Koopverslaving  Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Carien behandelt mensen met koopverslaving: ‘Als kado voor haar verjaardag zette hij zijn vrouw af bij mijn workshop’

Niets is leuker dan af en toe eens flink shoppen, om vervolgens met volle tassen thuis te komen. Maar wat als winkelen een obsessie wordt? Een winkelverslaving kan enorme impact hebben op je leven. Hoe weet je dat het méér is dan gek zijn op shoppen, en wat kun je het beste doen bij een koopverslaving?

Psychotherapeut Carien Karsten behandelt al jaren koopverslaafden en heeft meerdere boeken over het onderwerp geschreven. Ze legt het aan ons uit.

Grenzen aan winkelen

Natuurlijk hoef je niet direct aan de bel te trekken als je twee weekenden achter elkaar lekker bent gaan shoppen: met zo’n shopping spree is niets mis. Maar wanneer moet je bij jezelf te raden gaan of je te maken hebt met een serieus probleem? Carien Karsten legt uit dat dit redelijk snel is vast te stellen. “Je hebt een koopverslaving als je jezelf financieel in de problemen brengt of al schulden hebt, en je tóch dingen koopt.” Als je geen schulden hebt, betekent dat ook niet dat het goed zit, overigens. Soms zijn schulden (zelf óf door iemand anders) afbetaald: ga je dan toch weer teveel shoppen, dan wijst dat nog steeds op een probleem.

Verder heb je bij een koopverslaving vaak te maken met sociale problemen door je koopgedrag. Vrienden, familie en je partner spreken je er bijvoorbeeld op aan, en daardoor ontstaan irritaties en soms zelfs ruzies. Ook krijg je vaak te maken met een negatief zelfbeeld dóór je verslaving, wat weer een trigger is voor meer problematisch gedrag. “Dit zorgt ervoor dat je nog meer gaat shoppen om het nare gevoel kwijt te raken”, legt ze uit.

Heb ik een koopverslaving?

Los van deze dingen kun je jezelf ook een aantal vragen stellen om erachter te komen of je te maken hebt met een koopverslaving. Deze vragen staan beschreven in het boek: Shoppen! De lust, het lijden en de lol, geschreven door Carien. Is het antwoord op één of meerdere van de onderstaande vragen ja, dan zou er iets aan de hand kunnen zijn, zegt ze:

  • Koop je dingen en verberg je ze dan, zodat je partner ze niet ziet, of je kinderen, of je ouders?
  • Je koopt omdat het je een kick geeft en niet omdat je het nodig hebt. Na de kick krijg je vaak het gevoel van falen. Je bent teleurgesteld in jezelf. Je bent down.
  • Maak je je meer zorgen over hoe je aan geld komt dat je wil uitgeven, dan over hoe je het verdient?
  • Speel je een soort schulden-roulette, met andere woorden: vul je het ene gat met het andere?

Soorten shoppers

Mensen met een koopverslaving kun je eigenlijk verdelen in vier categorieën, zegt Carien. Dit zijn ze en zo kun je ze volgens de expert onderscheiden:

  • De troostshopper: “Je hebt bijvoorbeeld liefdesverdriet en je koopt een lippenstift om je weer blij te voelen.”
  • De funshopper: “Ze geven zichzelf het positieve gevoel door te shoppen. Je maakt door shoppen extra dopamine aan en hierdoor wordt je verslavingsgevoelig.”
  • De koopjesjager: “Deze vorm komt het meest voor in Nederland. Je bent erg gevoelig voor producten die zijn afgeprijsd.”
  • De dwangkoper: “De dwangkoper is het moeilijkste om te behandelen. Zij denken continu aan shoppen.”

Oorzaken koopverslaving

Wanneer vrouwen met een koopverslaving bij Karsten op gesprek komen, is het vaak duidelijk dat ze niet lekker in hun vel zitten. De problemen gaan vérder dan alleen het kopen: er is vaak sprake van onderliggende problemen. “Dit kan bijvoorbeeld een gebrek aan zelfliefde zijn, of een gevoel van eenzaamheid. Je koopt dingen omdat je iets mist in je leven.” Maar ook een trauma uit het verleden kan een oorzaak zijn voor een koopverslaving. “Soms is er in bijvoorbeeld sprake geweest van pesten, verwaarlozing of zelfs seksueel misbruik, wats soms heel ver weggestopt kan zijn. Recentelijk had ik bijvoorbeeld een patiënt waarbij ik een hele tijd dacht dat er geen onderliggend trauma was. Maar toen we een aantal gesprekken verder waren, kwam er toch naar boven dat zij lange tijd misbruikt werd door haar opa. Het is belangrijk om het trauma aan te pakken, want daarmee pak je ook meteen de drang om te kopen aan.”

Het is voor veel vrouwen vaak lastig om zelf de stap te nemen om een behandeltraject in te gaan, die stap moet vaak gezet worden uit iemand uit de omgeving. Carien noemt een bijzonder voorbeeld: “Een man zei tegen zijn vrouw dat haar een leuk uitje te wachten stond, omdat ze jarig was. Maar wat bleek? Ze werd bij mijn workshop afgezet, om te praten over haar koopverslaving.”

Tips voor de omgeving

Vaak beseffen mensen die een koopverslaving hebben zelf niet dat hun shopgedrag problematisch is; die confrontatie moet vanuit de omgeving komen. Een partner of vriendinnen moeten in veel gevallen - net als bij andere verslavingen - iemand in de juiste richting duwen voor hulp. Toch maken mensen in de omgeving van iemand met de verslaving, vaak dezelfde fout. “Ik had gisteren een stel op gesprek en de vrouw gaf aan dat zij haar spaargeld in ging zetten om haar partner te helpen. Dit noem je codependent. Dit is niet de manier om van het probleem af te komen, want iemand knapt niet op als je het probleem voor hem of haar oplost. Je moet erop staan dat iemand zich laat behandelen en je moet voor jezelf grenzen gaan stellen. Alleen op deze manier kun je iemand met een koopverslaving ook daadwerkelijk helpen.”

Sanne van De WeteringGetty Images

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden