Cancel culture Beeld Getty Images/iStockphoto
Beeld Getty Images/iStockphoto

PREMIUM

Cancel culture: wanneer verdien je een tweede kans?

De term komt steeds vaker voorbij: cancel culture. Wanneer een publiek figuur, zoals bijvoorbeeld Johan Derksen, Marc Overmars of Erica Meiland, een misstap maakt, wordt dit breed uitgemeten en de persoon in kwestie ‘gecanceld’. Maar wat houdt die cancel cultuur precies in en wat doet het met iemands imago? We vroegen het Simone Driessen, mediawetenschapper van de Erasmus Universiteit.

Want is het tegenwoordig écht zo dat je niets meer mag zeggen?

Wat is cancel culture?

Cancel culture wordt ook wel de afrekencultuur genoemd. Wanneer mensen het niet eens zijn met iets wat een publiek figuur zegt of doet, kan dat leiden tot het cancelen van die persoon. Iemand wordt aangesproken op zijn of haar gedrag, waarvan het publiek vindt dat dit echt niet kan. Meestal gebeurt dit via social media. Recente voorbeelden hiervan zijn de reacties op de uitspraken van Johan Derksen en de schandalen rondom Marc Overmars en The Voice.

Hoe dat cancelen er dan uitziet? In het geval van Johan Derksen kwamen er tal van verontwaardigde en boze reacties en werd zelfs het programma Vandaag Inside (tijdelijk) stopgezet. Ook The Voice is niet meer te zien en Marc Overmars moest vertrekken bij Ajax.

Worden mannen sneller gecanceld?

De voorbeelden die we hierboven noemen draaien om mannen. Betekent dit dan dat zij sneller gecanceld worden? “Ik denk het wel, maar hard bewijs heb ik daar niet voor”, zegt Simone. “Maar voorbeelden van vrouwen zijn er wel. Ik denk meteen aan de Amerikaanse Ellen Degeneres.” Zij kwam onder vuur te liggen, omdat het er achter de schermen niet altijd even goed aan toeging en er sprake zou zijn van racisme, intimidatie en een ‘verziekte sfeer’. Maar toch is zij nog steeds te zien. “Ik denk dat we vooral zien dat mannen gecanceld worden, omdat de cancel culture zichtbaarder geworden is door #MeToo. Met het ontstaan daarvan is de cancel culture in een versnelling terecht gekomen en werd het populairder. Het is een wapen vanuit vrouwen om mannen terecht te roepen, en dat werkt misschien ook wel in het voordeel van de vrouwen.”

Maar er zijn ook andere voorbeelden van vrouwen die wel gecanceld werden, zoals de auteur van de Harry Potter boeken, J.K. Rowling, en de Nederlandse Erica Meiland. “Bij Erica ontstond veel discussie over wat wel en niet kan en over de dingen die zij geschreven heeft. Maar ze is niet verdwenen. Ik denk dat dat ook deels komt doordat ze reageerde met een statement en uitleg gaf vanuit haar perspectief.”

Een tweede kans

Wanneer je gecanceld wordt, word je op basis van acties en uitspraken geboycot. Is er dan wel ruimte voor een tweede kans? “Ik denk dat er altijd mensen zullen zijn die in meer of mindere mate een tweede kans verdienen dan een ander. Daarbij gaat het publiek denk ik ook heel erg uit van een veroordeling. Blijft het bij een beetje roepen of wordt iemand daadwerkelijk veroordeeld voor een strafbaar feit? In dat laatste geval zal het publiek een stuk minder vergevingsgezind zijn.”

En hoe ziet die mogelijke vergeving er dan uit? “Dat is ook weer afhankelijk van het vergrijp. Als je je imago wil herstellen, is het denk ik belangrijk dat je reflectief bent op wat er gebeurd is en dat je ook beseft dat je gecanceld bent. En dat je publiekelijk laat weten: wat ik heb gedaan, kan niet. Dat je laat zien dat je een proces doorgaat. Ik denk wel dat je daarna kunt terugkomen, maar hoe lang het duurt voordat het zover is, verschilt per situatie. En ook dan moet je er rekening mee houden dat mensen wel vergeven, maar niet vergeten. Het zal altijd aan je blijven kleven.”

Generatieverschil

Is cancelen iets wat vooral leeft onder jongeren? Volgens Simone niet. “Het ligt heel erg aan de normen en waarden van mensen. Vijftig jaar geleden werd iemand opgevoed met andere dingen die wel of niet konden, dus dat speelt zeker mee. Maar ik denk dat ouderen net zo goed als jongeren iemand cancelen. Het cancelen gebeurt vaak op social media, maar ook daar zijn ouderen natuurlijk te vinden. Het voordeel is dat mensen daar anoniem hun zegje kunnen doen en daar is dus ook veel meer ruimte voor dan vroeger. Ik denk dus dat niet de leeftijd bepalend is, maar de mogelijkheid om iets te delen op bijvoorbeeld social media.”

Bewustwording

De cancel culture heeft volgens Simone gezorgd voor bewustwording. “Doordat mensen in opspraak raken, worden we ons bewust van wat wel of niet kan en wat wel of niet gezegd kan worden. Ik denk eigenlijk ook dat het daar meer over zou moeten gaan. We kijken nu heel erg naar wat er gebeurt, naar het schandaal, maar we moeten ook veel meer kijken naar de reden van de verontwaardiging. Hoe kunnen we bepaalde dingen aanpakken of verbeteren? Maar dat is natuurlijk nadenken over de lange termijn, iets wat op het moment van het schandaal minder interessant is.”

Bron | Erasmus Universiteit Rotterdam

Nynke KooyGetty Images/iStockphoto

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden