Wat is stikstof?  Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Vraag & antwoord: dit is stikstof en hierom is het zo schadelijk

Je kunt het journaal bijna niet aanzetten of er wordt wel gesproken over stikstof. Veel maatschappelijke problemen draaien om deze stof, maar wat is het precies? En waarom is het zo’n probleem?

Stikstof is een gas dat geen kleur of geur heeft. De stof zit overal in de lucht om ons heen en wordt dus ook door ons ingeademd. Sterker nog: volgens het RIVM bestaat ongeveer 78 procent van alle lucht uit stikstof. Van zichzelf is de stof niet schadelijk voor mensen of het milieu. Het is zelfs een belangrijke voedingsstof voor sommige planten. Pas als er zogenoemde stikstofverbindingen vrijkomen wordt het een stof die schade kan aanbrengen aan de natuur en onze gezondheid. Die stikstofverbindingen zijn beter bekend als stikstofoxiden en ammoniak. Stikstofoxiden komen vrij uit de industrie en het verkeer, terwijl de landbouw zorgt voor uitstoot van ammoniak.

Schadelijke stikstofverbindingen

Het is misschien wat verwarrend: stikstof is niet schadelijk, maar stikstofverbindingen zijn dit wel. Hoe ontstaan die verbindingen dan? Ammoniak komt uit de mest en urine van dieren en wordt vooral uitgestoten in de landbouw en veeteelt. Niet al die stikstof komt in de lucht, een deel belandt namelijk op de grond. Als de stikstof niet op de grond terechtkomt, verdampt het en komt het als ammoniak in de lucht, waarna het binnen een paar kilometer weer op de grond komt. Zo belandt die stikstof dan ook in natuurgebieden.

Stikstofoxiden zijn ook grote vervuilers die schade kunnen aanrichten aan de natuur. Deze zijn vooral afkomstig van het verkeer en de industrie. Stikstofoxiden ontstaan door een reactie bij hoge temperaturen als stikstof en zuurstof samenkomen. Die twee stoffen reageren en komen als stikstofoxide uit de uitlaat of schoorsteen. Om het nog wat lastiger te maken, bestaat ook stikstofoxide uit twee stoffen: stikstofmonoxide en stikstofdioxide. Deze twee komen tegelijk vrij, maar in de lucht wordt stikstofmonoxide snel omgezet in stikstofdioxide.

Is stikstof schadelijk voor de natuur?

Dit is wat we vaak horen, maar stikstof zelf is niet schadelijk voor de natuur. Het zijn de stikstofverbindingen als ammoniak en stikstofoxiden die schade kunnen aanbrengen, zowel aan de natuur als aan ons mensen. Deze verbindingen zorgen ervoor dat sommige planten, zoals bramen, gras en brandnetels, harder gaan groeien. En zoals voor alles, geldt ook voor ammoniak en stikstofoxide, dat te veel nooit goed is. Te veel van die schadelijke stikstofverbindingen zorgt er dan ook voor dat bepaalde planten die van stikstof houden de planten overwoekeren die hier minder van nodig hebben. Het gaat dan bijvoorbeeld om heide, maar ook om zeldzame planten in natuurgebieden. Het zijn dan niet alleen de planten die verdwijnen, maar ook de insecten en vlinders die hierop afkomen.

In het water speelt een ander probleem. Hoe hoger het gehalte aan stikstof in een sloot, plas of meer is, hoe meer de groei van algen toeneemt. In water zit zuurstof waarvan vissen en waterplanten leven. Als er teveel algen zijn, nemen deze de zuurstof op, waardoor waterplanten en vissen sterven.

Is stikstof schadelijk voor onze gezondheid?

Dit is een aspect dat in discussies veel minder belicht wordt dan de impact op de natuur, maar het is niet minder belangrijk. Stikstof is namelijk niet goed voor onze gezondheid. Een teveel aan stikstofdioxiden in de lucht kan vooral klachten geven bij mensen met longklachten en astma. Volgens de Volkskrant blijkt uit onderzoek dat eenvijfde van de astmaklachten bij kinderen veroorzaakt wordt door stikstofdioxide. Blootstelling aan verontreinigende lucht kan daarnaast op de lange termijn hart- en vaatziekten veroorzaken.

Waarom is er een stikstofprobleem?

Sinds een aantal jaar spreken we van een stikstofprobleem. Maar wat houdt dit precies en waarom is de uitstoot een probleem? Dit vindt oorsprong in Europese afspraken. In Nederland hebben we relatief gezien de hoogste uitstoot van stikstof, waardoor stikstof ook in natuurgebieden terechtkomt. Zeker op plekken waar wegen, landbouw en natuurgebieden dicht naast elkaar liggen. In de Europese Unie zijn afspraken gemaakt over de uitstoot van stikstof en de bescherming van natuurgebieden en als lid van deze unie moeten we ons daaraan houden.

Het echte probleem ontstond na een uitspraak van de Raad van State in 2019. Hierin stond dat we de doelen niet zullen halen als we op dezelfde voet verdergaan. Daarom moet de uitstoot van stikstof bij bouwprojecten bijvoorbeeld gecompenseerd worden. Die compensatie moet vastgelegd worden omdat de overheid anders geen vergunning zal verlenen. Van die compensatie kwam volgens de Volkskrant in werkelijkheid weinig terecht, waardoor de stikstofuitstoot alleen maar toenam, met alle gevolgen van dien.

Wat kun je zelf doen?

De impact van een individu op het stikstofprobleem is klein, maar ook thuis stoot je wel degelijk stikstof uit. Het gaat met name om de fossiele brandstoffen die je gebruikt. Oftewel: hoe duurzamer je huis is, hoe beter dat is voor het klimaat en de lucht-, bodem- en natuurkwaliteit. Als je dus minder stikstof wilt uitstoten, moet je je eigen energieverbruik onder de loep nemen. Maar ook buitenshuis kun je je gedrag aanpassen om minder schadelijke stoffen uit te stoten. Neem bijvoorbeeld vaker de fiets of trein in plaats van de auto, of rijd minder hard. Ook de overstap op een elektrische auto kan een goed alternatief zijn.

Bron | Volkskrant, Milieucentraal, RIVM, Feenstra

Nynke KooyGetty Images

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden