Nieuws

40% van de Nederlanders tussen 19 en 74 jaar voelt zich wel eens eenzaam

eenzaamheid.jpg

Het is deze week de Week tegen de Eenzaamheid. Aandacht voor dit probleem blijkt nodig, want veel mensen voelen zich alleen. En echt niet alleen ouderen. Tijd om er iets tegen te doen. Maar wát dan?

‘Dé eenzaamheid oplossen lijkt misschien onmogelijk, maar íémands eenzaamheid oplossen, dat kunnen we allemaal.’ Het zijn optimistische woorden waarmee minister Hugo de Jonge de strijd aanbindt tegen eenzaamheid in Nederland. Ze getuigen van hoop: als we allemaal een handje helpen, gaat het ons lukken.

Groter en gevarieerder netwerk

Dat eenzaamheid een probleem is, daar twijfelt niemand aan. Zelfs ‘eenzaamheidsprofessor’ Theo van Tilburg, hoogleraar sociologie en sociale gerontologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam niet. Ook al weet hij dat we eigenlijk minder eenzaam zijn dan vroeger. “We hebben tegenwoordig een groter en gevarieerder netwerk dan 25 jaar geleden,” zegt hij. Maar de mensen die het grootste risico lopen op eenzaamheid, daar komen er steeds meer van.

Opeenstapeling van verliezen

Vooral 75-plussers zijn eenzaam. Meer dan helft van hen zegt zich eenzaam te voelen. Van de 85-plussers is bijna twee derde eenzaam. Dat is niet verwonderlijk, zegt Van Tilburg. “Hoe hoger je leeftijd, hoe kleiner je wereld. Je raakt slechter ter been, hebt weinig energie, verliest je gehoor, raakt je partner kwijt. Oud worden is een opeenstapeling van verliezen. En dan blijven we ook nog langer thuis wonen en moeten we van alles zelf regelen. Terwijl de wereld alleen maar ingewikkelder wordt. Zo verlies je de grip op je eigen leven. Dat maakt heel eenzaam.”

Eenzaamheid is van alle leeftijden

Op dit moment zijn in Nederland 1,3 miljoen mensen ouder dan 75 jaar. Door de vergrijzing telt Nederland in 2030 maar liefst 2,1 miljoen 75-plussers. Geen wonder dus dat de minister de coalitie Eén tegen Eenzaamheid in het leven heeft geroepen om eenzame ouderen te helpen. Ook Margriet geeft zich bij dit initiatief aangesloten. Toch gaan in politiek Den Haag stemmen op om ook andere eenzamen hulp te bieden. Eenzaamheid is namelijk van alle leeftijden.

Tijdelijke eenzaamheid

Rond de 40% van de Nederlanders tussen 19 en 74 jaar heeft er last van. Op die leeftijd gaat het vaak om tijdelijke eenzaamheid. Je verhuist bijvoorbeeld naar een andere stad, raakt je baan kwijt, je kinderen verlaten het nest, je relatie loopt op de klippen: het zijn allemaal situaties waarin je je knap eenzaam kunt voelen. Maar minder dan vroeger dus, denkt Van Tilburg. “Ga maar na. Als je vijftig jaar geleden ging scheiden, was je als vader bijna zeker het contact met je kinderen kwijt en als moeder raakte je financieel in de knel. Tegenwoordig is dat allemaal beter geregeld.”

Je netwerk is goud waard

En we komen dus beter beslagen ten ijs, dankzij dat grotere netwerk. Of het nou gaat om familie, goede vrienden, vage kennissen of gewoon de buren: dankzij al die mensen is je tijdelijke eenzaamheid precies dat: tijdelijk. Je netwerk is goud waard, weet ook Jenny Gierveld, emeritus hoogleraar sociologie en gerontologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. “Mijn advies: koester het.

Een netwerk van vijftien tot twintig mensen met wie je door dik en dun contact blijft houden, beschermt je tegen eenzaamheid. Je hoeft niet met iedereen een even sterke band te hebben. Bij de één stort je je hart uit, met de ander ga je wandelen. In je persoonlijke netwerk is het altijd geven en nemen. Tenminste, zo lang je goed van lijf en leden bent. Word je wat krakkemikkiger – over het algemeen vanaf 75 jaar – dan hoef je niet meer te geven. Die mensen moeten wij comfort bieden zonder iets terug te verwachten.

Wees vindingrijk

Leid je een druk leven, bijvoorbeeld omdat je jonge kinderen hebt? Houd dan toch dat netwerk in ere. Wees vindingrijk. Ga met een bevriend stel naar het strand en laat de kinderen ravotten terwijl jullie bijkletsen bij een kop koffie. Echt, het is zó belangrijk. Op social media zie je alleen succesverhalen, maar we krijgen het in ons leven allemaal een keer voor onze kiezen.

Aan je netwerk bouwen

Vroeger kon je dan terugvallen op allerlei beschermende structuren, zegt Van Tilburg. De kerk, de vakbond, de buurt waarin je woonde. “Dat is veranderd. In onze netwerksamenleving moet je zelf een sociale structuur opbouwen. En daar moet je veel voor doen.” Sommige mensen vinden dat moeilijk, weet Gierveld. Ze zijn verlegen, gewoon niet zo handig met sociale contacten of hebben weinig zelfvertrouwen.

“Als iemand ‘nee’ zegt op jouw uitnodiging om een kop koffie te drinken, voel je dat als een persoonlijke afwijzing. Terwijl dat waarschijnlijk helemaal niet zo bedoeld is. Maar een volgende keer vraag je het niet meer.” Probeer het toch, adviseert Gierveld. Hoe eng je het misschoen ook vindt: bouw aan dat netwerk. “Nodig bijvoorbeeld elke week iemand uit om te komen eten. Desnoods kook je elke keer hetzelfde. Met een pan soep kun je veel bereiken.”

Organisaties

Gelukkig kent Nederland ook allerlei organisaties die je helpen om op een gemakkelijke manier met andere mensen in contact te raken. Zoals de Maatjes van Humanitas: vrijwilligers – maatjes dus – met wie je eropuit gaat. Wandelen, winkelen, een museum bezoeken, net wat je wilt. Onderweg kun je praten over wat je bezighoudt. Alles is erop gericht om je het plezier en zelfvertrouwen te geven dat je nodig hebt om je eigen contacten op te bouwen. Bij Resto Van Harte eet je met mensen uit de buurt aan een grote tafel.

Via het Nationaal Ouderenfonds kun je samen met anderen breien, brieven schrijven, ‘wandelvoetballen’, boodschappen doen of een dagje naar strand of museum. Het Oranjefonds houdt een jaarlijkse burendag. Bij JoinUs kunnen jongeren nieuwe vrienden maken. En zo zijn er nog tientallen initiatieven om eenzame mensen contacten te bezorgen.

“Eenzaamheid is voor iedereen anders”

“Maar,” zegt Van Tilburg, “het buurthuis is niet altijd de oplossing. Met alleen een dagje uit of een maaltijd bouw je geen duurzame relaties op. Dat vraagt veel meer aandacht.” Vooral omdat eenzaamheid voor iedereen anders is. De een wil meer mensen leren kennen, de ander heeft kennissen genoeg, maar geen enkele echte vriend. De een wil dolgraag de deur uit, de ander spreekt liever thuis iets af. Het enige wat alle eenzame mensen gemeen hebben, is dat ze zich moederziel alleen voelen. Ze horen er niet bij, denken ze. Ze missen verbondenheid met andere mensen.

Veelkoppig monster

Misschien komt het doordat eenzaamheid een veelkoppig monster is. Raken mensen die eenzamen willen helpen daarom ook zo vaak teleurgesteld. “We hebben het gevoel dat we mensen helpen als we leuke dingen met ze gaan doen. Hun sleur doorbreken. Maar eenzaamheid kent veel gezichten. En is soms zelfs onoplosbaar; het gemis van een partner neem je echt niet weg,” zegt Anja Machielse, bijzonder hoogleraar Empowerment van kwetsbare ouderen aan de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht.

Zij heeft zich verdiept in de rol van vrijwilligers. “Het belangrijkst is: heb geduld. Zet kleine stapjes. Soms moet je eindeloos naar dezelfde verhalen luisteren en heb je het idee dat je niets opschiet. Je zou er zélf onzeker van worden. Maar dat je er bent, en steeds weer terugkomt, kan ontzettend veel voor iemand betekenen.” Ken je iemand van wie je vermoedt dat hij of zij eenzaam is? Zoek dan eerst uit of die gedachte klopt, adviseert Machielse. “Iemand die alleen is, kan zich daar heel prettig bij voelen. En iemand met veel sociale contacten kan toch heel eenzaam zijn.”

“Ze willen erbij horen”

Als je wilt helpen, is de eerste stap: leg contact. Zeg ‘hallo’ op straat, maak een praatje. “Dat alleen al doet mensen ontzettend goed,” weet Machielse. “Ze willen het gevoel hebben dat ze worden gezien. Dat ze erbij horen.” Wat je vooral níét moet doen, is meteen over eenzaamheid gaan praten. “Mensen ontlenen hun eigenwaarde aan contacten met anderen. Ze schamen zich vaak voor hun eenzaamheid. Ze willen niet zielig zijn.” Houd het contact daarom luchtig en breid het stapje voor stapje uit.

Bewaak je grenzen

Bewaak als helper wel je grenzen, zegt Machielse. “Langdurig eenzame mensen zijn in sociaal opzicht niet altijd even handig. Ze kunnen claimgedrag gaan vertonen; het type ‘geef ze een vinger en ze pakken de hele hand’. Zo iemand wil je niet kwetsen met een afwijzing, dus daar loop je voortaan met een bocht omheen. Maar dat lost het probleem natuurlijk niet op. Wat je beter kunt doen, is het claimgedrag ter sprake brengen. Zo van: ik vind het gezellig om af en toe met je te praten, maar laten we afspreken hoe vaak we dat doen.”

Vind je dat lastig of loop je op een andere manier vast in je pogingen om te helpen? Klop dan aan bij een organisatie die zich bezighoudt met hulp aan eenzame mensen. Daar krijg je vast en zeker advies. Machielse: “Of vraag hen om het van je over te nemen. Je kunt mensen niet laten verkommeren. Maar als je niet weet wat je moet doen of je afvraagt wat je je op de hals haalt, meld het probleem dan bij professionele hulpverleners.”

Tekst | Jolenta Weijers

Dit artikel verscheen eerder in Margriet 41, 2019.
Het hele nummer lezen? Ga dan nu naar de winkel of  Bestel ‘m hier eenvoudig online!

Ook interessant