Nieuws

9 belangrijke vragen (én antwoorden) over de griepprik

vragen-antwoorden-griepprik.jpg

Tussen half oktober en half november is het voor veel mensen tijd voor de griepprik. Want daarmee neemt de kans op griep met 40 procent af. Maar kun je je wel met een gerust hart laten vaccineren?

De griepprik ontleed in 9 vragen.

1. Bij wie valt er een uitnodiging op de mat?

Wie 60-plusser is of tot een medische risicogroep behoort, wordt uitgenodigd voor de griepprik. In die risicogroep zitten mensen met bijvoorbeeld hart-, nier- en longproblemen, diabetespatiënten, mensen die chemotherapie ondergaan of die door andere ziekten een verminderde weerstand hebben. De meeste huisartsenpraktijken hanteren één of twee prikmomenten. Dat er die dag zelfs buiten een rij staat voor de huisartsenpraktijk, is niet ongewoon: in totaal komen er in ons land 6 miljoen mensen in aanmerking voor de vaccinatie, van wie ongeveer de helft daadwerkelijk komt opdagen.

Griepvirussen in Nederland

De periode tussen oktober en november wordt niet voor niets gekozen, aldus Margot Carpay, programmamanager Nationaal Programma Grieppreventie van het Centrum voor Bevolkingsonderzoek, onderdeel van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). “Griepvirussen zijn in Nederland actief in de winterperiode, pakweg van december tot en met maart. Het vaccin heeft twee weken nodig om je weerstand op peil te krijgen, dus als je uiterlijk in november gevaccineerd wordt, is daarvoor voldoende tijd. Als je gevaccineerd bent, neemt de kans op griep met veertig procent af.”

2. Als je gezond bent, hoef je toch geen griepprik?

Carpay hoort dat argument vaak. “Vooral fitte en actieve 60-plussers zien af van vaccinatie, omdat ze denken dat ze een eventuele griep prima zelf te boven kunnen komen.” Helaas pakt dat in de praktijk soms anders uit. Carpay: “Vanaf het zestigste levensjaar neemt je weerstand af, dat geldt ook voor degenen die zich fit en goed voelen.” Bij mensen met een verminderde weerstand kan een griep ernstig verlopen, met bijvoorbeeld een longontsteking of hartproblemen. Soms kunnen mensen zelfs overlijden.

Risico voor ouderen

Bij ouderen zie je ook dat ze na een griep niet altijd terug komen op hun ‘oude’ niveau. “Iemand die voorheen zelfstandig woonde, is na een zware griep dan zo verzwakt, dat dat niet meer kan. Bovendien kan griep, zowel bij ouderen als jongeren, bestaande ziekten verergeren – zo kan iemand met diabetes helemaal ontregeld raken.

Gevolgen van griep

De griepprik wordt aangeboden, omdat vaccineren je het beste beschermt tegen de ernstige gevolgen van griep.” Naar schatting overlijden er in ons land jaarlijks 2.700 mensen aan de gevolgen van griep. Eenduidige cijfers zijn lastig te geven. “Bij overlijden wordt een doodsoorzaak vermeld. Die is dan bijvoorbeeld ‘longontsteking’ en niet ‘griep’, ook als de longontsteking wel degelijk veroorzaakt werd door griep. Dat vertekent het beeld, mensen realiseren zich daarom niet dat griep dodelijk kan zijn,” legt Carpay uit. Door je te laten vaccineren, bescherm je ook anderen. “Veel 60-plussers hebben kleinkinderen of zijn mantelzorger van zieken, allebei kwetsbare doelgroepen. Raak je zelf besmet, dan is de kans dat je je naasten besmet ook groot.”

3. Hoeveel Nederlanders krijgen er jaarlijks griep?

Ongeveer een op de tien.

4. Krijg je door de griepprik helemaal geen griep?

De griepprik biedt geen garanties. Dat komt doordat griepvirussen steeds opnieuw muteren, en daardoor min of meer aan vaccinatie kunnen ontsnappen. Virologen spannen zich elk jaar opnieuw in om te achterhalen welke virussen in het volgende seizoen ‘leidend’ kunnen worden. Zij doen dat door voortdurend te monitoren welke virussen actief zijn. Op basis van alle data van nationale influenzacentra bepaalt de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) al in februari welke griepvirussen verwacht worden en in de griepprik moeten komen. Dat moet in februari al, omdat het maken van voldoende griepprikken ongeveer een half jaar duurt.

Cocktail injectie

Uiteindelijk komen er jaarlijks drie ‘kansrijke’ virussen in het vaccin – je krijgt dus een cocktail ingespoten. Helaas zitten virologen er ook weleens naast: dat gebeurde bijvoorbeeld vorige winter, toen een variant actief werd die niet in het vaccin zat. ‘We hebben helaas de verkeerde keuze gemaakt,’ zei hoogleraar Ron Fouchier van het Erasmus MC hierover in een landelijke krant. Daardoor werkte de griepprik niet optimaal, maar beschermde nog wel gedeeltelijk tegen de heersende griep. Carpay: “Als je ondanks vaccinatie toch griep krijgt, zijn de verschijnselen vaak milder en leidt dat tot minder complicaties.”

5. Wat gebeurt er in je lijf na de vaccinatie?

In de griepprik zitten deeltjes van dood virus. Na de vaccinatie gaat je afweersysteem aan het werk om die te vernietigen door antistoffen aan te maken. Krijg je daarna door infectie een vergelijkbaar levend virus binnen, dan herkent je lichaam dat en wordt het binnengedrongen virus snel onschadelijk gemaakt, zodat je er niet ziek van wordt. Je weerbaarheid wordt dus groter. Je kunt na de prik een stijve, beetje pijnlijke arm hebben, een bijwerking die na een paar dagen voorbij is.

6. Gaan er ook fabels rond over de griepprik?

Wie speurt op internet, komt alarmerende artikelen tegen waarin gewaarschuwd wordt voor ‘antivries, desinfecteringsmiddelen en zware metalen’ in een vaccin. In werkelijkheid zitten er zouten en hulpstoffen in het vaccin. Zo kan er bijvoorbeeld een spoortje formaldehyde in het vaccinvloeistof zitten, dat gebruikt wordt om het virus inactief te maken. De hoeveelheid formaldehyde in het vaccin is echter zeer klein, omdat de vaccinvloeistof in het productieproces eerst nog wordt gereinigd. Daarnaast maakt je eigen lichaam er dagelijks zelf een grotere hoeveelheid van aan dan dat je in de spuit aantreft.

Griepprik niet gevaarlijk

Mensen die niet komen opdagen voor hun vaccinatie, baseren hun keuze vaak op hardnekkige misverstanden, aldus Carpay. Een daarvan is dat je juist griep zou krijgen van de prik. “Dat kan niet – er zit niets in de prik waar je griep van zou kunnen krijgen. Natuurlijk kun je wel al een ander virus onder de leden hebben dat je kort na de vaccinatie ziek maakt, maar dan is er geen verband met de griepprik.”
Carpay: “Je kunt niet overlijden aan een griepprik of er andere nare schade aan overhouden. Zelfs mensen die allergisch zijn voor kippenei eiwit en antibiotica kunnen meestal zonder problemen een griepprik halen. Het advies is wel om dan vooraf even met je huisarts te overleggen. Allergieën komen heel weinig voor: wie cake kan eten, kan ook een griepprik halen.”

7. Als je vorig jaar een griepprik hebt gehad, kun je dan een jaar overslaan?

Nee, elk jaar is er een nieuwe griepprik nodig. De prik beschermt een half jaar. Na die tijd is de immuniteit afgenomen. Daarnaast kunnen virussen alweer zijn gemuteerd, waardoor een virus in het vaccin vervangen moet worden. Val je binnen de doelgroep, dan ben je het best beschermd als je elk jaar trouw naar het ‘prikspreekuur’ gaat.

8. Als je niet binnen de doelgroep valt, kun je dan toch een griepprik halen?

Je kunt op eigen initiatief de huisarts raadplegen. Die zal meedenken of een griepprik inderdaad zinvol is.

9. Wordt de griepprik in de toekomst effectiever tegen griep?

Er wordt hard gewerkt aan een universeel griepvaccin dat langere tijd beschermt tegen álle griepvirussen, maar voorlopig is het nog niet zover. Ook is er hoop voor iedereen die griezelt van naalden: er wordt door Amerikaanse wetenschappers gewerkt aan een vaccinatiepleister, met daarin vele minuscule naaldjes waarvan je niks voelt. Mogelijk zou die pleister er over ongeveer vijf jaar kunnen zijn.

Artikelen van Margriet.nl ontvangen in je mailbox? Schrijf je in op margriet.nl/nieuwsbrief.

Ook interessant