Lifestyle

Vind je omgaan met kritiek lastig? Met déze tips lukt dat beter

omgaan-met-kritiek.jpg

Complimenten ontvangen vinden we soms al lastig. Laat stáán omgaan met kritiek. Maar gelukkig kun je heel goed leren om met kritiek om te gaan, als je er maar anders naar leert kijken. We vroegen een aantal experts om tips.

Een vriendin die zegt dat je altijd zo hard praat, een collega die vindt dat je niet actief genoeg bent of je partner die roept dat je de vaatwasser altijd verkeerd inruimt. We hebben allemaal weleens te maken met kritiek. En dat kan soms heel lastig zijn. Hoe je met kritiek omgaat, heeft met verschillende zaken te maken. Een daarvan is dat kritiek langer beklijft dan een compliment. Jammer, maar waar. Denk maar eens aan de laatste keer dat je op dezelfde dag zowel een compliment kreeg als kritiek ontving. Wat kwam meer binnen en bleef je langer bij? Zelfs als je nu weer aan de kritiek van toen denkt, voel je waarschijnlijk op z’n minst een soort ongemak.

Veroordeeld voelen

Er zijn nog veel meer zaken die maken dat we ons slecht, nerveus of verdrietig voelen nadat we kritiek hebben gekregen. Roos Vonk, psycholoog en hoogleraar sociale psychologie aan de Radboud Universiteit, kan er meer over vertellen. “Kritiek maakt dat we ons veroordeeld voelen, aangevallen. We hebben allemaal de behoefte om te worden gewaardeerd en aardig te worden gevonden.” Toch heeft niet iedereen evenvéél last van kritiek. “De meeste psychisch gezonde mensen, hebben een positief beeld van zichzelf. Sterker nog: ze kijken door een (licht)roze bril naar zichzelf. Je hebt namelijk wel een beetje zelfvertrouwen nodig om goed te functioneren.

Als je kritiek krijgt, is dat in strijd met dat rooskleurige zelfbeeld. Je eerste aandrang is dan ook dezelfde als bij fysieke pijn: je wilt dat het weggaat. Dus ga je ontkennen: ‘Je weet er niks van, kijk naar jezelf.’ Of je gaat steun zoeken bij iemand die het niet met de kritiek eens is. Daar komt nog eens bij dat mensen, en vrouwen hebben dat sterker dan mannen, echte groepsdieren zijn. We willen erbij horen, zijn sterk op anderen gericht. Als je dan kritiek krijgt, komt dat hard aan.”

Die éne opmerking

Marianne Kanters (50), docent, vindt het haar hele leven al lastig om met kritiek om te gaan, vooral in werksituaties. “Misschien is het omdat ik mijn werk zo belangrijk vind, me volledig inzet, het goed wil doen en dat meestal ook lukt, dat ik het me zo aantrek als ik kritiek krijg. Mijn studenten vullen geregeld een evaluatie in over mij als docent. Ze mogen niet alleen een cijfer geven, maar ook een opmerking maken. De laatste keer kreeg ik van één student de opmerking: ‘Marianne is enorm chaotisch, ze zegt de ene dag dit en de andere dag dat.’ Ik heb daar echt van wakker gelegen. Misschien omdat ik weet dat ik ook wel een beetje chaotisch ben, daarvan baal en dat meestal juist probeer te verbloemen. Ik heb dagenlang gedacht: wie zou dit hebben opgeschreven? Wat heb ik gedaan dat hij/zij dit heeft geconcludeerd? Wat had ik anders moeten doen? Het hakte er enorm in. Mijn man zei nog: ‘Maar de rest van de klas was heel positief!’ Maar zelfs dat hielp niet.”

Roos Vonk: “Wat hier heel herkenbaar aan is, is dat juist die ene negatieve opmerking blijft hangen, als een soort stemmetje dat zegt dat je het slecht hebt gedaan. Tegelijkertijd is het jammer dat het voor ons vaak zo lastig is om ook het stemmetje dat de positieve feedback geeft echt tot ons te nemen. Toch is het niet slecht om over die ene opmerking na te denken. Waar kan het ’m in zitten dat iemand zoiets zegt? Kun je er iets mee? Soms moet je concluderen dat er wellicht een kern van waarheid in zit. De kunst is niet te gaan piekeren, maar de kritiek te zien als een nuttige bijdrage. En daarna vooral ook naar het andere stemmetje te luisteren.”

Artikelen van Margriet.nl ontvangen in je mailbox?
Schrijf je in op margriet.nl/nieuwsbrief

Oud zeer

In hoeverre je last hebt van kritiek kan ook te maken hebben met hoe je bent opgegroeid. Als je bijvoorbeeld een ouder had die bij conflicten jou als persoon de schuld gaf (‘Wat een vervelend kind ben je toch.’) en nooit in staat was ook naar zijn/haar eigen rol in het conflict te kijken, doet dat iets met je zelfvertrouwen. Je ervaart kritiek dan al heel snel als kritiek op jou als persoon en niet op de situatie of je handelingen.

Volgens Roos Vonk kan dat overigens ook als je ouders je altijd heel erg ophemelden, je geweldig vonden. Roos Vonk: “Dan kom je als je volwassen bent ineens in een wereld waar niet iedereen je zo geweldig vindt.” Uiteindelijk draait het allemaal om je zelfbeeld en zelfwaardering. “Mensen met een lage zelfwaardering schrikken meestal heel erg van kritiek. Het raakt aan een gevoel van niks waard zijn. Mensen met een hoge zelfwaardering worden bij het krijgen van kritiek sneller kwaad.” De kunst: zelfcompassie. “Aardig zijn tegen jezelf en inzien dat het normaal is dat je niet volmaakt bent. Dus in het geval van Marianne: ‘Over het algemeen ben ik goed in mijn werk, maar dit vind ik lastig.’ Overigens hoef je echt niet al je oud zeer te verwerken om met kritiek te kunnen (leren) omgaan. De kunst is in te zien wat er met je gebeurt als je kritiek krijgt. En steeds te denken: ik hoef niet meteen te reageren. Ik schrik hiervan en kom er later op terug. Dat kun je ook tegen de ander zeggen.”

Perfectionistsch en onzeker

Kritiek kun je van verschillende mensen krijgen: collega’s, maar ook een goede vriendin of je partner zegt vast weleens iets wat niet leuk is om te horen. Mette de Boer (47) ziet zichzelf als vrij onzeker en zegt dat ze het daardoor heel lastig vindt om kritiek te krijgen. “Perfectionistisch én onzeker ben ik, een lastige combinatie. Ik merk dat op het werk, maar ook met vriendinnen. Meestal spreken we met z’n drietjes af, maar laatst waren ze ineens met z’n tweetjes ergens heen gegaan en toen dacht ik meteen: wat heb ik verkeerd gedaan? Ze vinden me vast niet leuk meer. Uiteindelijk bleek het gewoon een communicatiefout.

Aangevallen

” Over haar werk zegt ze: “Als iemand bijvoorbeeld vraagt: ‘Waarom heb je dat nou zó gedaan?’ voel ik me meteen aangevallen. Ik word dan zo onzeker en ga me verontschuldigen: ‘O, sorry, daar heb ik helemaal niet bij nagedacht. Hoe moet ik het dan doen? Ik kan daar dan nog dagen last van hebben en blijven piekeren: wat had ik anders kunnen doen? Hoe zal diegene me zien? Soms gaat het zó ver, dat ik denk: ik verdien die functie ook helemaal niet, want ik kan het niet. Vervolgens vind ik dat dan weer stom van mezelf en denk ik: waarom ben ik toch zo onzeker? Ik had ook anders kunnen reageren, had ook kunnen zeggen: ‘O ja, dank voor de tip, zo ga ik het volgende keer doen.’ Gek genoeg kan ik in mijn relatie veel beter met kritiek omgaan.”

Zo vreemd is dat laatste volgens Roos Vonk helemaal niet, dat we in onze relatie minder last hebben van kritiek. “In het begin van de relatie zal het misschien nog wel pijn doen, dan laat je ineens veel van jezelf zien. Maar als je al langere tijd een relatie hebt, voel je je in de basis geaccepteerd door de ander en gezien zoals je echt bent. Als de ander jou dan wijst op een ‘lastig dingetje’, dan kun je dat beter aannemen. Je voelt de kritiek dan niet als een afwijzing van jou als persoon.”

Even pauze

Tot slot heeft Roos Vonk nog wat tips voor als we kritiek krijgen: “Het is heel logisch dat je probeert de kritiek ‘weg te poetsen’. Je wilt dat vervelende gevoel niet. Toch is het goed om eerst eens rustig bij jezelf na te gaan: wat gebeurt er nu met me? En als je toch al direct hebt gereageerd, kun je daar natuurlijk later altijd nog op terugkomen; op een moment dat de emotie van het gekwetst zijn wat is gezakt. Verder kun je jezelf natuurlijk altijd de vraag stellen of de kritiek terecht is. Heel soms heeft de kritiek vooral te maken met de ander, maar meestal zegt de kritiek iets over jullie allebei. Ja, misschien ben je inderdaad wat chaotisch en ja, misschien heeft degene die dat zegt júist wel veel behoefte aan structuur. Dat kan en mag allebei bestaan. Het probleem zit ’m vaak in de wisselwerking tussen twee mensen. Het belangrijkst is dat je niet gaat piekeren over de ontvangen kritiek, maar bij jezelf te rade gaat: zit er iets in waar ik aan kan werken? Op die manier kan kritiek een nuttige kans zijn tot zelfverbetering en kun je de ander vooral dankbaar zijn.”

Kritiek

Dit artikel is eerder verschenen in Margriet 25– 2020Dit nummer teruglezen? Ga dan naar Magazine.nl.

Tekst| Marijke Kolk
Illustratie| Merel Corduwener

Ook interessant