Wat is deepfake en hoe herken je het? Beeld Getty Images/iStockphoto
Beeld Getty Images/iStockphoto

Wat is een deepfake en hoe herken je het?

In 2003 werd Sedar Soares op 13-jarige leeftijd doodgeschoten. In een deepfake-video heeft Sedar nu ‘zelf’ de dader en getuigen aangesproken en gevraagd om zich te melden. Voor zover bekend is dit de eerste keer dat de deepfake-technologie op deze manier ingezet wordt voor een getuigenoproep. Maar wat is een deepfake eigenlijk? En hoe kun je een deepfake-video herkennen?

De deepfake-video’s komen steeds vaker voorbij. Wij vertellen je wat een deepfake is en hoe je ze kunt herkennen.

Wat is een deepfake?

Een deepfake is een video die gemanipuleerd is. Het beeld of het geluid in de video is aangepast. Het gezicht van een acteur wordt bijvoorbeeld verwisseld met het gezicht van een wereldleider of andere bekende persoon. In het geval van de video van Sedar, die gebruikt wordt in de documentaire Spreek! Nu! is het gezicht van de acteur verwisseld met die van een slachtoffer van een misdrijf. Maar de video's gaan verder dan alleen het manipuleren van beeld. Ook iemands stem kan nagemaakt of door een algoritme gemanipuleerd worden.

De naam deepfake komt van de woorden deep learning en fake. Deep learning is een nieuwe techniek, die valt onder kunstmatige intelligentie. Met deze techniek kunnen computers grote hoeveelheden data, zoals getallen, tekst, geluid en beeld, gebruiken om nieuwe dingen te leren. Bij deepfake wordt deze software ingezet om video’s te maken die nep zijn, maar niet van echt te onderscheiden zijn.

Waar worden deepfakes voor gebruikt?

Nu je weet wat deepfake is, is het natuurlijk ook interessant om te weten waarvoor ze gebruikt worden. Er zijn verschillende soorten deepfakes, maar 95 procent van de deepfake-video’s bevatten pornografisch materiaal. Het gaat dan bijvoorbeeld om bekende mensen, wiens hoofd op het hoofd van een porno-actrice gezet wordt. Maar er zijn ook andere soorten video's, bijvoorbeeld om nepnieuws te verspreiden. Zo zijn er tijdens de oorlog in Oekraïne beelden gedeeld van president Zelensky, die zijn soldaten oproept de wapens neer te leggen en beelden van Poetin, die zich overgeeft. Maar het aantal deepfakes dat tot nu toe politiek ingezet wordt, is dus nog relatief klein.

Niet van echt te onderscheiden

In het feit dat deepfakes vaak niet van echt te onderscheiden zijn, zit ook meteen een groot risico. Want hoe weet je of een video die je ziet wel of niet echt is? Je kunt niet meer vertrouwen op wat je met je blote ogen waarneemt. Hierdoor kan het zijn dat we steeds makkelijker slachtoffer worden van nepnieuws, en daardoor de media en politici gaan wantrouwen.

Het grootste probleem is daarbij dat je met een deepfake eigenlijk iedereen alles kan laten zeggen. Je kunt mensen dus letterlijk woorden in hun mond leggen. Hierdoor kunnen beeldvorming, gebeurtenissen en gesprekken beïnvloed worden en is niet meer duidelijk wat nou wel of niet meer waar is.

Is het delen van deepfakes strafbaar?

Nee, in Nederland is er op dit moment geen wetgeving op het gebied van verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid bij het maken of delen van een deepfake. Maar het kabinet maakt wel plannen om nepnieuws te gaan bestrijden. Dit nepnieuws gaan ze onderzoeken en ze willen Nederlanders helpen om deepfakes te leren herkennen.

Een deepfake-video herkennen

Dat een deepfake-video bijna niet van echt te onderscheiden is, is natuurlijk vervelend. Toch zijn er een paar dingen waaraan je de video wél zou kunnen herkennen:

  • Kijk goed naar de video. Als je goed naar de beelden kijkt, zijn er vaak wel kleine dingen te herkennen die erop wijzen dat het beeld nep is. Let bijvoorbeeld eens op de mond van degene die spreekt. Maakt deze natuurlijke bewegingen of niet? En hoe zit het met de synchronisatie? Loopt het geluid wel gelijk met de bewegingen van de mond? Andere visuele hints kunnen zijn: de spreker knippert niet met zijn of haar ogen of er zijn ‘vervaagde’ pixels in beeld.
  • Kijk naar de bron van de video. Bekende nieuwsbronnen, zoals de BBC of de NOS, controleren vaak de afkomst van video’s en plaatsen ook veel zelfgemaakte beelden. Hier kun je er dus vanuit gaan dat de beelden die zij tonen echt zijn. Ken je de afzender niet of is het een vage naam? Dan kan dit een eerste aanwijzing zijn dat de video nep is.
  • Is de video ook op andere plekken te vinden? Zie je het alleen op social media of kun je het ook bij nieuwsmedia, Google of YouTube vinden? Zeker als het gaat om uitspraken van bekende mensen of politici, zullen deze ook op andere plekken gedeeld worden.

Deepfakes zijn niet altijd slecht

Hoewel we hierboven natuurlijk vooral schreven over de risico’s en problemen die komen kijken bij het verspreiden van deepfake-video's, zitten er ook goede kanten aan. Deepfake kan voor entertainment namelijk ook in films en musea gebruikt worden. Daarnaast is er zoiets als voice-cloning, wat gebruikt kan worden als mensen hun stem verliezen door bijvoorbeeld een ziekte. En in Nederland hebben ze er nu weer een nieuwe, goede toepassing voor gevonden: helpen bij het oplossen van een misdaad.

Bron | NOS, Mediawijsheid, The Guardian

Nynke KooyGetty Images/iStockphoto
Meer over

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden