Hebben de coronamaatregelen ons gedrag veranderd? Gedragsdeskundige Inge Merkelbach, legt het uit. Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Zoenen en handen schudden: hierdoor laten we de coronamaatregelen weer varen

De mondkapjes hebben we al een tijdje opgeborgen in de kast en ook aan de andere coronamaatregelen hoeven we tegenwoordig niet meer te denken. Zo konden we ruim twee jaar geen handen schudden en was het geven van drie zoenen uit den boze. Hebben deze maatregelen ons gedrag eigenlijk veranderd? Of is er van alle gedragsveranderingen niets meer over? Gedragsdeskundige Inge Merkelbach van de Erasmus Universiteit legt uit hoe de pandemie ons gedrag heeft beïnvloed.

“We hebben weer bevestigd gekregen hoe belangrijk menselijk contact is en hoe moeilijk het is om dat uit de bannen.”

Gedrag veranderen in coronatijd

“Gedrag veranderen is eigenlijk heel moeilijk. We gedragen ons namelijk naar onze gewoonten,” legt Inge uit. “Veel van ons gedrag wordt gestuurd door wat we gewend zijn en door onze omgeving. We hoeven daar dus niet over na te denken. Als je opeens je gedrag moet aanpassen, dan is dat lastig en kost dat veel energie. Dat zagen we ook in de coronatijd: we moesten ons aanpassen door van de een op andere dag thuis te werken, afstand te houden en minder sociaal contact te hebben. Dat is erg ingewikkeld geweest voor mensen.”

Terug naar het normale gedrag

Inge vertelt over ons gedrag na de pandemie: “We hadden eigenlijk al verwacht dat het gedrag van mensen na de pandemie weer heel snel terug zou gaan naar het normale gedrag, met hier en daar wat uitzonderingen. We hebben een aantal dingen uitgeprobeerd die goed bevallen zijn. Denk bijvoorbeeld aan het thuiswerken. Natuurlijk zien we nu dat niet iedereen volledig thuis blijft werken, maar voor veel werknemers was het wel erg prettig. Thuiswerken gebeurt daarom veel meer en dat zal waarschijnlijk zo blijven.”

‘Mensen zijn sociale wezens’

Toch kregen we de afgelopen jaren ook te maken met onnatuurlijke veranderingen die minder voordelen meebrachten, zoals de 1,5 meter afstand. Dat gedrag zien we tegenwoordig niet meer. Inge legt uit hoe dat zit: “Mensen zijn sociale wezens: we leren door naar anderen te kijken en volgen vaak de groep. Als je bijvoorbeeld moet kiezen op welk terras je gaat zitten, dan kies je voor het volste terras in plaats van het rustige terras. We willen namelijk graag bij anderen in de buurt zijn. Sociaal zijn is voor ons enorm belangrijk en dat valt eigenlijk niet af te leren. Als je dat gedrag wilt remmen, moet je daar heel bewust mee bezig zijn, zoals toen de maatregelen nog golden. Nu dat niet meer hoeft, vallen we weer heel snel terug in het gedrag van voor de pandemie.”

Leren van de pandemie

Volgens Inge hebben we op het gebied van gedrag veel geleerd van de pandemie. “We hebben weer bevestigd gekregen hoe belangrijk menselijk contact is en hoe moeilijk het is om dat uit de bannen. En ook wat het doet met onze mentale gezondheid als we dat wel proberen. Daarnaast hebben we geleerd hoe belangrijk heldere communicatie is over de regels, maar bijvoorbeeld ook het nut van vaccinatie. Wanneer daar onduidelijkheden over zijn, zorgt dit gauw voor wantrouwen en verwarring. Dat is heel moeilijk om recht te zetten.”

Naast menselijk contact en heldere communicatie, speelt omgeving volgens Inge een grote rol bij het veranderen van gedrag. “Al geef je heel veel goede argumenten voor gedragsverandering; als de omgeving niet helpt, dan heeft het heel weinig zin. Denk bijvoorbeeld aan te smalle paden in de supermarkt of wanneer er geen duidelijke pijlen op de grond staan. De coronacrisis heeft laten zien hoe belangrijk gedragskennis is en dat is belangrijk voor eventuele volgende pandemieën.”

Handen schudden en zoenen geven

Tijdens de pandemie waren het geven van drie zoenen en het schudden van handen, uit den boze. Hebben we deze gewoonten verleerd of passen we ze toch weer toe? Volgens Inge verschilt dat per groep. “Handen schudden of drie zoenen geven, is in zekere zin gewoontegedrag, maar we halen daar niet per se voor- of nadeel uit. Een begroeting valt meer onder cultureel gedrag. Je ziet bijvoorbeeld dat begroetingen overal op de wereld anders zijn. Dit zijn andere gedragingen die je makkelijker kunt veranderen. Het zou kunnen dat bepaalde families bijvoorbeeld, niet meer zoenen op een verjaardag. Wijdverbreid is het alleen een groot onderdeel van onze cultuur. Daarom denk ik dat het langzaam wel weer terug zal komen.”

Nieuwe gewoonten aanleren

Het aanleren van een gewoonte is volgens Inge dus erg lastig, maar er zijn toch manieren om ermee aan de slag te gaan. “Er zijn bepaalde grenzen waarin we gewoonten kunnen aanleren. Wanneer je een gewoonte wilt aanleren moet die enigszins aantrekkelijk en makkelijk zijn om uit te voeren. We leren onszelf bijvoorbeeld niet om voortaan op onze handen te lopen, want dat is heel onhandig. Wanneer iets wel aantrekkelijk en makkelijk is, is het een kwestie om het gewoon heel vaak te doen. Dan is de kans groter dat het een gewoonte wordt.”

Lisa MancheGetty Images
Meer over

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden