null Beeld

Als je partner met pensioen gaat: ‘Samen genieten is het grootste misverstand’

Na al die jaren is het zover: je partner gaat met pensioen. Veel stellen kijken ernaar uit. Maar soms valt het vies tegen. Want hoe ga je om met een thuiszittende man? Wat als het ‘Grote Genieten’ in werkelijkheid uitdraait op het ‘Grote Geërger’?

Eindelijk zeeën van tijd voor elkaar! Dat was wat Willemijn dacht toen het pensioen van haar man Pieter vorig jaar in zicht kwam. Ze verheugde zich op de dingen waarvoor ze anders nooit tijd hadden gehad: fietstochten maken, uitjes naar musea, samen op de kleinkinderen passen, goede gesprekken voeren…

Het bleek anders uit te pakken

“We waren altijd ontzettend druk geweest,” zegt ze. “Met de kinderen, met Pieters werk. Ons leven draaide bijna volledig om zijn carrière, waarvoor hij veel weg was en lange dagen maakte. Ik zorgde voor het huishouden en de kinderen. Nu zouden we eindelijk samen gaan genieten.” Het bleek anders uit te pakken. Want toen het eenmaal zover was, bleek Pieter helemaal geen zin te hebben in de dingen waarnaar Willemijn zo had uitgekeken. Hij wilde niet fietsen of naar musea, hij wilde een bootje kopen om samen mee te gaan varen. Net zoals vroeger in de zomervakantie, toen de kinderen nog klein waren. Willemijn: “Ik vond dat destijds inderdaad leuk. Voor de kinderen. Zelf houd ik eigenlijk niet zo van zeilen. Bovendien wil ik niet zo lang van huis. Ik wil in de buurt van de kleinkinderen blijven.”

Verwachtingen van partner na pensioen

“Samen genieten is het grootste misverstand van het pensioen,” zegt therapeut Else-Marie van den Eerenbeemt. “Ik spreek vaak vrouwen die allerlei verwachtingen hebben van hun man zodra die met pensioen gaat. Dat hij ineens goede gesprekken met haar zal gaan voeren bijvoorbeeld. Maar waarom zou een man die eerder nooit heeft gepraat dat na zijn pensionering plotseling wél doen? Dat heeft hij nooit gedaan en nooit geleerd. Hij heeft er bovendien nooit behoefte aan gehad.”

'Bespreek dromen en verwachtingen'

Huwelijkstrainer Jacoline Steegstra hoort in haar praktijk geregeld verhalen van stellen voor wie het pensioen veel minder rooskleurig uitpakt dan ze hadden gehoopt of gedacht. Volgens haar komt het doordat er hooggespannen verwachtingen zijn van de periode die eraan komt, maar die verwachtingen vervolgens niet echt concreet worden gemaakt. Bovendien worden die dromen en verwachtingen niet uitgesproken of gedeeld. Steegstra: “Je kunt allebei uitkijken naar het pensioen, omdat je ‘eindelijk zeeën van tijd hebt voor elkaar’, maar als je niet uitspreekt waarmee je die zeeën van tijd wilt vullen, kan dat in de praktijk leiden tot grote teleurstellingen.”

Wat zij mensen aanraadt, is om ver voordat het pensioen in zicht komt een plan te maken. “Praat erover. Bespreek je dromen en verwachtingen. Je gaat samen een totaal nieuwe fase in waarop je je echt goed moet voorbereiden.”

Hoe maak je een pensioenplan?

Maar hoe doe je dat dan? Zo’n plan maken? Steegstra heeft er een handige oefening voor: maak afzonderlijk van elkaar een lijst met dertig activiteiten die je zelf leuk vindt om te doen in je vrije tijd. Dat kan van alles zijn: dingen verzamelen, brood bakken, vissen, tuinieren, wandelen, schilderen, lezen, tennissen… Steegstra: “Dertig lijkt veel en dat is het ook. Maar het is belangrijk om er echt even goed over na te denken. Zodra de lijsten af zijn, ga je vergelijken. Welke dingen komen overeen? Welke gemeenschappelijke hobby’s hebben jullie? Vaak komen daar verrassende dingen uit. Zet de activiteiten die je beiden leuk vindt om te doen in een aparte lijst. Blijf samen spannende dingen doen. Spannend in de zin dat je samen nieuwe herinneringen creëert. Plan exclusieve tijd voor elkaar, maar doe ook dingen in je eentje of met een vriend of vriendin.”

Niet ineens álles met je partner doen na pensioen

Dat laatste wordt nog weleens vergeten, weet Else-Marie van den Eerenbeemt. “Veel mensen willen zo’n beetje alles samen doen na het pensioen. Maar je moet ook écht aandacht blijven besteden aan je eigen leven. Het is ontzettend belangrijk om dat te behouden of opnieuw vorm te geven. Alleen al om elkaar erover te kunnen vertellen, elkaar te blijven verrassen en inspireren. Doe nieuwe dingen samen, maar doe ook dingen alleen: ga op schildercursus, ga bij een sportvereniging, onderneem dingen in je eentje of met vrienden. Neem vrijheid in verbondenheid.”

'Ik gunde het hem'

Het is vier maanden geleden dat Anja’s partner Henk met pensioen ging. Anja is een paar jaar jonger, dus zij werkt nog drie dagen per week als accountant. “Ik vond het fijn voor Henk dat hij eindelijk met pensioen kon,” zegt ze. “Ik gunde het hem dat hij na een dikke veertig jaar hard werken eindelijk zijn eigen tijd kon indelen. Aangezien er voor mij op werkgebied niets veranderde, dacht ik dat ik weinig van Henks pensionering zou merken. Ik had er gewoon niet echt over nagedacht. Dat had ik misschien beter wel kunnen doen. Want er veranderde echt een heleboel.”

Dáág vrijheid

Op haar vrije dagen was Anja gewend haar tijd helemaal zelf in te delen: ’s ochtends uitgebreid de krant lezen met een kop koffie, daarna een deel van het huishouden doen terwijl ze naar een podcast luisterde en ’s middags haar hoofd leegmaken in de tuin of wandelen met een vriendin. Anja: “Nu zit Henk ’s ochtends als ik beneden kom de krant te lezen. En als ik ga wandelen of klussen in de tuin, stelt hij voor om het samen te doen. Ik heb het gevoel dat ik mijn vrijheid kwijt ben. Ook als ik uit mijn werk kom, is hij er meteen. Ik houd van hem, maar zijn voortdurende aanwezigheid en de claims die hij op me legt, benauwen me.”

'Claim op echtgenote vaak groot'

Jacoline Steegstra hoort dit soort verhalen vaker van partners die nog wél werken na de pensionering van hun partner. Vooral van vrouwen van wie de man met pensioen is. “De claim op de echtgenote wordt vaak heel groot. Het heeft ermee te maken dat getrouwde mannen van 65-plus vaak weinig vrienden hebben. En dat kan voor de vrouw heel beklemmend voelen. Werk dus ook aan je sociale leven. Samen én alleen.”

Steegstra raadt mensen vaak aan om aparte ruimtes te creëren, waarin beide partijen zich af en toe kunnen terugtrekken als ze daar behoefte aan hebben.

Pensioen zien als zwart gat

Kees Verweij keek uit naar zijn pensioen. ‘Het Grote Genieten’ noemde hij het. Voor altijd vakantie! Maar toen het eenmaal zover was, viel het hem vies tegen. “De eerste maand was heerlijk. Ik had het gevoel dat ik die vakantie echt had verdiend. Maar daarna kwam het beruchte ‘zwarte gat’ alsnog. Ik voelde me een nietsnut. Ik voelde me minderwaardig zonder mijn werk. Alle dagen leken op elkaar. Ik had nergens meer zin in. Mijn vrouw ergerde zich rot aan mijn passiviteit. Doordat zij me steeds zo achter de vodden zat en allerlei klusjes voor me bedacht die ik volgens haar bovendien al veel eerder had moeten aanpakken, voelde ik me een nog veel grotere nul. Achteraf gezien, denk ik dat ik neigde naar een burn-out of een depressie.”

Een rouwproces

Als je veertig jaar of langer je ziel en zaligheid hebt gegeven voor je werk, voelt het als een groot verlies als dat werk ineens wegvalt, zegt Jacoline Steegstra. Soms speelt ook een gevoel van minderwaardigheid mee: je blijkt vervangbaar, voelt je oud en afgedankt. “Het is een rouwproces: je verliest niet alleen je dagelijkse structuur en een reden om ’s ochtends je bed uit te komen, maar ook je maatschappelijk belang. Vooral voor mannen geldt dat zij trots en waardigheid ontlenen aan hun werk. Valt dat weg, dan raak je een stuk van jezelf kwijt. Het verlies moet een plek krijgen en dat heeft tijd nodig.”

Voor Kees Verweij duurde het ongeveer een halfjaar. “Als ik anderen een tip mag geven: stop niet ineens met werken, maar bouw het langzaam af. Dan kun je rustig uitzoeken wie je bent zonder je werk en kan ook je echtgenote wennen aan het feit dat haar man thuis zit. Gelukkig gaat het nu heel goed met ons. Ik doe vrijwilligerswerk voor verschillende organisaties en dit najaar gaan we met onze camper toeren door Europa.”

‘Man op de bank’-syndroom

Er blijkt een term te zijn voor het effect van een gepensioneerde man op zijn echtgenote: Retired Husband Syndrome. Vrouwen krijgen last van stress, depressie en slapeloosheid. Anja zal niet zeggen dat ze depressief werd toen haar man met pensioen ging, maar de druk liep wel hoog op. “Ik werd er niet alleen gek van dat hij alles samen wilde doen, maar ergerde me ook aan het feit dat hij vrijwel niks deed terwijl hij alle tijd van de wereld had. Kwam ik thuis na een lange dag werken, kon ik alsnog de keuken in.” Jacoline Steegstra: “Je man op de bank en de hond in de pot vinden als je ’s avonds thuiskomt, kan heel frustrerend zijn als jij naast je werk altijd al het leeuwendeel van het huishouden hebt gedaan en je man nu met pensioen is. Maak daarom ruim van tevoren heldere afspraken over de nieuwe taakverdeling. Dat voorkomt teleurstelling.”

Scheiden na pensioen partner

Tussen Pieter en Willemijn liepen de spanningen zó hoog op, dat Willemijn zelfs aan scheiden heeft gedacht. “Ik was boos. Ons hele huwelijk lang had het om Pieter gedraaid, om zijn werk. Ik zorgde dat het huis aan kant was als hij thuiskwam, had het eten op tijd klaar en zorgde min of meer in mijn eentje voor de kinderen. Ik heb nooit geklaagd dat hij weinig thuis was. Maar nu hij per se die boot wilde kopen, had ik het gevoel dat het wéér om hem draaide. Ik was het zat om me weer naar hem te schikken.”

Volgens Else-Marie van den Eerenbeemt is de pensionering een grote trigger voor echtscheidingen. Niet voor niets groeit het aantal echtscheidingen onder zestigplussers, terwijl het in andere leeftijdscategorieën afneemt. “Het zijn vaak de vrouwen die het initiatief nemen tot zo’n ‘grijze scheiding’,” zegt van den Eerenbeemt. “Vaak zijn de verhoudingen tijdens het huwelijk scheefgegroeid. Dat uit zich ineens als het pensioen in zicht komt. Veel vrouwen maken rond die tijd de balans op en realiseren zich dat ze altijd voor anderen hebben gezorgd, voor hun man, voor de kinderen. Ze realiseren zich ineens dat het genoeg is geweest.”

Tussen Pieter en Willemijn gaat het inmiddels trouwens goed. Dankzij relatietherapie. Willemijn: “We doen allebei water bij de wijn. We passen samen op de kleinkinderen. Pieter neemt ze af en toe mee op de boot en soms gaat hij een weekend zeilen met een vriend, terwijl ik met een vriendin een stedentrip doe.”

Tekst | Dorien Dijkhuis

Illustratie | Caroline Cracco.

Redactie Margriet

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden