Holocaust. Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

NIOD over de Holocaust-ontkenning: ‘Voor veel jongeren is het een ver-van-mijn-bedshow’

Ruim een kwart van de jonge Nederlanders denkt dat Anne Frank stierf in het Achterhuis en bijna één op de vier zet z’n vraagtekens bij het bestaan van de Holocaust. Margriet belde erover met onderzoeker Kees Ribbens van het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies: “We gaan er denk ik vaak vanuit dat iedereen wel weet waar het over gaat, maar we gaan er geen gesprek met elkaar over aan.”

Bijna iedereen kent de naam van Anne Frank wel, maar uit onderzoek van De Claims Conference, een internationale organisatie die opkomt voor de rechten van Holocaustoverlevenden, blijkt dat niet iedereen weet dat ze haar laatste adem uitblies in een concentratiekamp. Er zijn zelfs Holocaust-ontkenners: 23 procent van de jongeren twijfelt aan het bestaan ervan.

Oorzaken van gebrekkige kennis over de Tweede Wereldoorlog bij jongeren

Onderzoeker Ribbens schrikt van deze uitkomsten. “Het is niet zo dat niemand bekend is met de Tweede Wereldoorlog, maar als het gaat om verdere details blijken veel Nederlanders die niet te kennen. Hoe komt dat dan, vraag ik me af? Er zijn continu herdenkingen, er zijn veel boeken en films over gemaakt en er wordt ook aandacht aan besteed op het nieuws. We gaan er denk ik vaak vanuit dat iedereen wel weet waar het over gaat, maar we gaan er geen gesprek met elkaar over aan.”

Ribbens denkt dat de oorzaak deels bij het onderwijs ligt. “Geschiedenis is in de bovenbouw op de HAVO en het VWO een keuzevak. Op het VMBO is het een soort verzamelvak waarbij bijvoorbeeld geschiedenis en maatschappijleer gecombineerd worden. Dat kan ervoor zorgen dat de Holocaust slechts kort wordt aangestipt.”

Tegelijkertijd heeft Ribbens het idee dat twijfelen aan de Holocaust meer te maken heeft met antisemitische ideeën. “Dan heeft het niet zozeer te maken met kennis, maar met een soort politieke keuze. Als je negatief denkt over Joodse mensen, heb je misschien eerder de neiging om de historische feiten niet als de waarheid te zien. Dan heb je er baat bij om de Holocaust zoveel mogelijk af te zwakken. Door het uitdragen hiervan kun je bovendien negatieve aandacht krijgen, omdat veel anderen deze ideeën afkeuren.”

Lang geleden

Ook sociale media spelen volgens Ribbens een rol bij het versterken van antisemitische ideeën en uitspraken. “Er is nu bijvoorbeeld meer ruimte om zulke negatieve denkbeelden online te slingeren en deze ideeën over de Holocaust kunnen anderen aansteken.”

Bovendien is de Tweede Wereldoorlog voor jongeren behoorlijk lang geleden: het kan volgens Ribbens als een ‘verplicht nummer’ worden beschouwd. “Ik vermoed dat sommige jongeren voelen dat ze het belangrijk moeten vinden, maar er eigenlijk niet zo’n boodschap aan hebben. Het grootste deel van de Nederlanders die nu leven heeft deze oorlog bovendien zelf niet meegemaakt. Het kan dan een beetje een ver-van-mijn-bedshow worden.”

Kansen om de kennis in de toekomst te vergroten

Ribbens ziet kansen om rond 4 en 5 mei extra aandacht te besteden aan de Tweede Wereldoorlog, maar denkt dat dat misschien op een andere manier kan dan hoe het tot nu toe meestal gedaan werd. “Elk jaar is er veel aandacht voor de herdenkingen en herdenkingsfestivals, maar in hoeverre sluit dat aan bij de belangstelling van jongeren voor de Holocaust en bij de kennis die ze nog niet hebben? De kennis over de Tweede Wereldoorlog moet denk ik niet als vanzelfsprekend worden beschouwd. We zouden voortdurend moeten kijken hoe de boodschap overkomt voor een nieuw publiek en die daarop aanpassen.”

Hij vervolgt: “Ik denk dat het goed is om geschiedenis niet te presenteren als een oud en stoffig verhaal van lang geleden, maar op een eigentijdse manier die je je ook nu kunt voorstellen. Daarbij zouden we niet alleen moeten inzoomen op losse feiten, maar juist de menselijke verhalen laten zien. Je kunt het verleden niet terughalen, maar het wel laten zien. De Anne Frank Stichting had vorig jaar bijvoorbeeld vlogs gemaakt waarin je een meisje ziet dat Anne Frank speelt en doet alsof ze in de jaren veertig ook al een vlog kon maken. Ik denk dat zoiets heel goed kan werken in deze tijd. We begrijpen allemaal dat dit destijds niet kon, maar je krijgt toch een inkijkje in het leven van iemand die moet onderduiken tijdens een oorlog.”

Saskia WinkensGetty Images

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden