tot een paar uur. In die paar uur zit ik in een emotionele achtbaan. Ik kan binnen enkele minuten meerdere keren overgaan van huilen om een onverklaarbaar verdriet in heel hard lachen omdat ik me opeens euforisch voel. Als dat voorbij is, ben ik heel moe en futloos. Toch ben ik blij dat het nu hierbij blijft. En gelukkig kan mijn vriend er inmiddels mee omgaan, al zegt hij vaak op het moment zelf dat hij ook niet weet hoe hij moet reageren: het ene moment troosten, het andere moment mee lachen? Ik kan hem daar geen antwoord op geven, maar dat is geen probleem. We kunnen er samen om lachen.”

‘Na de bevalling zat ik een paar dagen op een ‘high’, tot aan de beruchte kraamtranendag’
Mieke (35) is moeder van twee kinderen: “Mijn zwangerschapshormonen namen een deel van mijn persoonlijkheid over. Los van de lichamelijke effecten – misselijk, vermoeid – pakte dat bij mij goed uit. In de eerste weken had ik af en toe een extreme emotionele uitbarsting maar naarmate de zwangerschap vorderde werd ik rustiger en voelde ik me mentaal sterk. Tegen het einde van de zwangerschap ging er een nieuw blik energie open en moest er van alles gedaan worden in het huis. Na de bevalling zat ik een paar dagen op een ontzettend ‘high’, de dag dat mijn hormoonspiegel sterk veranderde – de beruchte kraamtranendag – voelde het alsof ik langzaam weer met beide benen op de grond kwam te staan. Jammer, maar ook wel rustig.’

[swopquote]Een spiraaltje hielp mij bij de overgang, wat dus niet hoeft te betekenen dat dit voor iedereen geldt[/swopquote]
Yvonne van den Hurk, actrice en theatermaker, schreef en produceerde De hormonologen: “Omdat ik bezig was met de voorstelling was ik gewaarschuwd: de overgang overviel me niet. Ik had mijn spiraaltje laten zitten waardoor de overgang aan mij voorbij is geslopen. Zo’n spiraal geeft een minimale hoeveelheid progesteron af waardoor opvliegers, stemmingswisselingen en bloedingen milder kunnen zijn. Dat was bij mij in elk geval zo, wat dus niet hoeft te betekenen dat het voor iedereen geldt. Ik heb nogal wat mensen over me heen gekregen toen ik me positief uitliet over het gebruik van een spiraal, ik werd er van beschuldigd bij de hormonenmaffia te zitten. We houden niet van dat soort dingen in Nederland; net zoals een ruggenprik bij een bevalling, dat is ook zo’n taboe.”
www.hormonologen.nl.

Bronnen: NBOG | www.zwangerenmisselijk.nl | Care for Women | www.babybytes.nl | Wikipedia | bron: University of Toronto News | Voedingscentrum | Wetenschap24.nl | Hormonologen | www.afvallen-weblog.nl | www.betterhealth.vic.gov.au | www.bvkm.nl.

 

Meer artikelen lezen uit de mini-editie van Margriet? Klik hier

Ook interessant