Frustrated couple arguing and having marriage problems Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Kun je zien of iemand liegt? Een lichaamstaalexpert legt uit waar je op moet letten

Zweten, wegkijken en stotteren zijn vaak de eerste signalen waar we aan denken als we iemand willen betrappen op een leugen. Zeker nu publieke spijtbetuigingen steeds vaker in de media verschijnen, wordt vaak getwijfeld aan de oprechtheid. Maar kun je wel echt zien of iemand liegt?

Lichaamsstaalexpert Henry van den Bogert legt het ons uit.

Kun je echt zien of iemand liegt?

“Het is heel lastig om te zien of iemand echt liegt”, begint lichaamstaalexpert Van den Bogert. “Natuurlijk zijn er vanuit non-verbale communicatie en lichaamstaal wel signalen die kunnen duiden op ongemak. En ook lang nadenken, tijdrekken, het inhouden van je woordenstroom of goed kiezen welke woorden je gebruikt zijn dingen die opvallen. Dit kan de indruk wekken dat iemand een verhaal verzint, in plaats van iets oprecht te vertellen. Als het gaat om leugendetectie, zijn er wel een paar signalen die wij ‘red flags’ noemen. Dat zijn signalen die kunnen duiden op het selectief informeren of echt een volwaardige leugen vertellen. Maar”, vervolgt Van den Bogert, “dit is nooit wetenschappelijk te onderbouwen. Dat komt omdat iedereen anders reageert en doordat er geen wetenschappelijk onderbouwde signalen van een leugen zijn.”

De oprechtheid van een publieke schuldbetuiging

Als hij kijkt naar de schuldbetuigingen van bijvoorbeeld Marc Overmars en rapper Lil Kleine, dan ziet Van den Bogert wel signalen. “Je ziet in de video’s bijvoorbeeld deels verdriet, maar waar dat vandaan komt is lastig te bepalen.” Dat is volgens de lichaamstaalexpert ook het nadeel aan schuldbetuigingsfilmpjes. “Je ziet de beelden, je kunt ze observeren, maar je zit zelf niet in een gesprek. Je kunt dus niet checken of verdiepende vragen stellen om te bepalen of wat je ziet echt klopt. Dat maakt het heel lastig te beoordelen.”

Zijn er non-verbale signalen waar je op kunt letten?

“Er zijn wel bepaalde signalen op het gebied van lichaamstaal waar je op kunt letten”, vertelt Van den Bogert. “Maar het is daarbij wel heel belangrijk om te beseffen dat als jij een signaal ziet, je niet direct kunt weten wat dat betekent. Er zit altijd een context achter het gesprek dat je voert. En die context kan iemands hele lichaamstaal al beïnvloeden.”

Van den Bogert haalt daarbij als voorbeeld weer de video van Lil Kleine aan. “Daarin laat hij bepaalde kalmeringssignalen zien, ook wel self soothing genoemd, waarmee hij zichzelf geruststelt. Dat kan wijzen op hoge spanning of stress. Die kan worden veroorzaakt doordat hij het spannend vindt om de video op te nemen en zich schuldig voelt, maar het kan ook zijn dat die spanning komt doordat hij bang is dat hij door de mand valt en dat mensen zien dat hij niet oprecht is. Dat weten we niet. En dat geeft maar weer aan hoe belangrijk die context en het stuk verbale communicatie is. In een gesprek zou je kunnen doorvragen.”

AMSTERDAM - Rapper Lil Kleine verlaat de rechtbank. De raadkamer boog zich over het beroep dat het Openbaar Ministerie had aangetekend tegen de vrijlating van Lil Kleine. De rapper zat eerder vast op verdenking van mishandeling van zijn verloofde Jaimie Vaes. ANP RAMON VAN FLYMEN Beeld ANP
Beeld ANP

Het basisgedrag vergelijken

“De context is dus het allerbelangrijkst. Vraag jezelf daarbij af waar iemands spanning vandaan komt. Was die spanning er al of komt dit tijdens het gesprek pas naar voren? Ten tweede”, vervolgt de lichaamstaalexpert, “is het belangrijk dat je het basisgedrag van iemand goed kent. Zijn de signalen die je ziet dingen die iemand standaard doet of zijn het signalen die hij of zij normaal gesproken nooit laat zien? In dat laatste geval zou het kunnen betekenen dat diegene niet de waarheid vertelt. Als je iemands basisgedrag goed kent, kun je verschil opmerken in lichaamstaal, gezichtsexpressie en de manier van praten.”

Non-verbale signalen

Hoewel het lastig is om te bepalen of iemand liegt, kun je volgens Van den Bogert letten op red flags, zoals langdurig wegkijken, in de ogen wrijven, de ogen blokkeren, je oren dicht doen en signalen van ongemak zoals over armen, nek of handen wrijven. “Bij mensen die selectief informeren, die dus wel iets willen vertellen of een statement willen maken maar niet álles willen delen, zie je vaak dat ze hun hand of vinger voor hun mond houden of over hun mond wrijven. Hierdoor blokkeren ze hun woordenstroom, waardoor ze zichzelf tijd geven om na te denken over wat ze gaan zeggen, welke woorden ze gaan gebruiken en hóe ze informatie naar buiten brengen. Dit zijn allemaal signalen die je onbewust laat zien. Je kunt wel proberen ze te onderdrukken, maar dat gaat eigenlijk niet.”

Nooit aannames doen en niet te snel oordelen

Van den Bogert benadrukt nogmaals dat het niet wetenschappelijk te bewijzen is of iemand echt liegt. “Het is belangrijk dat je signalen gaat clusteren en nooit aannames doet of oordelen velt op basis van een of twee signalen die je ziet. Daarmee doe je mensen te kort en doe je waarschijnlijk ook aannames die niet terecht zijn. Hoe meer signalen je opmerkt, hoe groter de kans dat wat je ziet ook klopt. Daarbij zijn vier signalen wel het minimum en is het vervolgens belangrijk om goed door te vragen om erachter te komen of iemand aan het liegen is of niet.”

Van den Bogert vertelt dat dit in zijn vakgebied ook wel trechteren wordt genoemd. “Vaak zie je non-verbale signalen of hoor je verbaal dingen waardoor je gaat twijfelen. Bijvoorbeeld doordat iemand niet alles vertelt of doordat je ongemak ziet terwijl iemand spreekt. En dat kun je dan weer gebruiken om verdiepende vragen te stellen en verder door te vragen. Daarbij zie je weer dat non-verbaal een belangrijke indicator is, maar nooit kan zonder dat verbale stuk.”

Lopen de non-verbale en verbale signalen synchroon?

Daarnaast is het volgens Van den Bogert ook belangrijk om op te letten of de non-verbale signalen die iemand laat zien kloppen met de verbale signalen. “Dat geldt ook voor timing in het gesprek en hoe je woorden uitspreekt. Als je een statement maakt, dan gaat je stem aan het einde van de zin omlaag. Daarmee maak je duidelijk: zo is het. Vaak gaat bij mensen die een verhaal verzinnen, niet alles vertellen of twijfelen aan zichzelf, hun stem aan het einde van de zin juist omhoog. Daardoor klinkt het vragend en komt het minder geloofwaardig over. Maar ook het versnellen van je spraak of hakkelen en stotteren omdat je nog aan het nadenken bent over wat je wilt zeggen, zijn allemaal signalen die kunnen duiden op twijfel, ongemak en niet het achterste van je tong laten zien.”

Maryse De BruijneGetty Images

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden